مفاهیم عمومی ترویج زراعتی

مفاهیم عمومی ترویج زراعتی

تعریف ترویج زراعتی

اگر ترویج زراعتی را از نگاه تاریخی بررسی نمایم معلوم خواهد شد که ترویج زراعتی به معنی آموزش و پرورش در بخش زراعت و اقتصاد خانواده برای مردم روستایی بوده است. از مشخصات این آموزش بکارگیری علم و دانش در زندگی واقعی مردم است که در سالهای اخیر گسترش زیاد یافته است. اشتراک مردم در این آموزش راز موفقیت ترویج زراعتی محسوب میشود.

ترویج در لغت به معنی رواج دادن یک شی، گسترش دادن و عام ساختن یک شی میباشد. ولی در اصطلاح دانشمندان ترویج تعریفهای گوناگونی بسته به نحوه نگرش آنها به ترویج زراعتی از آن ارئه کرده است، که در ذیل از یکتعداد این تعاریف یادآوری به عمل می آید.

ترویج به مفهوم وسیعتر آن عبارت از خدمت و یا سیستم است که بوسیله آن ثمره تعلیمات مؤسسات تعلیمی به مردمیکه آنرا طور نورمال کسب کرده نمیتواند،‌ در جائیکه کسب و کار میکند رسانیده میشود. بنابر این تعریف، ترویج[1][1] و آموزش و پرورش زراعتی[2][2] با هم مترادف هستند. ترویج زراعتی آندسته از آموزش را که بوسیله آن روستائیان بتواند مشکلات خود را حل نمایند، افاده میکند.

موشر (Mosher) ترویج زراعتی را فرایندی میداند که طی آن یک سلسله فعالیتها از طریق آموزش غیرکلاسیک به منظور ارتقای سطح زندگی روستائیان و زارعین؛ و اصلاح وضع زندگی فزیکی خانواده های آنها و تسریع در امر رفاه جوامع روستایی انجام میگردد.

پال فریر (Paul Freir) ترویج زراعتی را وسیله هجوم فرهنگی به قلمرو روستاها و استثمار اقتصادی روستائیان تلقی میکند.

بندیک ستویس (Bandic Stavis) ترویج زراعتی را وسیله دولتی به شمار می آورد که تشویق کننده و انتشار دهنده^ای فنون و روشهای است که هدف آن بهبود کیفی و افزایش کمی محصولات زراعتی جهت تأمین مواد غذایی مورد نیاز مردم در سطح ملی و یا صادرات و بهبود و اصلاح وضع زندگی زارعین میباشد.

ایدسن اچ ماندر ترویج زراعتی را یک خدمت یا سیستم میداند که از طریق طرزالعمل های تربیوی در اصلاح میتودها و تخنیک های زراعتی، ازدیاد حاصلات و عواید؛ و بلندبردن سطح زندگی دهاقین و ارتقای ستندردهای اجتماعی و تربیوی زندگی روستایی سهم میگیرد.

تعریف فوق بسیار وسیع است و تمامی ابعاد محیط کی زارع در آن زندگی میکند در بر دارد.

تعریف جامع ترویج زراعتی چنین ارائه شده است:

 ترویج زراعتی یک مکتب آموزش غیر کلاسیک است که غالبا در دست دولتها بعنوان وسیله دخالت آگاهانه و استادانه قرار میگیرد که با استفاده از وسایل ارتباطی و آموزشی در جهت ایجاد تغیرات مثبت و داوطلبانه ارباب رجوع مربوطه (زارعین و روستائیان) به منظور دست یابی به اهداف مختلف در عرصه سکتور زراعت و روستاها بکار گرفته میشود.

مفهومترویجدربرخیکشورها:

آمریکا: کمک به مردم جهت رفع مسایل و مشکلات شان.

انگلستان: ارائه خدمات مشاوره ای به مردم در زمینه زراعت.

فرانسه: ساده کردن پیام به نحوی که برای مردم قابل فهم باشد.

هالند: ترویج یعنی روشن کردن راه برای مردم.

استرالیا: ترویج عملی است که پیشرفت در جهت مطلوب را تحریک می کند.

بهترین تعریف ترویج کمک به مردم برای رفع مسائل و مشکلات شان است که توسط آمریکا ارائه شده است. بنابراین می توان گفت ترویج فرایند مستمر در جهت ارائه اطلاعات ثمر بخش به مردم و سپس کمک به آنان در جهت کسب معلومات، مهارتها و نگرشهای لازم برای استفاده موثر از این معلومات میباشد.

چون گفته شد که ترویج زراعتی یک نوع آموزش است بنا جهت درک خوبتر موضوع بهتر است که آموزش و اقسام آنرا بشناسیم.

تعریف تعلیم و تربیه (Education):

 تعلیم و تربیه عبارت از مجموع تمامی فعالیتهای است که مسؤل بوجود آوردن تغیر مطلوب در رویه انسانها میباشد.

انواع تعلیم و تربیه

بصورت عموم سه نوع تعلیم و تربیه شناخته شده است:

1. تعلیم و تربیه رسمی (Formal Education)

2. تعلیم و تربیه غیر رسمی (Informal Education)

3. تعلیم و تربیه خصوصی (Non-Formal Education)

1)تعلیم و تربیه رسمی (Formal Education)

تعلیم و تربیه رسمی یک ساختار و یا سیستم درجه بندی شده است که از مکتب تا پوهنتون در مؤسسات تعلیمی به راه انداخته میشود. و یا به عبارت دیگر تعلیم و تربیه که در داخل چهار دیواری یک مؤسسه تعلیمی صورت میگیرد. مانند: مکتب، کالج، پوهنتون و غیره.

خصوصیات تعلیم و تربیه رسمی

1. حاضر بودن در صنف حتمی است؛

2. یک تقسیم اوقات جدی تعقیب میگردد؛

3. جریان یک طرفه معلومات از استاد به شاگرد؛

4. یک برنامه درسی از قبل تعین شده تعقیب میگردد؛

5. جهت حصول درجه تحصیلی، اخذ تصدیق نامه و دیپلوم به پیش برده میشود؛

6. داخله و امتحانات حتمی است؛

7. متعلمین عمدتاً از لحاظ سن و تفکر اختلاف زیاد ندارد.

2) تعلیم و تربیه غیر رسمی (Informal Education)

تعلیم و تربیه غیر رسمی یک سیستم منظم سیستماتیک است که بیرون از سیستم آموزش رسمی برای گروه از افراد دارای نیازمندیهای معین به راه انداخته میشود. مانند: ترویج زراعتی، کمپاین سواد آموزی بزرگسالان، تعلیمات صحی و تغذیوی و غیره.

خصوصیات تعلیم و تربیه غیر رسمی

1) حاضر بودن در صنف داوطلبانه است؛

2) تعلیم و تربیه غیر رسمی خارج از چهاردیواری مکتب یا پوهنتون به راه انداخته میشود. بطور مثال در توسعه زراعتی مزرعه دهقان به عنوان صنف، کارمند توسعه به عنوان استاد و دهاقین و علاقمندان به عنوان شاگردان محسوب میشوند؛

3) پرابلم زارع موضوع درس را تشکیل میدهد؛

4) تقسیم اوقات ثابت نمیباشد و نظر به شرایط تغیر پذیر میباشد؛

5) متعلمین معمولاً از نگاه سن و تفکر اختلاف زیاد دارند؛

6) داخله و امتحان وجود ندارد؛

7) جهت حصول درجه تحصیلی، تصدیق نامه و دیپلوم به پیش برده نمیشود؛

3) تعلیم و تربیه خصوصی (Non-Formal Education)

تعلیم و تربیه خصوصی یک پروسه دوامدار آموزش در طول زندگی میباشد. که طی آن فرد معلومات، مهارتها، طرز برخوردها و بصیرت را از تجارب روزمره و محیط ماحول خویش می آموزد و بدست می آورد.

خصوصیات تعلیم و تربیه خصوصی

1) عملیه های علم جامعه شناسی را در بر میگیرد؛

2) در برگیرنده انتقال معلومات اجداد از نسل به نسل میباشد؛

3) بصورت عمدی و یا غیرعمدی تقلید صورت میگیرد؛

4) تربیه کردن اطفال دریک فامیل و خصوصیات که اطفال از والدین و فامیل شان حاصل میکند نیز شامل تعلیم و تربیه غیر رسمی است.

سیر تکامل ترویج زراعتی

اگرچه تا اکنون به درستی مشخص نشد است که ترویج زراعتی را کدام ملت، چه وقت و در کدام قسمت از کره^ای زمین بکار گرفت و منظور آنها از ترویج زراعتی چه بود و چه تعریف از آن داشتند. ولی این نکته واضح است که ترویج زراعتی ریشه اصلی و فلسفه^ای واقعی خود را از عصر رنسانس به این طرف باز یافته است، عصر که در طی آن بکارگیری علوم در جریان عمل و مرتبط ساختن آموزش با نیازهای مادی انسانی مورد توجه قرار گرفت و حل مشکلات بشر با استفاده از نیروی عقل و علم انسانی و در پرتو تحقیقات علمی گسترش یافت.

اصطلاح ترویج زراعتی برای اولین بار به مثابه یک نوآوری تعلیمی در سال 1873م از طرف پوهنتون کمبرج انگلستان بمیان آمد. و منظور از آن فعالیتهای آموزشی پوهنتونی بود که خارج از محیط پوهنتون و مقرارت معمولی پوهنتونی صورت میگرفت. تا از این طریق ثمره تعلیمات پوهنتونی را به مردم عوام در جاهایکه کار و زندگی میکند برساند. از این رو گفته میتوانیم که اصطلاح ترویج برای اولین بار در انگلستان بوجود آمده نه در ایالات متحده امریکا که بعضی اوقات فکر آن میشود. این اصطلاح در مدت تقریباً یک دهه به مؤسسات دیگر در انگلستان، ایالات متحده امریکا و دیگر مناطق گسترش یافت. نهضت ترویج در ایالات متحده امریکا مانند انگلستان از پوهنتون ها و کتابخانه های عامه آغاز یافت.

ترویج زراعتی امروزی به مقایسه پروگرامهای قبلی ترویجی بسیار دیر بمیان آمده و لی ترویج زراعتی در قسمت تعلیمات زراعتی، مشوره ها و نمایشات مزرعوی مانند زراعت پیشینه تاریخی دراز دارد. از جمله خدمات مشورتی سکاتلندی از قدیمترین خدمات ترویجی در جهان محسوب میگردد. داکترسیمن ناپ (Dr. Seaman Knapp) در سال 1902م در ایالت های جنوبی امریکا نمایشات مزرعوی و فامیلی را آغاز کرد که از طریق وزارت زراعت ایالات متحده امریکا (USDA) تمویل میشد و بعدأ در تمویل آن حکومتهای ایالتی و محلی نیز سهم گرفتند و آهسته آهسته به یک پروژه کوپراتیفی تبدیل شد.

بعد از جنگ جهانی دوم دو برنامه مهم جهت عمران روستاها از طرف آمریکائیها تهیه و تدین شد و به کشورهای جهان سوم صادر گردید. این دو برنامه شامل توسعه یا ترویج زراعتی (Agricultural development) و انکشاف جامعه (Community development) بود. از اینرو ترویج زراعتی بعد از جنگ جهانی دوم مورد توجه خاص دولت ها، سازمان ها و مؤسسات کمک دهنده بین المللی قرار گرفت و به عنوان وسیله جهت دستیابی به اهداف خاص در عرصه انکشاف دهات و توسعه زراعتی بکار گرفته شد. چون ترویج زراعتی در چوکات تیوریهای توسعه فعالیت مینمود، با تغیرات و دگرگونیهای که در فلسفه،‌اهداف و ستراتیژیهای توسعه در اواخر دهه 1970م رخ داد، ترویج زراعتی نیز دستخوش تغیرات زیاد شد و در ابعاد مختلف آن بازنگری بعمل آمد. قابل یاد آوری است که خدمات ترویج زراعتی جهت انکشاف اقتصادی و اجتماعی دهاقین و روستائیان و رشد محصولات زراعتی و حیوانی در سال 1337ھ^ش در چوکات وزارت زراعت شروع به فعالیت نمود. این اداره تحت نامهای مختلف و به سطوح مختلف تا حال فعالیت نموده و خدمات شایان را برای جوامع روستایی و دهقانی انجام داده است.

فلسفه ترویج

فلسفه اساسی ترویج کمک و خدمت به مردم در هر جا و هر سطح دانش که قرار دارند، میباشد. هدف اصلی همکاری با مردم به خصوص دهاقین، در این است که آنها با دانش و مهارتهای فنی زراعت مجهز شوند تا با استفاده از آن بتواند حاصلات خویش را بلند ببرد، اقتصاد خود را خویش تقویت نماید، و نیز در تقویت اقتصاد ملی سهم فعال گیرند.

اهداف ترویج زراعتی

قبل از آنکه به اهداف ترویج زراعتی بصورت مشخص به ‍‍پردازیم لازم دیده میشود خود اهداف را تعریف، خصوصیات و انواع آنرا برجسته سازیم.

هدف: هدف عبارت از انجام است که تمامی فعالیتهای ما به طرف آن رهنمایی میشود. یا به عبارت دیگر هدف سمت حرکت یک فعالیت را نشان میدهد.

خصوصیات اهداف

یک هدف خوب باید SMART باشد که هر حرف این مخفف نمایندگی از یک خاصیت هدف مینماید که هر کدام آن قرار ذیل میباشد:

1.هدف باید مشخص باشد (Specific)=S

2.هدف باید قابل اندازه گیری باشد (Measurable)M=

3.هدف باید قابل حصول باشد (Attainable)A=

4.هدف باید مناسب باشد (Relevant)R=

5.در وقت تعین شده بدست آمده بتواند (Track able)T=

اقسام اهداف ترویج زراعتی

اهداف در اکثر ساحات به شمول ترویج به سه قسم ذیل میباشد:

1.اهداف بنیادی/ اساسی (Fundamental Objectives)

2.اهداف عمومی (General Objectives)

3.اهداف مشخص/ کاری (Specific or Working Objectives)

1) اهداف بنیادی/ اساسی (Fundamental Objectives)

اهداف اساسی عبارت از اهداف کلی یک جامعه میباشد که بنام اهداف دراز مدت، اساسی و کلی نیز یاد میشود. مانند:‌ انکشاف افراد یک جامعه، زندگی بهتر،‌ انکشاف اقتصادی جامعه و غیره.

2) اهداف عمومی (General Objectives)

اهداف عمومی نسبت به اهداف اساسی مشخصتر میباشد. اهداف عمومی عبارت از اهداف درازمدت یک پروگرام میباشد. مانند: بلندبردن عواید دهاقین، بلندبردن ستندردهای زندگی دهاقین و روستائیان و غیره.

3) اهداف مشخص/ کاری (Specific or working objectives)

شامل اهداف میان مدت و کوتاه مدت است که توسط زارع و یا کارمند توسعه تعین میشود. مانند: بلندبردن حاصلات گندم، کنترول گیاهان هرزه گندم، آموزش دادن به زارعین در رابطه طروق کشت گندم و غیره.

بخاطر درک خوبتر موضوع در ذیل هر سه نوع اهداف ترویج زراعتی را در یک مثال ارئه میکنیم:

1) هدف اساسی ترویج زراعتی: انکشاف زراعت و بلندبردن سطح زندگی دهاقین.

2) اهداف عمومی: بلندبردن حاصلات گندم در فی واحد زمین.

3) اهداف مشخص و یا کاری

1.معرفی ورایتی های جدید گندم به دهاقین؛

2.تشویق دهاقین جهت استعمال مقدار تعین شده تخمریز؛

3.قانع ساختن دهاقین تا یک تناسب را بین تعداد نباتات و اندازه زمین رعایت نماید؛

4.تشویق دهاقین جهت استفاده از کودهای کیمیاوی؛

5.تشویق دهاقین جهت کنترول گیاهان هرزه؛

6.تشویق دهاقین جهت تطبیق تعداد معین دفعات آبیاری؛

7.تشویق دهاقین جهت استفاده از مواد کیمیاوی در صورت ضرورت.

بخاطر دست یافتن به اهداف ترویج زراعتی کارمند ترویج باید بکوشد تا در دانش، مهارت و ذهنیت (Knowledge, Skills and Attitude) دهاقین جهت دست یافتن به اهداف پروگرام خود تغیرات مثبت بوجود بیاورد، و آنها را به پذیرش تکنالوژی جدید متقاعد سازند.

اهداف مشخص ترویج زراعتی

هدف اساسی ترویج، آموزش، ایجاد انگیزه و تغییر رفتار مردم است و هدف بنیادی ترویج زراعتی تسهیل بخشیدن پروسه انکشاف زراعت از طریق معرفی تکنالوژی جدید و معلومات فنی و تخنیکی برای دهاقین و مالداران و تشویق و آشنا کردن آنها جهت استفاده از تکنالوژی و معلومات در پروسه تولید محصولات زراعتی و مالداری میباشد. ترویج زراعتی دارای اهداف متعدد و متنوع است و نظر به انکشاف اقتصادی و اجتماعی جوامع فرق میکند. که به برخی از آنها اشاره میشود:

1.کمک به دهاقین در تشخیص مشکلات شان و دریافت راه حل های عملی برای آنها؛

2.آموزش دهاقین پیرامون دانش فنی و روشهای علمی و فنی زراعت؛

3.انتقال تکنالوِژی مناسب به جوامع دهقانی؛

4.جمع آوری و انتقال مشکلات دهاقین به مراکز تحقیقاتی؛

5.آگاه ساختن دهاقین از موجودیت فرصتها و محدودیتهای محیط ماحول شان؛

6.کمک به زارعین در تصمیم گیری؛

7.تغیر در رویه زارعین؛

8.کمک به زارعین جهت دستیابی به اهداف خویش؛

ساحات فعالیت خدمات ترویجی

خدمات ترویجی ساحات مشخص فعالیت دارند، که در ذیل از آن یاد آوری میشود:

1) افزایش حاصلدهی محصولات زراعتی و دامی؛

2) مدیریت بازاریابی محصولات زراعتی و دامی؛

3) حفاظت، توسعه، احیا و استفاده از منابع طبیعی؛

4) مدیریت بهتر مزرعه و منزل؛

5) بهبود ستندردهای زندگی خانواده های روستایی؛

6) توانمند سازی و آموزش جوانان روستایی؛

7) انکشاف مهارتهای رهبری،

8) انکشاف روستاها؛ و

9) بهبود امور عمومی برای توسعه همه جانبه.

برای درک بهتر، ساحات متذکره را هریک بصورت بسیار خلص به معرفی میگیریم.

1) افزایش حاصلدهی محصولات زراعتی و دامی

از آنجا که میدانیم یکی از اهداف اساسی زراعت تولید غذا برای نفوس در حال رشد جوامع انسانی و تأمین مصؤنیت غذایی میباشد. زراعت و دامپروری معمولا در روستاها صورت می پذیرد و روستائیان مؤلدین مواد غذایی موردنیاز جوامع میباشد. زراعت بسیاری کشورهای روبه انکشاف به شمول کشور ما شکل سنتی و معیشتی دارد. حاصل فی واحد زمین و فی رأس حیوان در سطح بسیار پائین قرار دارد. در ضمن فرصتهای شغلی بیرون از سکتور زراعت و مالداری تا اندازه زیاد محدود است. از اینرو ضروری پنداشته میشود تا سکتور زراعت و مالداری کشورهای روبه انکشاف توسعه یابد. تا از یک طرف مواد غذایی مورد نیاز جوامع روستایی و شهری تهیه شده بتواند و مصؤنیت غذایی تامین شود و از طرف دیگر وضع زندگی دهاقین و مالدارن بهبود یابد.

اقتصاد کشورهای پیشرفته در زمینه به کفایت سکتور زراعت و مالداری تأکید مینمودند. به این مفهوم که عوامل تولید محصولات زراعتی و مالداری طوری ترکیب و تنظیم شوند تا در نتیجه محصولات بیشتر به مصارف اندک بدست آمده بتواند. همچنان استفاده از ورایتی ها پرحاصل و مقاوم در برابر امراض و آفت، استفاده از نسل های اصلاح شده و حاصلده حیوانات و بکار گیری پرکتس های علمی زراعتی و مالداری باعث افزایش حاصلدهی محصولات زراعتی و دامی شده میتواند.

افزایش سریع نفوس، سیاستهای دولتها، تغیر در طرز مصرف خانواده ها و تهیه مواد خام صنعت عوامل است که سکتور زراعت و مالداری را تحت فشار قرار داده و سبب تغیرات گوناگونی در آن میگردد. ترویج زراعتی دهاقین را برای مقابله به این تغیرات و استفاده مطلوب از آنها آماده میسازد.

2)مدیریت بازاریابی محصولات زراعتی و دامی

مارکتنگ محصولات زراعتی بخش مهم مدیریت محصولات زراعتی بعد از رفع حاصل میباشد. سالها قبل دهاقین و مالداران مارکتنگ محصولات شان را خود انجام میدادند ولی اکنون به صدها هزار واسطه های مارکیتی میان مؤلدین و مصرف کنندها فعالیت دارند و امور مارکتنگ را به پیش میبرد. انکشاف مارکتنگ جهت رشد و انکشاف جوامع بشری یک امر ضروری پنداشته میشود.

دهاقین و مالداران نمیدانند که چه تولید کنند؟ برای کی/کیها تولید کنند؟ چقدر تولید کنند؟ تولید خود را به کدام مارکیت و چه وقت عرضه کنند؟ و امثالهم. اکثر آنها به مارکیت عوامل تولید و محصولات رابطه ضعیف دارد و یک تعداد آنها صرف تولید محور هستند. ترویج زراعتی دهاقین و مالداران را به اهمیت مارکتنگ آشنا میسازند. به آنها می آموزد که چطور میتواند جواب سوالات اقتصادی اینکه چه تولید کنند؟ برای کی/کیها تولید کنند؟ کجا تولید کنند؟ چقدر تولید کنند؟ چه وقت تولید کنند؟ تولید خود را به کدام مارکیت و چه وقت عرضه کنند؟ را در یابد. همچنان ترویج زراعتی مؤلدین محصولات زراعتی و دامی را در موارد ذیل همکاری میکند:

1.پائین آوردن مصارف تولید؛

2.بازار یابی تولید؛

3.فهماندن مؤلدین به سیستم مارکتنگ.

3) حفاظت، توسعه، احیا و استفاده از منابع طبیعی

منابع طبیعی ثروتهای الاهی هستند که خداوند^ج برای بشر ارزانی فرموده تا با استفاده از آن سطح زندگی خویش را بلند ببرد. موجودیت منابع طبیعی یکی از فکتورهای اساسی پیشرفت اقتصادی جوامع بشری محسوب میگردد. حجم ذخایر منابع طبیعی تجدید نشوند در یکتعداد کشورها روبه کاهش است و منابع طبیعی تجدید شونده در بسیاری کشورها تخریب و یا آلوده گردیده است. از اینرو ضروری است که منابع طبیعی در پهلوی استفاده حفاظت و احیا شود، تا در آینده به کمبود منابع طبیعی تجدید نشوند و خراب شدن کیفیت منابع تجدید شونده مواجه نشویم و از این امانت نیاکان و پدران خویش بصورت معقول و مطلوب استفاده نمایم و آنرا برای نسل های آینده به یک حالت خوب نگهداری نمایم. برای رسیدن به این هدف باید میان استفاده و احیای منابع طبیعی یک تناسب موجود باشد. در زمینه ترویج به مردم در موارد ذیل همکاری میکند:

1.آگاه ساختن مردم از ارزش منابع طبیعی؛

2.فهماندن مردم به طروق استفاده از منابع طبیعی و حفاظت و احیای آنها؛

3.همکاری به مردم جهت استفاده اعظمی و مطلوب از منابع طبیعی.

4) مدیریت بهتر مزرعه و منزل

مدیریت یک فکتور مهم در تمامی بخش های تولیدی و خدماتی میباشد و در موفقیت و انکشاف آنها رول عمده را بازی میکند. برآوردن اکثریت خواسته های بشری فعالیت های دوامدار را ایجاب میکند و فرد باید تعداد زیاد تصامیم را جهت برآوردن خواسته های خویش بگیرد. چون تصمیم به اساس منابع اتخاذ میگردد، بنأ در جهان منابع محدود فرد مجبور است حد اقل منابع که در دسترس دارد طوری بکار گیرد تا بتواند تعداد بیشتر از خواست های نامحدود خویش را مرفوع سازد، که همین مفهوم اساسی مدیریت میباشد.

ترویج برای روستائیان اهمیت و ضرورت مدیریت در زندگی فامیلی و کاری را روشن میسازد. و به آنها اصول و مهارتهای مدیریت را می آموزد تا با استفاده از آن منابع محدود خویش را جهت بدست آوردن اهداف خویش بصورت درست تنظیم و ترکیب نماید و همچنان از طریق عملی ساختن تصامیم آگاهانه و علمی خویش سطح زندگی،‌ عواید و حاصلات خویش را بلند ببرد.

5)بهبود ستندردهای زندگی خانواده های روستایی

اکثریت جمعیت فقیر جهان در روستاهای کشورهای روبه انکشاف زندگی میکند و آنها از ستندردهای بسیار پائین زندگی برخور دار هستند. ریشه تمامی مشکلات (فقر، بیسوادی، مریضی و غیره) در جوامع روستایی موجود میباشد و خلا میان شهر و ده بسیار بزرگ میباشد. بنأ باید به انکشاف جوامع روستایی توجه جدی صورت گیرد. به این منظور در آغاز قرن بیستم در آیالات متحده امریکا یکتعداد مؤسسات که راجع به زندگی فامیلی معلومات تهیه میکردند، بمیان آمدند. پیشرفتهای تکنالوِژی و تغیرات سریع اقتصادی بالای زندگی خانواده ها تاثیر فوق العاده وارد میکند و در نتیجه از خدمات ترویجی تقاضاهای ارائه خدمات گوناگون صورت میگیرد. اقتصاد فامیلی، مدیریت فامیلی، خرید برای فامیل، روابط بشری، غذا و تغذیه، لباس، ذخیره و پروسس مواد غذایی بخش های است که خدمات ترویجی در محوطه زندگی فامیل به آن سروکار دارد.

6) توانمند سازی و آموزش جوانان روستایی

پروگرام توانمند سازی جوانان روستایی بخش مهم تعلیمات ترویجی را تشکیل میدهد. این پروگرام در تعلیم و تربیه جوانان خورد سال نقش بارز داشته در انکشاف ذهنی، کسب صفات نیکو، رشد مهارتهای رهبری، قبول مسؤلیت، تبارز استعدادها و مهارتهای مسلکی و بودن عضو مفید جامعه مؤثر میباشد. این پروگرامها زمینه را به عمل گروهی جوانان روستایی فراهم میکند. پروگرامهای انکشاف جوانان روستایی با تأسیس کلب هایH4 جوانان روستایی در ایالات متحده امریکا از چندین دهه به اینسو به هدف انکشاف جوانان روستایی آغاز گردیده و یک میتود موفق در زمینه میباشد. ابتدا تنها جوانان دهقان بچه در این کلب ها اشتراک کرده میتوانست ولی به مرور زمان به تمامی روستائیان فرصت این خدمت فراهم گردید. عموما جوانان که سن شان از 12الی 22 سال میباشد و بنا بر مشکلات از تکمیل دوران مکتب باز مانده اند در این کلب ها منسجم میشوند.

H4 یک اختصار چهار کلمه است که هر کلمه آن به حرف اچ زبان انگلیسی آغاز میگردد که این کلمات قرار ذیل میباشد:

1)H1 = Hand که به مفهوم دست میباشد.

2)H2 = Head که به مفهوم سر و مغز میباشد.

3)H3 = Hearth که به مفهوم قلب میباشد.

4)H4 = Health که به مفهوم صحت میباشد.

به صورت کلی مفهوم کلب های H4 اینست که با استفاده از نیروی دست و دماغ؛ و دل پاک و بهره برداری از نعمت صحت برای اعمار جامعه نوین همه با هم دست به کار میشوند.

7) انکشاف مهارتهای رهبری

رهبری یک پدیده اجتماعی است که در مراحل مختلف تکامل جوامع بشری به شکل از اشکال موجود بوده ولی رهبری نسبت به گذشته در عصر امروزی اهمیت خاص پیدا کرده است و مردم درک کرده اند که بدون رهبر و پیشوا نمیتواند به اهداف گروهی نایل آیند و هیچ کشور بدون رهبر وفادار، صادق و دلسوز به مدارج بالای رشد و انکشاف نرسیده است. رهبر عامل تحرک عمل گروهی است و عمل گروهی عامل است که توسط آن تصامیم گروهی به اجرا در می آید.

برآوردن ضرورتهای مشترک جامعه و حفظ ارزشهای آن فقط در صورت موجودیت رهبر وفادار، صادق و دلسوز تحقق یافته میتواند. رهبران در سطوح مختلف میکوشند تا افراد که از آنها نمایندگی میکند، بسوی انکشاف اقتصادی و اجتماعی سوق دهد و رفاه و آسایش آنها را تامین نماید. ترویج به روستائیان اهمیت و ضرورت رهبری را روشن میسازد و به آنها مهارتها و اصول رهبری را می آموزد تا باشد موقع به منسجم ساختن و عمل گروهی آنها مساعد گردد.

8) انکشاف روستاها

انکشاف روستاها یک بخش مهم انکشاف ملی کشورها دانسته شده است. چرا که اکثریت مطلق نفوس کشورهای روبه انکشاف در روستاها زندگی میکند، ریشه بسیاری مشکلات در روستاها دیده میشود و خلا بین شهر و ده بسیار کلان میباشد. یک جامعه کوچک روستایی معمولاً وحدت جغرافیایی مستحکم دارد و هر فرد آن میخواهد در مسایل عام مربوط به منطقه خویش سهم گیرد. روستائیان منابع فراوانی برای رشد و انکشاف جامعه خود در اختیار دارند که در ذیل از آن یاد آوری میشود:

1.منابع طبیعی: ‌ زمین، آب، معدن، جنگلات، علفچر و غیره

2.منابع انسانی: نیروی انسانی ماهر و مستعد

3.منابع مؤسسوی:‌ مکتب، کلینک، مارکیت، نهاد های حکومتی و غیره

ترویج از طریق به راه انداختن پروگرامهای مختلف زمینه استفاده از این منابع در جهت رشد و انکشاف جوامع روستایی را مساعد میکند.

9) بهبود امور عمومی برای توسعه همه جانبه

انکشاف پروسه دوامدار است که تمامی جانبه های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه را در بر میگیرد. از اینرو انکشاف جامعه به موجودیت منابع، زیربناها، پالیسی ها و ستراتیژیهای جهت رسیدن به اهداف متعدد و متنوع ضرورت دارد. دولت و سکتور خصوصی به کمک مردم میتواند در فراهم کردن این منابع در انکشاف جامعه سهم گیرد و آنرا تحقق بخشد.

اساسات ترویج

یک سلسله اساسات وجود دارد که باید هنگام طرح و تطبیق پروگرامهای ترویجی حتماً در نظر گرفته شود که ذیلأ از آن تذکر بعمل می آید:

1)پروگرام ترویج باید بر اساس رسوم و عنعنات مردم استوار باشد؛

2)پروگرام ترویج باید به رشد و تکامل جامعه همنوایی داشته و انعطاف پذیر باشد؛

3)پروگرام ترویج باید به شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جامعه موافق بوده و در حل مشکلات و رفع نیازمندیهای مردم موثر واقع شود؛

4)پروگرام ترویج باید پالیسیهای مربوطه را در نظر گیرد و در همکاری به سایر شعبات مربوطه عمل نماید؛

5)پروگرام ترویج باید نیازمندی و دلچسبی مردم را در نظر گیرد؛

6)سهیم ساختن مردم در طرح و تطبیق پروگرامهای ترویجی یک امر لازمی میباشد؛

7)روشهای آموزش ترویجی باید مطابق سویه مردم باشد؛

8)در پیشبرد امور ترویجی باید از رهبران محلی استفاده بعمل آید؛

9)در پیشبرد پروگرامهای ترویجی باید از متخصصین شقوق اختصاصی استفاده شود؛

10)فعالیتهای ترویجی باید قناعت مردم را فراهم ساخته بتواند

11)پروگرام ترویج باید تربیه و رهنمایی تمام فامیل دهقان را در نظر گیرد؛

12)کار ترویج باید بر اساس روحیه دیموکراتیک استوار باشد؛

13)کار ترویج باید طوری دوامدار بررسی و ارزیابی گردد.

معلومات تخنیکی راجع به غرس نهالهای خسته سنگی

معلومات تخنیکی راجع به غرس نهالهای خسته سنگی

انتخاب مناسب جای

• خاک حاصلخیز
• خوب زهکشی شده باشد آب ایستاده نشود
• متمایل به طوفان و سیلاب نباشد
• محافظت از باد های قوی

• o       ایجاد باد شکن ها

• اجتناب از سرما زده گی (هوای سرد معمولاًپائین سلوب ها یا تپه ها جریان مینماید)

•  دسترسی به آب کافی جهت آبیاری

• دسترسی مناسب به مارکیت میوه

• ساحه قسمت جنوب باغ گرمتر است

• حفاظت از حیوانات

آماده ساختن زمین

• اگر منابع اجازه بدهد اول قلبه کردن عمیق(خاک تحتانی) قلبه عمیق باعث گد شدن خاک و اصلاح آن و زهکشی میشود
• تا وقتی بگذارید تا خاک وتر گردد و خاک تحتانی خرد گردد 
• قلبه عمیق زمین به عمق 30-35 سانتیمتر
• بهترین قلبه تیرماه قبل ازفراء رسیدن زمستان بخاطریکه کلوخه درین موسم توسط سرمای سرد خوب خرد میشود
• برای خاکهای سنگین(که محتویات کلی بلند داشته داشته باشد) علاوه کردن خاک ریگی  بخاطر اصلاح و هوا دار شدن منفذ های خاکها
• هموارکاری زمین

اعمارمحوطه

• جلوگیری از متضررشدن توسط حیوانات

نقشه باغات

• اندازه زمین، نشاندادن نقشه زمین، خصوصیات کلیدی(مثل سرکها، پیاده رو ها، کانالها، ساختمان ها، باد شکن ها و غیره)
• تصمیم سمت دهی قطار

• شمال – جنوب
• غرس بشکل مایل(سلوب)
• آب جاری برای آبیاری(درامتدادقطارها)

• تصمیم گرفتن فاصله نهال

• جمع آوری جرم پلازم ازمنابع خارجی
• نهالهای شفتالو و آلو 4m x 4m شانده شود
• نهالهای بادام و زردالو 5m x 5m  شانده شود

قوریه جات پایه مادری

• فاصله بین دو نهال 1.2  متر، 3 متر بین دوقطار
• نگهداری عین کلون در عین قطار
• بین دوکلون مختلف باید بقدر کافی خالیگاه بگذارید
• دیگرا نواع نهالهای میوه دار نباید غرس گردد(نه نهالهای میوه دار و نه درختان جوان) در بین 5 متر درختان مادری

باغات نمایشی

• شفتالو و آلو 4m x 4m

• بادام و زردالو 5m x 5m

• پلان طرح و احداث باغات و نشان دادن کلون به ردیف ها

• موقعیت مختلف کلون ها در باغات نمایشی باید قابل محاسبه باشد

• نیاز به گرده افشانی

• تنظیم رفع حاصل میوه          

گرده افشانی

• بعضی انواع میوه جات خسته سنگی القاح خودی دارند(یعنی به گرده خود القاح میشوند) (بطورمثال اکثر انواع شفتالو امریکائی و آلوی سنتا روزا)
• معلومات راجع به انواع کلونها در افغانستان تا هنوز مشخص نیست لذا مهم پنداشته میشود که اکثر کلونها که به گرده خود القاح نمیشود مشخص گردند
• باغات نمایشی میوه جات خسته سنگی با قطار های متناوب و کلونهای مختلف (بطور مثال غرس یک قطارکلون A و بعداً غرس یک قطار کلون B و غیره)

طرح نشانه

• انداختن ریسمان به امتداد خط مستقیم
• انداختن متر به امتداد خط مستقیم و جای نشانی شد شود در اخیر هر قطار
• انداختن ریسمان به قطار اول به زاویه 90 درجه به امتداد خط مستقیم

• استفاده از کج به نسبت 3 X 4 X 5  ( یا این نمبر را دو چند سازید، بطور مثال 15 X 20 X 25) که زاویه 90 درجه بدهد
• اندازه گیری قطار اول توسط فیته و نشانی کردن آن نظر به فاصله نهال

استعمال تخته غرض غرس نهال

• استعمال تخته در جای نشانی شده (بالای چقورک گذاشته) که نهال در مرکز چقورک قرار گیرد
• مطمئنناً تخته غرس نهال را هر دفعه به عین جهت قرار بدهید
• بدوطرف تخته غرس نهال چوب میخ کنید
• سپس جای نشانی شده نهال و تخته را برطرف نمائید

 کندن چقورک

• هنگامیکه خاک خوب وتر نشده باشد نباید چقورک کنده شود

کندن چقورک به عرض 60 سانتیمتر و عمق 60 سانتیمتر ( لیکن در بعضی حالات خاص برای باغات    100  X 100  سانتیمتر مفید واقع شده است)

کوشش نمائید که حصه خاک فوقانی(خاک فوقانی) بیک طرف چقورک و نیم حصه خاک تحتانی (خاک تحتانی ) چقورک را بطرف دیگرو تعویض به عین شکل ، خاک تحتانی در قسمت فوقانی و خاک قسمت فوقانی در قسمت پائین چقورک علاوه نمائید)

• نشانی کردن جای چقورکها و نفوذ ریشه ها به بسیار آسانی صورت میگیرد
• چقورکها نباید برای مدت مدید باز مانده شود و الی نظر به ضرورت، اگر چقورکها وتر خود را از دست داد، طبقه کرست در کنار چقورکها بمشاهده رسید که درینصورت مانع عبور آب به ریشه ها میگردد (این همچنان تطبیق به نهال در وقت غرس کردن)
• درینصورت پلوان نمودن اطراف نهال مؤثر است

لیبل کردن و تعین جای

غرس کردن نهالهای مادری

• هرنهال باید قبلاً لیبل داشته باشد(کود نمبر نشاندادن با دو حروف برای مراکز پروژه باغداری و کلون نمبر )
• هر ردیف از نهالها عین کلون باشد و نشان چوبی در اول نصب گردد
• سپیشیز
• نام کلون و نمبر
• نمبر قطار ها 

جمع آوری انواع خارج

• هرنهال باید قبلاً لیبل داشته باشد(کود نمبر نشاندادن با دو حروف برای مراکز پروژه باغداری و کلون نمبر)
• هر بلاک از کلون باید نشان داشته باشد (جزئیات بیشتر بعدتر تصمیم گرفته میشود)

باغات نمایشی

• هر نهال باید قبلاً لیبل داشته باشد(کودنمبر نشاندادن با دو حروف برای مراکز پروژه باغداری و کلون نمبر)
• یک نشان (علامه) برای هر باغ نمایشی داده شود نظر به معلومات دیل:
• سپیشیز، کلونها و تعداد نهالها دریک کلون
• فاصله بین نهالها
• تاریخ شاندن
• نمبر تماس

• بطور مثال ( لیکن به زبان های دیگر نیز میتواند استعمال گردد)

 

کلونهای بادام

کاغذی (20 trees )   4016

ستاربائی 771 بیست نهال

فاصله : 5m x 5m

تاریخ شاندن: 15 فبروری 2009

تماس: [phone]

• نشان یا علامه باید در موقعیت قرار بگیرد تا ببننده گانیکه نزدیک باغ میشوند نشان قابل دید باشد

وقت شاندن نهال

• درفصل استراحت
• اوائل بهاربعد ازینکه یخ ها آب گردیده و زمین گرم میشود
• اجتناب از شاندن نهال درقتیکه زمین وتر نشده باشد

متوجه نهالها دراثنای روزهای قبل از غرس نمودن آن

• اگرنهالها دربین 2-3 روزکه میرسد غرس نگرددآنها را باید دربین خریطه های پلاستیکی (بدون بازکردن) درسایه درجای سرد نگهداری شود
• دردرجه حرارت زیر صفردرجه سانتی گرید نباید خریطه باز گردد (بخاطریکه ریشه ها را یخ زده و ممیرند.
• اگرنهالها بیشتراز سه روز غرس نگردد آنها به آسانی میتواند متضرر شوند

ترمیم

• انتخاب جای مصئون و مناسب و جلوگیری از باد
• جایکه نهالها جهت ترمیم گذاشته میشود(اعزام کردن اولی)، گذاشتن آن دربین بوره اره یا  خاکهای چاراطراف نهال

 A شخم زدن زمین بشکل V تقریباً 50 سانتیمتر عرض و 30 سانتیمتر عمق قلبه و خاک چقورک بیرون کشیده شود، غرس انفرادی، یا بندل های کوچک، و یا درچقوری کنده شده طوری مانده شود که بعداً خاک بالای آن گشتانده شود( از زمین شخم زده برطرف کرده شود) این مجموعه نهالها به زاویه 60 درجه مانده شود. ریشه ها با بوره اره پوشیده شود یا کم کردن خاک و آب دادن.

• اگر تغیر شدید آب و هوا واقع گردد، مزرعه باید پوشیده شود(خود داری کردن ازمتضرر شدن ریشه های نهالها) پوشانیدن با خریطه ها بخاطر جلوگیری از متضررشدن ریشه ها.
• چک نمودن ریشه نهالها بعد ازسرما که متضرر نگردیده باشند درصورتیکه رخ داده باشد به آرامی استوار با پا جریان هوا را تقلییل داده که باعث خشک شدن ریشه ها میگردد.
• نگهداری خاک/مرطوب کردن بوره اره (بسیارمشبوع نشود) در جریان دوره ذخیره کردن

استعمال کود قبل از شاندن یا غرس کردن نهال

• حد اعظمی 100 گرام کود دای امونیم فاسفیت با خاک چقورک قسمت تحتانی و 100 گرام دای امونیم فاسفیت با خاک چقورک قسمت فوقانی علاوه گردیده و مخلوط کرده شود (مجموعاً 200 گرام در فی نهال)
• تناسب بالا مساویست
• 125 کیلو گرام در فی هکتارکه نهال   4m X4m شانده شده باشد          
• 80 کیلو گرام در فی هکتار که نهال 5m x 5m  شانده شده باشد
• جلوگیری ازاستعمال بیشتر کود، استفاده از پلاستیک در چقورکها فقط به اندازه درست و مناسب (بطورمثال قطع قسمت پائین بوتل پلاستیک)
• دو بیل پر پاروی حیوانی سوخته را میتوان باخاک قسمت تحتانی خوب مخلوط نمائید
• کود اضافی دربین قطارها ضرورت است درصورتیکه انترکراپ کشت گردد
• دروقت شاندن نهال توجه خاص به عملیات زراعتی داشته باشید
• اکثراً خشک شدن ریشه ها درین مرحله اتفاق می افتد
• تنظیم عملیات زراعتی دروقت شاندن نهال فقط برای چند دقیقه ریشه ها لچ میماند
• استفاده خریطه بخاطر مرطوب ماندن ریشه ها در اثنای غرس کردن صورت میگیرد
• کوشش نمائید تا نهالها در سایه دور از شعاع آفتاب و باد نگهداری گردد

اصلاح ریشه ها

• قبل از شاندن نهال قطع قسمت های ریشه های متضرر شده و آراستن ریشه های طویل یا دراز قطع تا در چقورک قات نگردد.

غرس نهالها

• تنها غرس یک کلون در یک وقت (جلوگیری از مکس شدن کلونها و شاندن نهالها در جای غلط
• نگهداری تعداد نهالها از یک کلون دریک خریطه در ساحه که شانده میشود ( نگهداری بصورت بندل درخریطه ریشه ها را ازلچ شدن محافظت مینماید
• چک کردن نقشه کرد و مطمئن بودن جایکه کلون ها شانده میشود
• برای نهالها مادری مامور ساحوی یا مؤسسات از شاندن نهالها کنترول و نظارت نماید(اسناد قوریه پایه مادری را تعقیب نماید  1.5 و پروسیجردیزاین اسناد را مطالعه نماید)
• وقتیکه نهالها را به شخص تسلیم داده می شودبه قطار دقیق لیبل داشته باشد
• فورمه خانه پری و تعداد نهال ها که برای شخص داده میشود مشخص گردد
• شخص باید تخنیک های شاندن نهال رابداند که در زیر تشریح می گردد
• وقتیکه شخص شاندن یک کلون را خلاص کرد، به قطار برود، تعداد نهالها غرس شده را حساب نماید، لیبل ها را چک نمایدو  مراجعه نمودن به ارقام مربوطه تعقیب اسناد قوریه پایه مادری 1.5  و امضاء اسناد
• بعداً ادامه کلون دیگر(تکرار آن مطابق پروسیجریکه در بالا ذکر گردید

تخنیک شاندن نهال

• کار به شکل گروپی حد اقل دو نفر (یک نفر نهال را محکم بگیرد، نفر بعدی خاک بی اندازد
• کلوخه ها را خرد نموده در چقورک بی اندازد
• دراول خاک را تعویض نماید خاک بالائی درقسمت پائین و خاک قسمت پائین در قسمت بالا چقورک انداخته شود
• از تخته غرس نهال استفاده گردد
• دربین دو نقطه چوب برابر گردد
• عین عملیه در نقاط دیگر تکرار گردد
• ماندن نهال بشکل عمودی در قسمت مرکز که بشکل V قطع شده است
• سمت دهی نقطه پیوندی نهال بطرف سمت باد
• محکم گرفتن نهال و سمت دهی خاک بالای نهال یعنی 8 سانتیمتر خاک بالاتر از سطح زمین که هموار کرده شده علاوه کرده شود
• اجازه دادن برای ریختن خاک درچقورک
• معامله نمودن نهالها با یک نوع قارچکش بخاطر جلوگیری پوسیده گی امراض فایتوفترا و عوامل دیگریه نهال در آب ایستاده میماند

پرکردن چقورک

• دورکردن کلوخه های کلان خاک
• علاوه نمودن خاک از یک طرف بالای ریشه ها
• کوشش شود که خاک در بین ریشه ها ریخته شود
• فشردن یا محکم کردن خاک جلوگیری مینماید از خالیگاه خاک تا هوا داخل نگردد
• استعمال تمام خاک که از چقورک کشیده شده است در صورت ضرورت علاوه نمودن مقدار اضافی خاک که از سطح هموار بلند کرده شود که در پایه مادری قابل تطبیق است
• این باید در شروع غرس نهال  به اندازه کوچک صورت گیرد
• اگر نهال بسیار عمیق بعد از غرس، به آهستگی بطرف بالا کش شود که بلندی مناسب را اختیار نماید
• در حقیقت، کش کردن نهال بطرف بالا به اندازه 5 سانتی متر قبل پرکردن خاک سفارش میشوددر ردیف ریشه ها بطرف سمت پائین
• اگر نهالها بسیار سطحی شانده شود، نهال دوباره کشیده شود و دوباره غرس گردد
• این تنظیم باید قبل از آب دادن نهالها صورت گیرد

آبیاری

• آبیاری نهالها فوری بعد از شاندن  ( قبل از تکمیل شاندن تمام باغ)
• شکل دور را دور نهال حد اقل 20 لیتر آب ریخته شود(دو سطل پراز آب)
• که نهال را زنده نگهدارد (از ضایع شده آب جلوگیری شود)
• از متلاشی شدن هوادار شدن و خاک در قسمت ریشه ها جابه جا گردد

• بعد ازینکه شاندن تمام نهالها تکمیل شد، سیستم آبیاری فرو در امتداد قطار های نهال ها میسازیم

شیره سفید رنگ

• شیره سفید رنگ به تاخیر می اندازد برگ کشیدن(شانش بیشتر برای تشکیل ریشه ها میدهد و جلوگیری از آفتاب سوختگی و از متضرر ساختن بورر (لاروا قانغوزکها)
• کدام شیره سفید رنگ (داخلی، خارجی، یا بشکل ترکیبی)، رنگ سفید کننده نهال یا شوینده سفید قابل قبول است با وجودیکه بشکل  خارجی برای مدت زیاد باقی میماند
• رنگ میتواند با آب  به طوری مساویانه رقیق ساخته شود
• عدم استعمال رنگ با روغن مایع
• رنگ مخصوصاً مفید واقع می شود در وقت شاندن نهال نا وقت تر. به تعویق انداختن کشیدن برگو رنگ داخلی در قسمت بالای نهال مؤثر است

چوب استنادی

• جایکه باد شدید می وزد چوب استنادی استفاده میگردد
• چوب استنادی را در چقورک دور تر از ریشه ها نهال به زاویه 45 درجه محکم نموده(بطورکامل استعمال رابر باریک از بین تیوب کهنه که میتواند از ساقه نهال عبور داده شود بسته گردد

یادداشت

• نگهداری تمام عملیات زراعتی که واقع گردیده در باغ و یا قوریه
• یادداشت تمام معلومات مفید به شمول:
• تاریخ گل کردن
• تعداد کارگران و وقت که کار را به اتمام رسانیدن
• مصارف و مقدار مواد را که مورد استفاده قرار داده اند
• دیگر مصارفات مثل دستمزد
• پرابلم آفات و امراض
• دست آورد (مثل حاصل میوه، تعداد پندکها و غیره
• معلومات جوی(بطور کامل یادداشت اعظمی  و کمترین  درجه حرارت)
• و غیره

شاخبری اصلاحی بعد ازغرس نهال

1. جرم پلازم در ساحه (فارم تحقیقات)

شاخبری ضرورت نیست!

بطور مثال نمونه جرم پلازم .

PHDP میخواهد نموی طبیعی انواع مختلف کلونها را مشاهده و مقایسه نموده، لذا هیچیک درخت جرم پلازم در ساحه نباید شاخبری گردد

B – درختهای پایه مادری:

وسائل شاخبری

• خود را متیقن ساختن که  تیغه  تیز باشد .
• تعقیم نمودن وسائل شاخبری با مواد ضد عفونی در وقت شاخبری بین کلونهای مختلف(جلوگیری ازانتشاروایرسها)
• دروقت شاخبری شاخچه فوقانی قیچی شاخبری باید طوری گرفته شود که تیغه چنگگ مانند از بالا بطرف پائین انداخته شود و شاخ مورد نظر بشکل منظم قطع گردد.

بادام، زردالو، شفتالو و آلو

• قطع بخشهای ساقه های متضرر شده
• قطع ساقه عمده از زمین به ارتفاع 75 سانتیمتر
• استعمال میخ های چوبی یا آهنی( یا چنگگ های سیمی)شاخچه ها را با سیم بسته نموده و میخ را به زمین کوبیده تا شاخچه نهال شکل هموار (افقی) را بخود اختیارنماید.
• شاخبری تا دوره استراحت فصل آینده نباید صورت گیرد

 .C  باغات نمایشی

بادام

• سیستم مرکز خالی
• سرانجام ماندن 3- 5 شاخچه عمده به هدف شکل دادن و چوکات بندی درخت درخت بشکل مرکزخالی (سیستم باز)
• بعد از غرس کردن قطع ساقه عمده اززمین به ارتفاع 75 سانتیمتر
• قطع کردن ساقه عمده باعث تشویق نموی شاخچه های جانبی گردیده که دردوره استراحت در اخیر فصل شاخچه مورد نظر انتخاب میگردد

زردالو

• سیستم اصلاحی مرکزی
• شاید نتیجه سیستم مرکزخالی (سیستم باز) باعث آفتاب سوختگی شاخچه ها گردد

• قطع ساقه عمده از سطح زمین به ارتفاع 90 سانتیمتر صورت گیرد
• اگر نهال شاخچه های جانبی داشت:
• قطع شاخچه یک بر سه یا یک بردو حصه طول آن که باعث تشویق شاخچه ها میگردد.

شفتالو و آلو

• سیستم مرکزی باز
• سرانجام ماندن 3- 4 شاخچه های عمده به هدف شکل دادن و چوکات بندی درخت درخت بشکل سیستم مرکزی باز
• بعد از غرس کردن، قطع ساقه عمده به اندازه 50 سانتیمتر از سطح زمین( تا عینک زانو)
• قطع شاخچه های جانبی مربوط به اندازه(سایز):
• شاخچه های جانبی خورد یا باریک به اندازه 5 – 10 سانتیمترقطع و درامتداد ساقه یک یا دو پندک مانده شود
• شاخچه های جانبی طویل میتواند به اندازه 15 – 20 سانتیمتر قطع گردد
• قطع شاخچه بالاتر از پندک ظاهری که باعث تشویق و گسترش نهال میشود

مواظبت

استعمال کود بعد از غرس کردن(سال اول)

• در ماه های اپریل، جون و سپتامبر  تطبیق کود یوریا به اندازه 50 گرام

• جلوگری ازاستعمال اضافی کود، استعمال خریطه پلاستیک که به اندازه درست نگهدارد(بطورمثال قطع قسمت پائینی بوتل پلاستیکی)
• پاش دادن کود در گردا گرد درخت
• استعمال کود حداقل 40 سانتیمتر دور تر از تنه درخت صورت گیرد
• کود یوریا باید زیر خاک گردد تا دروقت آبیاری از شستن آن جلوگیری بعمل آید
• بعد از استعمال کود فوراً آبیاری گردد(تا نایتروجن ضایع نشود)

گیاهان هرزه و انترکراپ

• انترکراپ و گیاهان هرزه نباید اجازه داده شود تا به اندازه یک متر در بین درختان جوان نمونماید(درغیر آن نموی درختان جوان را به تعویق می اندازد)

بیشتر شاخبری

• شاخبری ضرورت خواهد بود به دوره استراحت فصل بعدی . این موضوع به ایجاد کورس های آموزشی بیشتر که توسط مؤسسه باغداری کمیسون اروپا در آینده فراهم خواهد شد.  هیچگاه شاخبری نکنید تاکه مؤسسه باغداری کمیسون اروپا برایتان مشورت ندهد.  

صطلاحات امراض نباتي

صطلاحات امراض نباتي 

1-   پتالوژي نباتي: (Plant Pathology ) : پتالوژی نباتي به علم مطالعه‌ی امراض نباتي گفته می‌شود، این علم عوامل مرض‌زا، چگونگی ایجاد مرض، چگونگی فعل و انفعلات، ارتباط میان نبات میزبان و عوامل تولیدکننده‌ی مرض آن و درنهایت روش‌های مبارزه با آن‌ها را مورد بررسی قرارمی‌دهد.

2-   علم امراض نباتي: (phytopathology ) : علم مطالعه‌ی امراض نباتي، شناسایی، ‌مطالعه و مبارزه با عوامل زیان‌آور به نبات و فرآورده‌های نباتي و آثار ناشی از این عوامل.

3-   مرض فیزیولوژیکی: (physiological disease): هرگونه اختلال در فیزیولوژی نبات که عامل آن موجود زنده نباشد مانند اختلال ناشی از کمبود مواد غذایی، سرمازدگی و آلودگی هوا. بدیهی است همه امراض جنبه فیزیولوژیکی دارند ولی اصطلاح درامراض فیزیولوژیکی اغلب به معنایی است که دربالا آورده شده.

4-  پتوجن(عامل مرض): (Pathogen): پتوجن‌ها به دو گروپ زنده Animate و غیرزنده Inanimate تقسیم‌بندی می‌شوند که عامل تولید مرض هستند.

5-  پرازیتیزم: (Parasitism): رابطه‌ی میان پارازيت و میزبان که دراکثر مواقع به ضرر میزبان تمام می‌شود.

6-  پرازیت: (Parasit): یا طفيلي به موجودی گفته می‌شود که حداقل یک قسمت از چرخه‌ی زندگی خود را داخل یا روی موجود زنده‌ی دیگر که به آن میزبان یا host گفته می‌شود به سرمی‌برد و تمام یا قسمتی از موادغذایی موردنیاز خود را از آن موجود کسب کند.

7-   پارازيت هاي اجباری: (Obligate Parasite): یعنی برخی از پتوجن‌ها مانند ویروس‌ها، نيماتودها و عده‌ای از قارچ‌ها برای تغذیه و تکمیل چرخه‌ی زندگی خود، وابستگی کامل به حجره زنده‌ی میزبان دارند و درمحیط غذایی غیرزنده قادر به رشد نمی‌باشند.

8-   سپروفايت اجباری: (Obligate Saprophyte): قادر به تغذیه از سلول زنده نمی‌باشند بلکه مواد عضوي موردنیاز خود را از منابع غیرزنده یا بقایای پوسیده تامین می‌کنند مانند باکتری‌ها، مایکوپلازماها و بسیاری از قارچ‌ها که قادرند هم ازحجره نباتي و هم درمحیط غیرزنده رشد کنند.

9-   دوره‌ی مرض: فواصلی که درتوسعه‌ی یک مرض رخ می‌دهند را دوره یا چرخه‌ی امراض می‌نامند که شامل مراحل زیراست:

10- تلقیح: (Inoculation): عبارت از تماس عامل مرض با نبات است. عامل مرض را مایه‌ی تلقیح می‌گویند.

11- نفوذ: (Penetration): نفوذ عبارت از ورود عامل مرض، مستقیم یا از منافذ طبیعی و زخم‌ها به داخل میزبان صورت می‌گیرد. قارچ‌ها، نيماتود ها و نباتات گلدار پرازيتي می‌توانند به داخل نبات نفوذ کنند. محل تماس قارچ با سطح نبات کمی متورم شده و اپرسوریم (Appresorium) تشکیل می‌شود ازمحل اپرسوریم یک هیفاي ظریفی به نام میخ نفوذي خارج شده و به کمک آن وارد نبات می‌شود. نباتات پرازيتي گلدار نیز پرسوریم و میخ نفوذي تولید می‌کنند. تمام باکتری‌ها و بسیاری از قارچ‌ها توسط سوراخ هاي هوایی، آبی، عدسک‌ها و زخم وارد نبات می‌شوند ویروس‌ها و بعضی از باکتری‌ها و پتوجن‌های دیگر می‌توانند توسط نیش حشرات به داخل انساج میزبان نفوذ کنند.

12- مصابيت: (Infection): مصابيت مرحله‌ای است که پتوحن ‌در داخل میزبان با حجرات حساس ارتباط برقرارکرده، غذای خود را ازآن‌ها جذب می‌کند. نبات دراین مرحله مکانیزم دفاعی مختلفی ازخود آشکار می‌سازد.

13- دوره‌ی نهفتگی امراض:(Latent Period): مدت زمان بین تلقیح تاظهور علایم امراض را دوره‌ی نهفتگی می‌گویند.

14- Invasion: دراین مرحله عوامل امراض‌زا به‌صورت‌های گوناگون و به درجات متفاوت در انساج میزبان خود پخش می‌شوند.

15- تولیدمثل: (Reproduction): نحوه‌ی تولیدمثل در پرازيت متفاوت است. باکتری‌ها به‌صورت تقسیم دوگانه حجره و به‌ندرت ازطریق جنسی تكثر مي كنند. قارچ‌ها ازطریق تولید اسپورهای جنسی و غیرجنسی و مایکوپلازماها، پروتزوآها با تقسیم ساده تکثر می كنند ویروس‌ها و ویروئیدها ازطریق همانندسازی (replication) با استفاده از تقسیم سلول، نيماتود ها با تخمگذاری و نباتات گلدار طفيلي با تولیدتخمتولیدمثل می‌کنند.

16- انتشار پتوجن: (Transmission): انتشار پرازيت ها مانند زئوسپورهای قارچ، باکتری‌، نيماتود می‌توانند مسافت کوتاهی را طی کنند اما دراکثر مواقع پرازيت ها به صورت غیرفعال توسط باد، باران، حشرات، آب آبیاری، ‌بذر، ‌تيوبر و نشاءهای آلوده، حيوانات و ماشين هاي کشاورزی و باغبانی انتشار پیدا می‌کنند.

17- زمستان گذرانی: (Over wintering): پرازيت هاي نباتات چندساله زمستان را در نباتات می‌گذرانند. قارچ‌هایی که پرازيت نباتات یکساله هستند ممکن است زمستان را به شکل اسپور، مايسيليم درحالت خواب، اسکلرشيم درروی بقایای نباتی و یا دربذر و تيوبر سپری کنند، باکتری‌ها نیز درداخل بذر، تيوبر، نباتات آلوده و خاک زمستان را می‌گذرانند. نيماتود در بیشتر مواقع به‌صورت تخم درخاک و یا به‌ندرت به‌شکل لاروا درتخم زمستان گذرانی می‌کنند. ویروس‌ها در حشرات ناقل، نباتات میزبان،تخم و تيوبر زمستان را می‌گذرانند...

18- بی‌رنگی: (etiolation): ازبین رفتن رنگ سبزنبات به علت رشد درتاریکی یا دراثر مواد تولید شده در مایکروارگانیزم‌ها

19- يرقان: (chlorosis): به از بین رفتن جزئی یا کلی رنگ سبز اندام‌های نباتي دراثر کمبود موادغذایی یا حمله‌ی پتوجن‌ها با وجود نور کافی گفته می‌شود. کلروسز با برطرف شدن عامل آن محو شده ونبات رنگ طبیعی خود را به دست می‌آورد.

20- ملانوز: (melanose): به قهوه‌ای یا سیاه شدن تيوبر و اندام‌های گوشتی می‌گویند، این امراض دراثر کمبود اکسیژن پدید می‌آید.

21- موزائیک: (mosaic): ایجاد لکه‌های زرد در تيغه برگ را موزائیک می‌نامند که از امراض‌ ویروسی است.

22- پژمردگي: (wilting): درنباتاتی دیده می‌شود که ریشه یا انساج انتقالي‌شان مورد حمله قرارگرفته باشند.

23- لکه‌دارشدن برگ و میوه: بسیاری از پرازيت‌ها تولید لکه دربرگ و میوه می‌کنند. اندازه، شکل، رنگ، لکه‌ها می‌تواند درتشخیص امراض مهم باشد.

24- ریزش اندام‌های نباتي: ریزش برگ، گل، جوانه، میوه در صورتی که غیرطبیعی و ناشی ازامراض است که بی‌اندازه باشد.

25- نانیزم: (nanisme): نانیزم  نباتي دراثر کاهش تعدادی از حجرات نباتي هایپوپلازیا (hypoplasia) و یا کوچک شدن اندازه‌ی حجرات هایپوترافی (hypotrophy) پدید می‌آید.

26- ژیگانتیزم: (gigantism): عبارت از رشد بی‌اندازه‌ی اندام‌های نباتي دراثر افزایش تعداد حجرات هایپرپلازیا (hyperplasia) و یا رشد بی‌اندازه‌ی سلول هایپرترافی (hypertrophy) می‌باشد. ژیگانتیزم در اثر افزایش نايتروجن خاک، عوامل نامساعد محیطي، امراض‌ باکتریایی و... بوجود می‌آید.

27- عدم تقارن دربرگ: با ازبین رفتن تقارن بین دوقسمت تيغه برگ بوجود می‌آید.

28- جارویی شدن: شاخه‌ها از فواصل نزدیک بهم رشد کرده، شکل جارو به خود می‌گیرند.

29- روزت: (rosette): فاصله‌ی میان گره هاکم شده و برگ‌ها به‌صورت کپه‌ای مانند گلبرگ‌های گل سرخ شده.

30- تاولی شدن: بافت میان رگبرگ‌ها رشد فوق العاده‌ای پیدا کرده و در روی تيغه به شکل تاول ظاهر می‌شود.

31- بوغمه Gal: دراثر تحریک حجرات وعمل هایپروترفی یا هایپرپلازیا بوجود می‌آید. تومور و برآمدگي غير طبيعي بالاي نباتات كه در اثر مصابيت بعضي پتوجن هاي نباتي صورت مي گيرد.

32- تغییراستحکام بافت نباتي: دراثر امراض ممکن است بافت نباتي استحکام خود را ازدست داده، پوسیده شود.

33- نکروسز: (necrosis): نکروسز دراثر مرگ حجرات نباتي بوجود می‌آید که به‌صورت انساج مرده یا لکه‌ی قهوه‌ای خشک ظاهر می‌شود.

34- Necrotic: حجرات مرده و رنگ باخته.

35- بلایت : (blight):  اصطلاح عام است كه جهت تشريح علايم امراض نباتي استعمال مي گردد.بلايت ممكن است مرگ برگ ها ، گل ها ، ساقه و پژمردگي ناگهاني يا مرگ يك نبات مكمل را در بر گيرد.  

36- خوره: (canker): زخم باز و فرو رفته اي كه انساج آن مرده و اكثرا در قسمت چوبي نبات به وجود مي آيد.

37- مرگ سرشاخه: (dieback): مرگ سریع سرشاخه‌ها از انتها به پائین گسترش می‌یابد.

38- قرغنه: (anthracnose): نوعي از مرض نباتي است  كه بالاي برگ ها يا ميوه ها داغ ها تشكيل گرديده و قارچ هاي عامل آن كونيدياي خود را در اسيرولس توليد مي نمايد.

39- جرب:‌(scab): لکه‌های موضعی بالاي برگ، میوه، تيوبر و یا سایرقسمت‌های نبات که به‌طور عمده کمی برجسته یا فرورفته بوده و درز خورده نیز می‌باشند.

40- سرخي: (rust): داغك هاي شبیه به زنگ آهن درروی برگ و یا سایر اندام‌های هوایی گفته می‌شود.

41- سفیدک: (mildew): نموي سفيد رنگ مايسيليم،كونيديا و كونيديافورهاي پتوجن بالاي سطح خارجي انساج نبات ميزبان كه قابل ديد مي باشد.

42- لکه: (blotch): قسمت‌های نسبتاً وسیع ونامنظم تغییر رنگ یافته یا مرده روی اندام‌های نبات

43- مومیایی: (mummy): میوه‌ای که براثر حمله‌ی قارچ پوسیده و سپس سخت و خشک شده باشد.

44- سياه قاق: (smut): امراض ناشی از قارچ‌های رديف Ustilaginales

45- پژمردگی: (wilt): پژمردگي یا ازبین رفتن شادابیت نبات براثر کمبود یا ازدست دادن آب، پژمردگی ممکن است براثر اختلال درانتقال یا جذب آب.

46- زردی: (yellows): اصطلاحی برای توصیف امراض‌ نباتي که نشانه‌ی عمده و شهود آن‌ها زردی است.

47- هوازی: (aerobic): موجود ‌زنده‌ای که برای فعالیت ‌و رشد نیاز به اکسیژن دارد.

48- غير‌هوازی: anaerobic)): موجود زنده‌ای که درنبود اکسیژن آزاد، فعالیت و رشد می‌کند.

49- غیرزنده: (a biotic): واژه‌ای برای توصیف امراضي که براثر عوامل غیرزنده بوجود می‌آید.

50- آفلاتوکسین:(Aflatoxin): ماده زهري که قارچ Aspergillus و برخی دیگر از قارچ‌ها تولید می‌کنند و برای انسان و حیوان مضر است.

51- باکتری: (bacterium): موجود زنده‌ی پروکاریوتا و معمولاً يك حجروي با دیوار حجروي مشخص که تکثرآن به روش تقسیم دوگانه انجام می‌شود.

52- امراض باکتریایی: (bacteriosis): هرنوع مصابيت یا امراض که عامل آن باکتری باشد.

53- تشخیص: (diagnosis): شناسایی امراض، اختلال یا عارضه و نیز شناسایی عامل آن‌ها.

54- دوره استراحت: (dormancy): حالت غیرفعال موجودات زنده براثر شرایط

55- دوز: (dose): ۱) میزان آفت‌کش درواحد سطح حجم یا وزن.

56- نبات تله: (decoy crop): نباتي زراعی که به منظور جلب پتوجن و کاهش نفوس آن کشت می‌شود کاهش جمعیت عامل مرض از طریق حذف نبات تله انجام می‌شود.

57- گردپاشی: ‌(dusting): پاشیدن آفت‌کش‌ها به صورت گرد.

58- اپی فایت: (epiphyte): موجود زنده‌ای که بدون داشتن رابطه‌ای پرازيتی روی سطح نبات به سر می‌برد.

59- قارچ: (fungus): موجود زنده‌ای با هسته‌ی حقیقی که اندام تكثري آن معمولاً به شکل هايفا است و موادغذایی خود را ازطریق جذب گرفته و تولیدمثل آن با تشکیل اسپورهاي جنسی، غیرجنسی یا هردو است.

60- زیستگاه: (habitat ): محل طبیعی زندگی موجود زنده

61- دامنه‌ی میزبانی: (host range): مجموعه‌ی میزبانان یک عامل مرض که به طورطبیعی شناخته شده و یا به طورآزمایشی تعیین شده باشد.

62- هايفا: (hypha ): رشته‌ای لوله‌ای شکل که واحد ساختمانی اغلب قارچ‌ها است.

63- مایسيلیم: (mycelium )

64- توده هايفاي (hyphae) قارچ‌ها

65-  قارچ‌شناسی: (mycology): علم مطالعه قارچ‌ها

66-  مایکوپلاسما: (mycoplasma): موجودات شبیه باکتری ولی بدون دیوار حجروي

67-  نيماتود: (nematode): حيوانات كوچك و معمولا مايكروسكوپيك كه به قسم سپروفيت در آب و خاك و به قسم پرازيت در نباتات و حيوانات زندگي مي نمايند.

68-  نيماتودشناسی: (nematology): علم مطالعه‌ی نيماتود

69-  اسكلروشيم: (sclerotium): كتله سخت، فشرده و مقاوم دربرابر شرایط نامساعد محیطي که می‌تواند زمانی طولانی به حالت غیرفعال و ركود باقی بماند و پس از مساعد شدن شرایط جوانه زند.

70-  تنش: (stress): اثر نامساعد محیط خارج بالاي نبات

71-  استایلت: (stylet): قطعات دهان دراز، باریک و ميان خالی برخی حشرات و نيماتودها برای سوراخ کردن انساج میزبان و کشیدن مواد غذایی ازآن.

72-  همزیستی: (symbiosis): زندگی دوموجود زنده غیرمشابه باهم به نحوی که این نوع زندگی برای هر دومفید باشد.

73-  تحمل: (tolerance): نوعي عكس العمل درمقابل عامل مرض که درآن نبات مصاب می‌شود ولی خسارت چندانی نمی‌بیند یا نشانه‌های شدیدی درآن به وجود نمی‌آید. که درواقع تحمل نوعی پذیرندگی است.

74-  ویروس‌شناسی:‌(virology): علم مطالعه‌ی ویروس‌ها

75-  (virulence): شدت مرض زايي مرض

76-  ماده زهري: (toxin)
۱) ترکیباتی که به‌وسیله‌ی عامل مرض تولید و موجب بروز تمام و یا قسمتی از نشانه‌های امراض در نبات می‌شود.
۲) هرگونه ترکیبی که ازموجودی تولید می‌شود و برای برخی موجودات دیگر زیان‌آور است.

 

اهمیت تخم بذری

اهمیت تخم بذری

 طی چند سال گذشته پیشرفت های چشمگیری در حهت اصلاح و بهبود انواع بهتر نباتات بوجود آمده و تولیدات زراعتی نیز ارتقأ یافته است . تخم بذری با کیفیت عالی در محراق توجه علمأ و دانشمندان سکتور زراعت قرار دارد و عقیده بر آنست که بدون داشتن یک پروگرام منظم تولید و تکثیر تخم بذری کشورهای رو به انکشاف که قسمت اعظم نفوس جامعه بصورت مستقیم و یا غیر مستقسم بالای زراعت و مالداری متکی اند قادر نخواهند بود زراعت کشور را انکشاف دهند زیرا تخم بذری اساس و بنیاد انکشاف زراعت را تشکیل داده و مصؤنیت تخم بذری مقدم بر مصؤنیت غذائی است.

تخم بذری اساس ترین و ارزانترین عامل تولید است. بدون تخم بذری با کیفیت سرمایه گذاری بالای سایر عوامل تولید (inputs) مانند کود کیمیاوی ، آبیاری ، آفت کشها و غیره سودآور نخواهد بود. بنابرین ، پیشرفت در جهت تولید غذا بصورت کلی مربوط به تخم بذری با کیفیت ، تکثیر و فروش آن به دهاقین است. هرگاه تخم بذری دارای خالصیت ارثی نبوده و قدرت حاصل دهی ، نمو، قوه نامیه ، خالصیت فزیکی ، و صحت تخم مطابق استندرد نباشد  دهقان نتواند حاصل بهتر و خوبتر بدست آورد تمام این زحمات که در عرصه بوجود آوردن انواع پرحاصل و مقاوم در مقابل امراض بمصرف میرسد دارای ارزش اقتصادی و معنوی نخواهد بود.

تخم بذری زمانی دارای ارزش اقتصادی خواهد بود که دارای خصوصیات ذیل باشد:

1-      قدرت حاصل دهی بلند

2-      عکس العمل خوب در برابر طریقه های بذری و رفع حاصل

3-      تولید محصول باکیفیت

4-      مقاوم در مقابل امراض و آفات

5-      مقاوم در برابر چپه شدن

6-      مقاوم در مقابل عوامل نامطلوب محیطی مانند یخ بندی ، خشکسالی و غیره

زمانیکه از تخم بذری صحبت میشود هدف از Embryo است که یک موجود زنده بوده و در بین انساج ذخیره وی غذائی پوشیده شده است ، این موجود زنده به حفظ و مراقبت جدی ضرورت دارد و این وظیفه Seed Technologist  ها است. اما    Food Technologist ها بیشتر بالای انساج ذخیره وی غذائی تاکید میکنند.

تعریف جامع Seed Technology : انکشاف ورایتی های ممتاز نباتات ، ارزیابی و معرفی انواع ممتاز ، تولید تخم ، پروسس تخم ، ذخیره تخم ، آزمایش تخم ، تصدیق تخم ، کنترول کیفیت تخم ، خرید و فروش تخم ، توزیع تخم ، و تحقیق بالای این موارد.

هدف تکنالوژی تخم بذری

افزایش در تولیدات زراعتی از طریق توسعه و انتشار انواع تخم های بذری باکیفیت دارای حاصل بلدند با در نظرداشت موارد ذیل :

1-      تکثیر سریع

2-      تهیه به موقع

3-      کیفیت عالی تخم بذری

4-      قیمت مناسب

5-      ایجاد ذخایر احتیاطی تخم بذری بخاطر حوداث غیر مترقبه طبیعی

اساسات بخاطر انکشاف پروگرام تخم بذری

1-      حمایت و پشتیبانی مقامات از پروگرام

2-      پروگرام ثمربخش بریدنگ نباتی

3-      سعی و تلاش هم آهنگ

انواع پروگرام های تخم بذری

1-      پروگرام رسمی تخم بذری

2-      پروگرام نیمه رسمی تخم بذری

3-      پروگرام بخش خصوصی تخم بذری

اساسات عمومی تولید تخم بذری

بمنظور تولید تخم بذری خالص با کیفیت عالی ضرورت است به:

-          مهارت تخنیکی عالی

-          سرمایه گذاری نسبتاً قوی

اساسات جنتیکی :

خالصیت جنتیکی یک ورایتی بنابر عوامل متعدد در جریان تولید خراب میشود . کوشش شود تا حد امکان این عوامل تحت کنترول آورده شود. عوامل عمده عبارت اند از:

-          انکشاف اختلاف در جنسیت تخم بذری

-          میوتیشن

-          مخلوط شدن میخانیکی

-          القاح شدن با نوع دیگر

-          تغیرات جنتیکی کوچک

-          مصاب شدن به امراض

-          تخنیک های بریدر

از جمله این ها مخلوط شدن میخانیکی ، القاح شدن طبیعی و تاثیر امراض در تخریب جنتیکی ورایتی در جریان تولید خیلی مهم پنداشته میشود.

القاح دوگانه(Natural Crossing)

-          القاح طبیعی با انواع غیر مطلوب

-          القاح طبیعی با نباتات مصاب بمرض

-          القاح طبیعی با بته های غیر متجانس

یگانه طریقه کنترول آن فاصله جداسازی انواع است.

حفظ و نگهداشت خالصیت جنتیکی در دوران تولید تخم

1-      استفاده از تخم های مطمئن در تکثیر تخم

2-      تفتیش و اطمینان از مزرعه قبل از بذر

3-      تفتیش مزرعه و اطمینان کامل در مورد نبات در مراحل حساس نموی بخاطر تثبیت خالصیت جنتیکی ، مخلوط بودن ، موجودیت گیاه هرزه و عاری بودن مزرعه از گیاهان هرزه مضره و امراض داخلی تخم بذری.

4-      سمپل گجیری و سرغچ کردن انبار تخم

5-      بذر مقایسوی نمونه های ذخایر منظور شده با ذخایر تصدیق شده اصلی

6-      فاصله جداسازی انواع

7-      روگنگ مزارع تخم بذری قبل از آلودگی آن

8-      آزمایش نوبتی ورایتی ها بخاطر خالصیت جنتیکی

9-      رویانیدن نبات در محلی که توفق داشته باشد

10- تصدیق تخم بذری بخاطر بقای خالصیت جنتیکی و کیفیت تخم بذری

11- انتخاب سیستم نسل به نسل ( تخم مادری ، بنیادی ، راجستر شده و تصدیق شده )

کیفیت جنتیکی

ورایتی ها در اکثر حالات بعد از اینکه بریدر برجستگی ، متحدالشکلی و ثبات آنها را تعین میکند معرفی میشوند . همچنان خصوصایت اقتصادی و مارفولوژیکی ارثی آنها را که در نسل های بعدی حفظ گردد تعریف میکند . هر ورایتی توسط همین خصوصیات مشخصه خود شناسائی میشوند. به همین دلیل است که تخم های مادری معمولاً دارای بلند ترین خالصیت جنتیکی به تناسب سایر صنوف تخم بذری میباشد. به منظور حفظ خالصیت جنتیکی تخم بذری در صنوف بعدی باید بیشترین توجه در مرحله تولید تخم مادری صورت گیرد.

موضوع حفظ خالصیت جنتیکی در نباتات دارای گرده افشانی خودی و قلمه ای به مقایسه نباتات گرده افشانی دوگانه و قسماً دوگانه چندان مغلق نیست. مرراعات فاصله جداسازی انواع در رابطه به طریقه گرده افشانی ، دورکردن بته های ملوث کننده در مراحل حساس نموای و استفاده از تخم های بذری از منابع مطمئن خالصیت جنتیکی را در پروگرام تکثیر تخم بذری تضمین میکند.

کیفیت فزیکی

کیفیت فزیکی تخم بصورت عموم به تکنالوژی بعد از رفع حاصل مربوط میشود. بعضاً کیفیت تخم بذری توسط حشرات ، قارچ ها ، بارندگی و غیره و استفاده از وسایل میخانیکی نیزمتآثرمیگردد. بعد از عملیه پاک کاری و درجه بندی ، انبارهای تخم بذری باید مورد آزمایش قرار گیرند تا اجزای مختلفه تخم دریافت شود:

1- تخم خالص

 2- مواد اضافی

 3- تخم سایر ورایتی های متمایز

 4- تخم سایر نباتات

 5- تخم های گیاه هرزه           

این آزمایشات بمقصد معلوم کردن مطابقت انبار تخم بذری با معیار های تعین شده میباشد. تخم پاکی مقدماتی در جهت بهبودی تخم بذری دهاقین که از تولید خویش استفاده میکنند بسیار مهم است .

هر گاه از ماشین و آلات زراعتی و دستگاه های تخم پاکی بخاطر درو کردن ، میده کردن و پاک کاری تخم بذری استفاده میشود باید متوجه بود که از خسارات میخانیکی تخم بذری جلوگیری شود . هم چنان اقداماتی روی دست گرفته شود تا کیفیت تخم بذری بالاثر هجوم امراض و آفات متاثر نگردد. چگونگی کیفیت تخم بذری با مراعات حفظ الصحه و دواپاشی گدام ها حفظ شده میتواند.           

کیفیت فزیولوژیکی

کیفیت فزیولوژیکی تخم بذری قدرت نمو و طول عمر تخم بذری را شامل میگردد و بطورعموم با مقدار رطوبت تخم متاثر مبگردد. قدرت نمو و عمر تخم بذری زمانی بیشتر است که تخم بذری به مرحله پخته گی فزیولوژ یکی رسیده باشد و تدریچاً کاهش مییابد این که به مرحله پخته گی مزرعه ای  (Field maturity)برسد.

بمنظور طولانی ساختن عمر تخم بذری باید مقدار رطوبت آن به حد ممکن کاهش داده شود . تخم های بذری که بداخل بوجی های قابل نفوز هوا بسته بندی میشوند باید 12-10 % باشد .

 در صورتیکه در بین باجامه های غیر قابل نفوذ هوا بسته بندی میشوند باید مقدار رطوبت تخم 8-6 % باشد. درجه حرارت مناسب بخاطر بقای عمر و قدرت نموی تخم بذری 18-15 ºc و رطوبت نسبتی مناسب آن 40-30 % باشد.

قدرت نموی تخم بذری بعد از مدت زمانی کاهش می یابد که در نهالی ها بصورت واضیح مشاهده شده میتواند. بعضی اوقات مواجه نمودن انبارهای تخم بذری به درجه حرارت و رطوبت نسبتی بسیار بلند و پائین خسارات غیر فزیولوژیکی را باعث میشود که در تخم نباتات دو مشیمه ای خوبتر ملاحظه میگردد.

کیفیت صحی

تخم های بذری انتقال دهنده عاملین بیماری زای زیان آور (pathogens) بوده که باعث امراض داخلی و خارجی تخم گردنده و بحیث یک ملوث کننده در انبار تخم های بذری داخل میشود. همچنان نیماتود های خاک ، آفات گدام و قارچ ها مضر اند که موجودیت اینها در انبارهای تخم بذری استفاده لات را بمنظور کشت نامناسب میسازد.

عاری نگهداشتن مزرعه تخم بذری از چنین آفات در مراحل مختلف نموای و اقدامات کنترولی تولید تخم سالم را تضمین میکند. آزمایش تخم بذری بمقصد صحت تخم و تداوی بذری اقداماتی اند که از انتشار مرض و آفت جلوگیری میکند. حفظ الصحه گدام و مراقبت دائمی از ذخایر تخم بذری در جهت جلوگیری از خسارات ناشی از شیوع امراض و آفات ممد واقع میشود.

عواملیکه کیفیت تخم بذری را متأثر میسازد:

کیفیت تخم بذری بنابر عوامل متعددی تغیر میکند که بصورت عموم به سه بخش عمده صنف بندی شده است :

1-      تغیرات محیطی

2-      تکنالوژی تولید

3-      تکنالوژی بعد از رفع حاصل

اول : تغیرات محیطی

نموی نبات و کیفیت تخم بذری نه تنها بنابر عوامل جنتیکی تغیر میکند بلکه شرایط محیطی که نباتات در آن رویانیده میشوند نیز تأثیرات زیادی را وارد میسازد که اینها عبارت اند از:

1-      درجه حرارت

2-      بارندگی

3-      شدت باد

4-      شرایط خاک

5-      فعالیت حشرات

6-      رابطه آنها با توافق محیطی ورایتی در یک محل

با وجودیکه تمام اینها عوامل طبیعی اند تعدادی هم قابل تغیر بوده و میتوان بخاطر تولید تخم با کیفیت تغیرات بوجود آورد. با در نظر داشت این عوامل زون های اقلیمی زراعتی را غرض یک پروگرام منظم تولید تباتات مختلف میتوان ایجاد کرد. که تخم غله جات ، نباتات تیلی ، حبوبات ، علوفه جات و سبزیجات تولید گردد.

(1)               توافق محیطی

توافق محیطی به ظرفیت بقای بهتر یک ورایتی تحت شرایط متغیر و یا ثابت محیطی ارتباط میگیرد.

(2)               روشنی و درجه حرارت

در پهلوی تغذیه و آبیاری طول روز ، روشنی و درجه حرارت بالای گل کردن ورایتی های مختلف تاثیر دارد . بناً ورایتی ها بر اساس حساسیت نور و حرارت (photo and Thermo Sensitivity ) تقسیم بندی شده تا ساحه جغرافیائی آنها بخاطر انکشاف بهتر تخم و تولید بیشتر معین گردد . بطور مثال ، ورایتی های گندم در درجه حرارت معتدل (cº 20) یا کمتر ضرورت دارد که photo sensitive  گفته میشود در حالیکه اکثر ورایتی های شالی photo sensitive  بوده و به درجه حرارت بلند ترازcº 30 ضرورت دارند.

اکثر سبزیجات مناطق معتدله به درجه حرارت پائین (4-10 cº) در مراحل ابتدائی نمو ضرورت دارند و در زمان انکشاف اجزای تکثری به درجه حرارت بلندتر 15-20 cº ضرورت دارند. در حالیکه تمام نیاز ها و خصوصیات یک ورایتی مانند درجه حرارت ، فوتوپیرید ، درجه تغیر فوتوپیرید ، طول روز ، رنگ گل ، شکل برگ ، و خصوصیات تولید توسط جین ها کنترول میشود یک ورایتی که بمقصد تولید تخم بذر میگردد باید به شرایط حرارتی و دوران نوری همان منطقه که رویانیده میشود توافق کامل داشته باشد

(3)         آفتاب ، باران و باد

تولید تخم در مناطق که دارای باران و رطوبت متوسط باشد به تناسب مناطق که دارای باران زیاد اند خوبتر صورت میگیرد. گرده افشانی در مناطق خشک آفتابی بهتر عملی میشود زیرا گرده در شرایط حرارت بسیار حساس است . در خاندان Brassica  گرده بمقابل حرارت بلند و پائین حساس است که باعث خنثی شدن گرده میشود. تی در گندم باد های بسیار سرد باعث خنثی کردن گرده میشود . شرایط جوی خشک و گندم در موقع گل کردن تعداد زیادی سبزیجات وحبوبات تشکیل تخم را متاثر میسازد . بناً این نباتات شرایط سرد و رطوبت نسبتی پائین را بخاطر گل کردن و گرده افشانی ضرورت دارند. در مناطق معتدله سردی  زیاد هوا تولید تخم را در مرحله انکشاف دانه متضرر میسازد. بصورت عموم زمستان بسیار سرد و تابستان بسیار گرم بخاطر تولید تخم مناسب نیست مگر اینکه ورایتی با چنین شرایط توافق کند . سرعت زیاد باد تشکیل گل و تخم را متضرر میسازد در حالیکه بادهای ملائم و نرم برای گرده افشانی مناسب است. بارندگی زیاد نه تنها پخته شدن را به تعویق میاندازد بلکه باعث جوانه زدن تخم و از بین بردن جلای تخم میشود.

بنابرین ، انتخاب یک ساحه مناسب بخاطر تولید تخم که دارای حرارت و رطوبت متوسط بوده و مقدار بازندگی خوب که بصورت متوازن در طول فصل نمو ببارد و بادهای ملائم داشته باشد برای تشکیل دانه و عاری بودن مزرعه تخم بذری از امراض خیلی مهم است.

(4) خاک

 بخاطر تولید تخم بذری با کیفیت و حاصل زیاد خاک های قوی که برای تولید نباتات تجارتی استفاده میگردد ترجیح داده میشود خاک های ریگی و کلی سنگین برای تولید تعداد زیاد نباتات مناسب است . قلت مواد عضوی خاک و مواد غذائی با علاوه کردن انبار حیوانی و کودهای کیمیاوی نظر به ضرورت نبات رفع گردد. PH حاک باید در حدود 7 باشد اما نباید القلی باشد. تولید تخم اکثر نباتات در شرایط فشار رطوبت حاک (Soil moisture stress)  و سیستم ضعیف  Drainage موفق نخواهد بود . خاک ها بهترین انتقال دهنده امراض ، حشرات مضره ف نیماتود ها و تخم گیاهان هرزه اند که قبل از بذر باید با ادویه های مناسب تداوی شود . از استعمال بیش از اندازه کودهای حیوانی و کیمیاوی ک باعث رشد نا متوازن شاخ و برگ نبات میشود خود داری گردد .

(5) فعالیت حشرات

در اکثر نباتات گرده افشان دوگانه موجودیت حشرات در اثنای تشکیل گل خیلی مهم است . حتی در نباتات گرده افشان خودی نیز موجودیت حشرات در بهبود تشکیل دانه با اهمنت است . در واقعیت حشرات بمقصد پیدا کردن غذا بالای گل ها نشسته و گرده را از یک گل به گل دیگر انتقال میدهند حتی در نباتاتی که توسط باد القاح میشود . حشرات مقیده عبارت اند از زنبورعسل ، قانغوزک ها ، مگس ها ، پروانه ها ، شبپرک ها ، و غیره . درجه حرارت مناسب غرض فعالیت زنبور ها  ºc 38-21 است . در اثنای دواپاشی توجه جدی شود تا از کشتن این جحشرات مفیده جلوگیری گردد.

دوم: تکنالوژی تولید تخم بذری

تطبیق مجموعی عملیات اگرونومیکی بخاطر یک نبات خوب تخمی ضروری است. این عملیات اگرونومیکی از محل به محل و از فصل تا فصل متفاوت است. تطبیق به موقع عملیات اگرونومیکی نه تنها حاصل فرواوان را تظمین میکند بلکه خاصیت ورایتی و عاری بودن تخم از گیاه هرزه ، مرض و آفات ناپسند را نیز تضمین مینماید. فشار زیاد باید بالای عواملی چون منبع تخم ، جداسازی انواع ، طریقه و وقت بذر ، آبیاری و تغذیه ، روگنگ و کنترول گیاه هرزه ، امراض و آفات و تکنالوژی رفع حاصل که بالای کیفیت تخم بذری تاثیر میکند.

(1) منبع تخم

این عاقلانه خواهد بود تا pedigree  هر انبار تخم بذری در مراحل مختلفه تکثیر حفظ گردد. ضروریست تا اسم بریدر و موسسات بریدنگ را همیشه با خود داشته باشید که تخم بریدر را در صورت ضرورت تقاضا کرده و در سیستم تکثیر تخم شامل سازید. نوع گرده افشانی و سرعت خراب شدن جنتیکی تعداد نسلهای را که از ستاک تخم بذری مادری یک ورایتی تکثیر میشود مشخص میکند.

(2) فاصله جداسازی و محافظت

عبارت از فاصله ایست که بین نبات اصلی و منابع ملوث کننده گذاشته میشود . بخاطر تولید تخم با کیفیت باید گرده افشانی طبیعی که در گرده افشانی دوگانه صورت میگیرد و جلوگیری از مصاب شدن به امراض داخلی تخم و مخلو شدن میخانیکی در اثنای رفع حاصل در صورت عدم امکان فاصله جداسازی باید فاصله زمانی کشت در نظر گرفته شود باید توجه شود که زمان گل کردن نبات اصلی و ملوث کننده ها در یکزمان اتفاق نیفتد. ایجاد موانع از باد نیز مهم است.

    (3) طریقه و زمان کشت نبات

آماده کردن بموقع زمین و مواد بخاطر بذر تضمین کننده برآمدن نهالی سالم است باید متیقین بود که تخم بذری با قارچ کش تداوی بذری شده باشد . مقدار کافی رطوبت و عاری بودن خاک از موجودات مخرب بخاطر نموی عادی نبات در مراحل ابتدائی خیلی مخم است. فاصله فار ها و بته ها ، عمق بذر باید مراعات شود . هدف عمومی اینست تا تعداد کافی نبات را داشته و عملیات میخانیکی بدون کدام مشکل صورت گیرد.

(4) آبیاری و تغذیه نبات

در ساحات که آب و بدون آبیاری خطر احتمالی تولید تخم بذری موجود است منبع مطمئن آب بخاطر آبیاری ضامن تولید تخم بذری باکیفیت است. مقدار و تعداد آبیاری نظر به مقدار بارندگی و ضرورت نبات است .

آبیاری قبل از بذر بخاطر جوانه زدن وبرآمدن نهالی و نموی شاخ و برگ کردن و تشکیل میوه مهم است.

طریقه آبیاری مربوط میشود به منبع آب ، خواص خاک و غیره اما نباید نبات از حد نورمال و یا کمتر آبیاری شود.تبیق بموقع کودهای نایتروجنی ، فاسفورس و پوتاشیم بخاطر نموی سالم نبات تخمی ضروری است . کودهای نایتروجنی نظر به ضرورت نبات به دوزهای مختلف در مواقع مختلف استعمال شود باید متوجه بود که استعمال کود نایتروجنی حاصل را بدون اینکه نبات چپه شود بالا ببرد. کود نایتروجنی نموی شاخ و برگ نبات را زیاد ساخته و گل کردن وقتی نبات را تشویق میکند.کود فاسفورس و پوتاشیم قبل از بذر در زمین انداخته شده و با خاک مخلوط شود.

(5) روگنگ

دورکردن بته های غیر متجانس و مصاب بمرض قبل از تشکیل گل روگنگ نامیده میشود. این بخاطریست که برای از بین بردن بته های مرضی خصوصاً امراض وایروسی که توسط حشرات انتقال میشود.

دور کردن بته های غیر متجانس در گندم و شالی زمانی صورت میگیرد که نبات پخته شده و خصوصیات بارز ورایتی تفکیک شود. کنترول بموقع گیاهان هرزه که نموی عادی نبات اصلی را متضرر میسازد نیز مهم است. میتواند به صورت میخانیکی و یا تطبیق گیاه کش صورت گیرد. بته های سایر نباتات به مجردیکه مشاهده شد از مزرعه دور شود.

(6) کنترول امراض و آفات

مصؤنیت صد فیصد نبات از خطرات امراض تقریباً ناممکن است اما تا حدود مقاومت در برابر امراض توسط بریدر مد نظر گرفته میشود . شرایط محیطی رول عمده را در انتشار مرض و تکثیر حشرات که نبات را در مراحل مختلف نمو متاثر میسازد دارا میباشد. روشهای کنترولی از مرحله آماده کردن زمین تا رفع حاصل حتمی است.عملیات مهم بخاطر کنترول امراض و آفات عبارتند از:

1-      تداوی خاک و تخم

2-      دواپاشی نبات در مراحل مختلف نمو

وقت ، انرژی و پول که بخاطر رویانیدن تخم بذری خالص جنتیکی و عاری از مرض بمصرف رسیده است در صورت عدم توجه در مراقبت های بعدی بصورت جدی مد نظر گرفته نشود یک ضایعه خواهد بود. اینها عبارتند از، میده کردن ، باد کردن ، خشک کردن ، پاککاری ، تداوی بذری ، بسته بندی ، لیبل و سرغچ کردن ، انتقال و ذخیره کردن در محل مناسب.

 

 

 

علايم عناصر ضروري زياد مصرف درغله جات و طرق معالجه انها

علايم عناصر ضروري زياد مصرف درغله جات
 و طرق معالجه انها

مقدمه:
نباتات مانند انسانها وحیوانات به غذا ضرورت دادند . غذای را که نباتات برای رشد .نموی خود ضرورت دارند متشکل از عناصر کیمیاوی معین است که معمولأ به نام عناصر غذای نباتات  یاد می گردند .
نباتات سبز اتوتوروف Autotrophic یاموجوداتی هســتند که خودشان قادر به ساختن غذا هســتند نباتات قادر هسـتند که کاربوهایدرید ها دا ار مواد خام وغیر عضوی می سازند و خود دا تغذیه نمایند.
عناصر که زیاد مورد استفاده نباتات قرارمی گیرند . به نام Macronutrients یاد میگردند که عبارت اند کاربن  C اکسیجن O2    نایتروجن N2 فــا سفورس P پــتاشــیم K کلـسم Ca مـــگنیـــشیم  Mg سـلفر S از جمله عناصر ضروری فوق نباتات  C. H. O2 را از هوا وآب بدست می آورد و باقی مانده عناصر را از خاک بدست می آورند و قلت این عناصر نیز در خاک متصور است. علائم قلت عناصر  فوق در خاک دیده شده و ضرورت به استعمال کود را میداشته باشد .  
برای بدست آوردن حاصل بهتر از نباتات لازم است تا علائم قلت عناصر ضروری شناخته وبه دقت وزمانش برای معالجه آن اقدام نموده و مواد مورد نیاز شانرا در خاک علاوه نمائیم تاضرورت نباتات از نگاه عناصر مذ کور رفع و حاصل مطلوب و قناعت بخش را از نباتات بدست بیاریم .

علائم قلت نایتروجن  (N) در غله جات وطروق معالجه آن
مشخصات نایتروجن (N):
نایتروجن نشان داده میشود یک گاز بی رنگ است که مقدار آن در اتمو سفیر 78,12 % می باشد قسمت عمد ه نایتروجن یعنی 97%   آن در سنگ های اولیه زمین جمع شده است که این مقدار تقریبآ 50% برابر مقدار نایتروجن  است که در اتموسفیر قــــراردارند . نایتروجن اتموسفیر تقریبأ 2% نایتروجن  کل کره زمین را تشکیل میدهد و بقیه همان طوری که گفته شده در سنگ های اولیه زمین جمع شده است نایتروجن  به  طور اوسط در یک جریب زمین 86kg تخمین گردیده است . ولی در خاکهای افغانستان مقدار آن بسیار کم است یعنی مقدار آن از  250 – 270 kg فی جریب زیاد نیست . واز طرف دیگر فیصدی مواد عضوی افغانستان نیز کم بوده 1% میرسد ئ نایتروجن  در خاک به سه شکل عنصری  معدنی  و عضوی و جود دارد . نایتروجن عنصر ی به صورت گاز وجز ترکیبات هوا در خاک وجود دارد . وبا نفود آب در خاک این عنصر در مرطوب خاک حل می شود نایتروجن معدنی به صورت      No    No2  N2o No3   N o2  No3  و آیون NH4    وجود دارد نایتروجن عنصر خاک به صورت ترکیبات اشتقاق امینواسد می باشد . و تر کیبات ودیگر آن عبارت از    pyramiding  Purina وغیره می باشد .
منابع طبعی نایتروجن عبارت از مواد عضوی خاک بقایای محصول وکود حیوانی . آب باران و آبیاری و همچنان جذب نایتروجن  از هوا می باشد .
منبع اصلی نایتروجن  برای نباتات مواد عضوی خاک است . که در واقع باقی مانده مواد حیوانی و نباتات قبلی است معمولأ نایتروجن عنصری خاک اول تبدیل به نایتروجن امونیا بوده به نایتروجن اکساید No2 و سر انجام به No3   تبدیل میگردد امونیا و نایتریت برای تغذیه نباتات بهترین مر کیبات نایتروجنی میبا شد .

نایتروجن هوا از طریق راه های ذیل مورد استفاده نباتات قرارمیگیرد

1.   رایزوبیا ویک تعداد موجودات مایکروسکوپی دیگرکه در نباتات لیگومی ویک تعداد نباتات غیرکه در ریشه آنها به شکل سمبیوتیکی زنده کی می می کند نایتروجن هوا را نصب می نماید  .
2.  در بالای برگ های نباتات مناطق حاره یک تعداد موجودات مایکروسکوپی وجود دارند که نایتروجن  هوا نصب می کند  ومورد استفاده نباتات مید هد .
3.  یک مقدار نایتروجن  متوسط رعد برق در زمین نصب و مورد استفاده نباتات قرار می گیرد  در نتیجه رعدو برق یک مقدار اکساید های نایتروجن  در هوا تشکیل می شود که بعد أ توسط باران به زمین اضافه مـی گـردد
4.   متوسط طریقه های صنعتی که از ین طریق نایتروجن  هوا با جود کردن کود های مصنوعی کیمیاوی نصب زمین گـــردیده و مورد استفاده نباتات قــرار میگیرد

نقش نایتروجن  در نباتات
1.   نایتروجن  جز مالیلول کلوروفیل است که به همین خاطر نایتروجن برای رنگ سبز نباتات ضروری میباشد . واز طرف دیگر چون کلوروفیل برای عملیه ترکیب ضیا ئی ضروری است بنابراین نایتروجن برای عملیه ترکیب ضیائی
2.   به طورغیرمسـتقیم  ضــــــــــــــــروری مــیباشـد
3.  نایتروجن جزانزایم ها و امینواسید ها و پروتین ها میباشد
4.  نایتروجن جز بعضی ویتامین های نباتی DNA  RNA پروتوپلازم و فاسفیت ها مــیباشد
نایتروجن  برای رشد موجودات مایکروسکوپی خاک و فعالیت آنها ضروری است که به طورغیر مستقیم برای رشد نباتات ضروری مــیباشـد
5.  چناچه نایتروجن رشد ونموی قسمت های سبز نباتات را زیاد میکند .بنابر این مصرف آب را زیاد میسـازد
6.  اندازه زیاد و نامناسب نایتروجن پخته شدن نباتات را به تعویق انداخته و مقاومت نباتات را در مقابل آفات کم مـیسازد

علا ئم عمومی کمبود نایتروجن در نباتات
 چون نایتروجن جز مهمی از مالیکول کلوروفیل را تشکیل میدهد . بنابر این اولین مشاهدات کمبود نایتروجن رنگ پریده کی برگها ست . برگ ها معمولا رنگ روشن . سبز مایل به زرد وزرد روشن را پیدا می کند . و این علت عدم بشکیل کلوروفیل است . در آواخر رشد رنگ زرد سرخ و بنفش مایل به سبز نیز مشاهد می شود که در نتیجه بشکیل رنگ انتوسیانین Anthocanin است در کمبود نایتروجن هم چنان برگ ها کوچک و ساقه ها باریک می باشد . شاخ های جانبی معمولأ کم تشکیل می شود و زردی رنگ برگ زیر ین زرد تر ظاهــرمیشود

علائم کمبود نایتروجن در غله جات
در غله جات کمبود نایتروجن باعث کوتا و نازک شدن برگ ها و ساقه ها میشود برگها به رنگ زرد مایل سبز و پائین بوته زرد مایل به ازغوانی میباشد . شاخه و برگها تنگ و راست معلوم  می گردد  نبات پخته نمیگردد خوشه کوچک میــماند
در جواری مانند سایر غله جات علائم دارد ولی برگ ها ی پیر از نوک شروع به زرد شدن می کند وزردی در امتداد رگبرگ وسطی به صورت هفــــــت پیش مـیرود
وقتی که کمبود در برگ ها ظاهر شود معلوم است  که شدت کمبود زیاد است در صد حصه از محصول بخش بزرگ از دست خواهد رفت  حتی قبل از بروز علائم کمبود نیز کم شدن محصول امکان دارد . طوری که محقیقین در اثر آزمایش ها معلوم نموده است که اگر در هر بته جواری به طور اوسط 3 برگ زرد موجود باشد . محصول جواری 2800 کیلو در هکتار کمتر از حد انتظار است .
برای کسب حد اکثر محصول در نبات از 100% مقدار نایتروجن در برگهای کامل و جوان در موقع القاح دانه ها باید 2.8% باشد هر گاه نایتروجن همین برگها 2.2% باشد هیچ گونه علائم کمبود مشاهده نمی شود . در فاصله 2.2 تا 2.8 % نبات علایم کمبود را نشان نمی دهد ولی محصول آن قبلی کمتر از حد د لخواه خواهد بود

پیشگیری ومعالجه نایتروجن در غله جات
نایتروجن از جمله عناصر زیاد مصرفی است که به مقدار زیاد توسط نباتات به مصرف میرسد بناء لازم است که هم ساله مقدار مورد ضروری آنرا در این جهت رفع نیازمندی غذای نباتات استعمال نمائیم
مقدار استعمال کودهای  نایتروجن دار در غله جات نظربه نوع نبات فرق می کند . معمول ترین ومناسب ترین کود های نایتروجن N دار که در افغانستان مورد استفا ده قرار می گیرد عبارت از یوریا نوده که دارای فومول کیمیاوی Co ( NH2 ) 2  می باشد کود مذکود دارای 45% نایتروجن می باشد که از امونیا و Co2 بوجود آید
•   مقدار استعمال کود یوریا در گندم از  11 – 60 Kg گذارش شده است البته در فی جریب . که مقدار مذکور در گندم اصلاح شده للمی 11Kg / J در گندم اصلاح شده بهاری    28 KG   J  و به ترتیب در انواع تیرماهی تا 60   J   استعمال می گردد کود یوریا در مزرعه گندم باید در 3 مرحله استعمال گردد . 1 / 3 حصه کود یوریا هما با کو  DAP  در وقت کشت گندم و 1 /  3 آن در وقت شروع نموی بهاری و 1 / 3  باقی مانده در وقت کشیدن خــوشه استعمال گـردد
•    مقدار استعمال کود یوریا درشالی 40 – 75 kg    فی جریب داده شده است   30%  کود یوریا در وقت انتقال نهالی 40 % دا چهل روز تعد از شاند ن نهالی و متباقی کود قبل  از کشیدن استعمال گردد البته یک مقدار کم  آنرا در قوریه برای بدست آوردن نهالی ساله و قوی استعمال کرده می توانیم
•   برای جواری در یک جریب زمین  50 – 75 kg   یوریا ضروری است که استعمال آن مانند استعمال آن در سایر غله جات ذکر شده  دو یا سه مر حله صورت میگیرد در وقت بذ ر یا زمانیکه قد جواری 50 Cm بلند شده باشد و ثلث سوم یوریا در مر حله ابتدائی شته کشید ن و تشکیل دانه جواری استعمال و آبیــاری گـــــــردد
•    مقدار استعمال کود یوریا درجودر با سایر غله جات یک نبات کم توقع بوده مقدار استعمال کود نایتروجن N/ha 15 – 90 Kg في هكتارگزارش شده است
•    مقدار استعمال کود یوریا دریولاف  35 – 50 kg  فی جریب می باشد که استعمال آن نیز مانند استعمال در سایر غله جـات در ســـــه مرحله صـــورت ميګيرد.
•    مقدار استعمال کود درباجره به مقدار 15 -20 TON فی هکتار کود حیوانی ضرورت دارد مقدار کود مورد ضرورت آن  100 – 120 kg  فی هکتار یوریا می باشد .
•    مقدار استعمال کود درارزن هم باید 15 تن  فی هکتار کود حیوانی استعمال گردد در صورت استعمال نشده باشد، مقدار 60 Kg فی هکتار کود یوریا استعمال گردد.

 

علا ئم قلت فــا سفورس(P)در غله جات و طرق معالجه آن
مشخصات فــا سفورس (P)
فــا سفورس به P نشان داده شده بود از مهترین عنصر غذائی مود نیاز نبات است فــا سفورس در انساج نبات به اندازه 0,1 – 0.4 % میباشد  فــا سفورس در نبات یک اندازه متحرک می باشد . مقدار فــا سفورس قشر زمین در حدود o,12(P2 O2 )  تخمین زده شده است مقدار متوسط آن در خاک های زراعتی در0,06% حدود  می باشد . در خاک های جوان و بکر ودر نواحی خشک مثل افغانستان مقدار آن بیشتر است.
فــا سفورس خاک های رسی بیشتر از خاک ها سبک و ریگی می باشد زیرا خاک ها مذکور می بوند مقدار زیاد فــا سفورس را در خود جذ ب می کند .
اکثرأ فــا سفورس به شکل H2PO4 وHPO4 جذ ب می گردد از این جمله H2Po4 زیاد ترPH در  پائین جذ ب می گردد و لی در خاکهای دارایPH بلند به شکلHP4 جذ ب می گردد
فــا سفورس در خاک به شکل عضوی وغیر عضوی وجود دارد . فــا سفورس عضوی خاک به شکل فاسفولیپید ها نوکلیک اسده وانوسیتون وجود دارد فاسفولیپیدها مثلCholine نیوکلیک سید ها مثلCytosine . guanine. Adenine و فاسفیت ها یانوسیتول مثل الکهول های مشبوع حلقوی شش کاربونه می باشد
فــا سفورس غیر عضوی همرای المونیم . آهن . کلسیم . فلورین . کلورین . وهمرای یک مقدار عناصر دیگر وجود دارد . که مرکبات آن در آب انحلالیت خیلی کم دارد.
نباتات فــا سفورس مود نیاز خودرا از محلول خاک به شکل آیونH2Po4 HPo4 جذب می کند
منبع اصلی فــا سفورس ینگ فاسفیت است که عمدتأاز منرال ایتلیت جورشده است فــا سفورس در خاک به شکل فلورد المونیم و منگنیز فاسفیت می باشدو هم چنان به  شکل فاسفیت آهن ایتایت کاربونیت وجود دارد در افغانستان فــا سفورس بیشتر به شکل کلـــــسیم فاسفیت دیده می شود

نقش فــا سفورس در نباتات
فــا سفورس در نباتات یه تنها باعث ازدیاد حاصل می گردد بلکه باعث بهتر ساختن کیفیت آنها نیز میگردد . استعمال فــا سفورس در غله جات باعث ازدیاد دانه گردیده و مقدار پروتین و کاربوها یدریت آنها زیاد می سازد و ظایف فــا سفورس را می توانیم به طور ذیل خلاصه نمایم.
1.    فــا سفورس در انتقال انرژی مهم بوده جزRNA وDNA می باشد
2.   انکشاف ورشد ریش را در نباتات جوان تحریک نموده که در نتیجه باعیث زردی نباتات میگـردد
3.    انکشاف برگها را تسریع بخشیده و برای رشد نموی ریشه و ساقه ضروری می باشد
4.    باعث انکشاف اعضای تکثری گردیده که در نتیجه باعث پخته شدن وقتر محصولات خصوصأ غله جات می گردد نباتات  را در مقابل امراض مقاوم میسازد.
5.   مقدار شاخه هاTeller را در غله جات زیاد تولید میشود وزن دانه نسبت به گاه زیاد میباشد و از چپه شدن جلوگیری می نماید.
6.    گل آوری تشکیل میوه ودانه را تسریع بخشیده باعث ازدیاد شحم و البومین می گردد.
7.   موجب تشکیل نادیولNodule فعالیت رایزوبیا در ریشه نباتات لیگیومی گردیده
بنابراین در نصب بیشتر نایتروجن هوا توسط نادیول ریشه کمک می کند  تقسیمات حجروی را سرعت می بخشد.

علائم عمومی فــا سفورس در نباتات
اکثر علائم کمبود نایتروجن و فــا سفورس باهم شباهت دارند از این جهت تشخیص آنها یک اندازه مشکل به نظر میرسد . در صورت کمبود فــا سفورس رشد قسمت هوای و ریشه هر دو کند یامتوقف می شوند برگ ها کوتاه باریک ونازک می شوند رشد نبات عمودی بوده وساقه های جانبی به ندرت ظاهر میگردد مقدار برگ وشاخ محدود وجوانهای کناری یا جانبی ممکن به حالت خواب میروند یا میمیرند ظهرر شگوفه و جوانه های برگی کم شده وبنابر این محصول دانه و میوه کم می شوند باید گفت که این علائم بین نایتروجن و فــا سفورس مشترک است
تفاوت ها ی اندکی ازنگاه رنگ بین این دو عنصر نیز وجود دارد که ذیلأ در تخش علائم کمبود در غله می تموانیم یاد آور شویم .

علا ئم کمبود فــا سفورس در غله جات
•    در غله جات مانند گندم .یولاف . جو . جودر . برگ ها رنگ سبز تیره یا متمایل به آبی اختیار می نمایند وقسمت تحتانی رنگ بنفش را می گیرد .اگربا نایتروجن مقایسه  شود در صورت کمبود نایتروجن برگ رنگ زرد مایل به سبز و زرد مایل به ارغوانی را به خود می گیرد . وهم چنان در کمبود فــا سفورس  بر گهای پیر از نوک به طرف پائین بر گ خشک می شوند . سا قه کوتاه در راست وایستاده می ماند خوشه های کوچک می ماند . در صورت پیشرفت کمبود رنگ بنفش خوشه ها نیز به مشا هده می رسد .
•    در جواری نظر به دیگر غله جات فرق می کند . برگها در مرحله اولیه رشدرنگ بیفش را به خود گرفته و در بعضی انواع جواری کاملأ بنفش می گردد . برگ ها سبز تیره مایل به آبی وبرگ ها راست استاده می شود . خوشه کوچک دانه ها روی آن نامنظم می باشند و بعضی دانه ها بخصوص در نوک خوشه يافت نمي شود.

پیشگیری و معا لجه فــا سفورس در غله جات
چون كشورعزیز ما افغانستان در یک سا حه خشک واقع است و مواد عضوی خاک بسیار كم است .ازینرو به عنصر نایتروجن  به در جه اول و فــا سفورس به درجه دوم ضرورت دارد معمولتری کود برای رفع نیازمندی و کمبود فــا سفورس در افغانستان DAP میباشد .
•    گندم به30 -40kg دای امونیم فاسفیتDAP فی جریب ضرورت دارد چون کود DAP زود تر مورد استفاده نباتات قر ار نمی گیرد بناأ تمام مقدار کود مذکور را در وقت کشت گندم استعمال می کنند برای گندم اصلاح شده للمی 11kgDAP فی جریب استعمال می گردد
•    جواری به 30 – 50kg   فی هکتارفاسفورس  P2o5 یا 30 – 40 kg  فی جریب   DAPضرورت دارد DAP  باید به عمق3 – 5 Cm و2 – 3 Cm دور تر از نبات ودانه در خاک استعمال کردد  .

•    شالی به مقدار25 – 30 kg فی جریب و قرار یک راپور تحقیقاتی دیگر40 -50kg فی جریبDAP ضرورت دارد . کود مذکور قبل از شاندن نهالی با خاک خوب مخلوط می گردد .
•    جودر نظر به تحقیقا ت که صورت گرفته به 100kg فی هکتارDAP و سوپر فاسفیت ضرورت دارد.
•     یولاف هم به30 – 40 kg مقدار فی جریبDAP ضرورت داشته که در هنگام بذر ویا قبل از بذ ر یولاف استعمال می گردد.
•    باجره در قدم اول به مقدار15 – 20  تن فی هکتار کوهای حیوانی ضرورت دارد مقدار مورد ضرورت فــا سفورس برای باجره 50 kgفی هکتارP2 O5 می باشد .
ارزن نظر به سایر غله جات به مقدار بهتر مواد غذايي ضرورت دارد و باید به طور متداوم در یک زمین کشت نمود قبل از کشت ارزن باید به مقدار15 تن کود حیوانی در فی هکتار استعمال کردد . و هم چنان برای رفع ضرورت فــا سفورس به مقدار50kg Hectare فــا سفورس خالص گزارش داد ه شده است .

 

علا ئم قلت پــتاشــیم (K) در غله جات و طروق معالجه
مشخصات پــتاشــیم (K)
پــتاشــیم که دارای سمبول میباشد.که بغیر از نایتروجن نظربه عناصر ضروری دیگر در نباتات به پیمانه زیاد موجود می باشد .جذب آن توسط نباتات به شکل آیون آن صورت می گیرد در خاک یک اندازه متحرک در نباتات خو ب متحرک می باشدو ازنقاط پائین به طرف بالا حرکت میکند .غلظت ان در نباتات به  0.5-6%  میرسد . قشر زمین به طور اوسط دارای K2o 2,3% می باشد ودر خاک های زراعتی به 1.2%میرسد.
پــتاشــیم در خاک های نواحی مرطوب به اندازه کمتر وجود دارد . باخاک های نواحی خشک خاکهای هیومس باوجود مواد عضوی زیاد که دارای مقدار زیاد K میاشد، کمبود این عنصر رانشان میدهد زیرامحلولیت پــتاشــیم در این خاک ها زیاد است توسط آب شوی این عنصر به آسانی از دست میرود.
پــتاشــیم در خاک به چهارشکل . منرال . تثبيت شده است متباقی ومحلول وجود دارد از منرالها پــتاشــیم  که بیشتر از 90% پــتاشــیم خاک را تشکیل میدهد می توانیم فلدسپات ها و میکاها را نام ببریم . مقدار پــتاشــیم تبادلی تثبیت شده محلول در خاک بسیار ناچیرزبوده از0.1-1% میرسد.
خاک های جوان دارای منرالهای کلی مقدار کافی پــتاشــیم را دارابوده وبرای سالها ضرورت نباتات دامرفوع کرده می تواند.
خاکهای افغانستا ن تا اکنون پــتاشــیم مورد ضرورت نباتات راپوره کرده می تواند ولی د ربعضی جاها بعضی نباتاتی مثل کچالو لبلبو  در مقابل استعمال کودهای پــتاشــیم  عکس العمل مثبت نشان داده است حتی د ر لغما ن و ننگرهار گندم درمقابل استعمال کود های پتاشيمی عکس العمل خوب و مثبت نشان داده است .

نقش پــتاشــیم در نباتات
1.    پــتاشــیم یک عنصر ضروری برای تشکیل کلوروفیل می باشد
2.  برای عملیه فوپوسنتیز ضروری بوده Co2 وH2 را به قند تبدیل نموده و هم چنان برای انتقال قند و تشکیل نشایسته ضرورت می باشد . وارزش زیاد را برای نبات مثل لبلبو و کچالو که غنی از نشایسته و قند میباشد ميداشته باشد برای انکشاف تیوبر هم ضروریست .
3.   برای نیرومند ساختن و صحت نباتات ضروری بوده آنها را در مقابل شرايط ناگوار محيطی مقاوم می سازد .
4.   در غله جات باعث تقویت در ساقه و بر گ شده آنها را سبز نگاه می کند از چپه شدن شان جلوگیری میکند . باعث انکشاف کیفیت کچالو لبلبو سبزیجات و میوه جات می گردد .
5.   مقاومت نباتات را در مقابل امرض زیاد ساخته از اثرات منفی و زیان آورافزایش نایتروجن جلوگیر ی می کند .
6.  ازپخته شدن و رسیدن بی موقع نباتات که فــا سفورس موجب آن میگردد جلوگیر ی میکند یک عنصر بیلانس شده بین نایتروجن و فــا سفورس می باشد که در نتیجه برای کودمخلوط بسیار مهم می باشد.
7.   پــتاشــیم برای فعال نمودن انزایم ها ضروری میباشد.
8.   باعث برجسته شدن وبزرگ شدن تخم و دانه میگردد.
9.  توازن آب رادرنبات نگهداشته عملیه میتابولیزم را انکشاف داده که در نتیجه تشکیل و تولید کاربوهایدریت را افزایش میدهد .

علا ئم عمومی قلت پــتاشــیم در نباتات
چون پــتاشــیم در نباتات یک عنصر متحرک است به همین خاطر علا ئم قلت آن در اول در برگ های پائین بوجود می آید . در وقت قلت پــتاشــیم برگ های پائین نبات رنگ زرد را اختیار می کند وزردی از قسمت کنار ها  ی برگ شروع می شود وبه طرف نوک و پائین و داخل برگ پبشروی می کند . در اوآخر فصل نموی کناره های برگ ها و نوک برگ ها رنگ نصواری رابه خود میگیرد بعضی اوقات در صورت قلت پــتاشــیم در برگ های نبات داغ های سرخ و یا زرد رنگ بوجود میاید در صورت شد ت قلت این داغک ها مرده و رنگ سرخ تیره را به خود میگیرد که در نتیجه نو ک برگ ها پاره پــاره معلوم میگیردد و هم چنان با قلت پــتاشــیم رشد گیاه کند می شود کناره  برگ ها از خود سوختگی را نشان میدهد . ساقه ها ضعیف می شوند میوه ها و دانه ها کوچک و چرو کیده میباشند

علا ئم قلت پــتاشــیم در غله جات :
علا ئم اصلی برای تشخیص کمبود پــتاشــیم د رغله جات ذ یلأ شرح می گردد.
ساقه و فاصله بین بند ها در غله جات کوتا ونبات باریک معلوم می شود برگ ها به رنگ سبز تیره مایل به آبی که ممکن است در حاشیه و نوک زرد شده باشد زردی بعدأ رنگ قهوه ئی  سوختگی و مردن نوک  و حاشیه برگ ها منتهی می شود . سوختگی تمام سطح برگ ها را نیز ممکن است بگیرد . تعداد ساقه ممکن زیاد باشد ولی تعداد خوشه در آنها خیلی محدود است و دانه ها چرو کیده و کوچک هستند . در جو موقع بیماری شدید لکه های کوچک و بزرگ سفید یا زرد روشن درروی برگ ها ظا هر میشود . در یولاف قسمت نوک برگ ها به رنگ قهوه ئی مایل به سرخ در میاید . در جواری طوری است که نبات مریض نسبت به نبات سالم باریک بوده فاصله بین بندها کوتا  برگ ها نسبتأ دراز و چرو کیده و روی آنها خطوط زرد طولی که در زیر برگ بهتر دیده می شود. وجود دارد حاشیه و نوک برگ ممکن است سوخته یا قهوه ئی شود خوشه کوچک بوده و در قسمت انتهای آندانه تشکیل نمی شود.

پیشگیری ومعالجه پــتاشــیم در غله جات :
علا ئم قلت پــتاشــیم در غله جات در افــغــا نســـــــــتــــــان تا هنوز دیده نشده ولی اگردر زمین به اندزاه مناسب علاوه گردد باعث بلند رفتن حاصلات می گردد . در صورت که علا ئم کمبود پــتاشــیم در غله جات بروزکند . مقدار مصرف کود پــتاشــیم دار نظربه اندازه کمبود از50 -100 Kg پــتاشــیم د رفی هکتار فرق میکند اگرقلت در حد بسیار زیاد باشد تا K2o 100 Kg در فی هکتار باید به شکل نواری خطی و یا کپه ای در حدود2,5-5Cm در اطراف نبات2,5 – 5Cm پائین تر از تخم ویا نبات استعمال کردد . مفاد اند طریقها3,5 مراتبه سفید تر از روشن پاشان اســــــت بعضی ازان غله ای که در مقابل استعمال کود حیوانی که دارای مقدار زیاد پــتاشــیم  هستند و کود های پــتاشــیم دار عکس العمل خوب نشان میدهد و باعیث بلند رفتن  حاصلات آنها می گردند قرار ذیل است
•    برای جورای باید20 - 40 تن پاروی حیوانی در فی هکتار قبل از کشت در خزان ویا بهار استعمال گردد . وهم چنان مقدار40 – 45 kg Kcl پــتاشــیم K کلوراید ویا5 -10kg K2o پــتاشــیم K در فی جریب در وقت کشت به عمق3 – 5Cm   و2 -3Cm دور تر از نبات و دانه در خاک استعمال گردد 
•    شالی به25 – 30 kg    K2So4  پــتاشــیم سلقیت در فی جریب ضرورت دارد
•    ارزن در صورت که پــتاشــیم در زمین کم باشد به مقدار50kg K2So4  در فی هکتار ضرورت دارد
•    باجره به45kg K2So4  فی هکتار پــتاشــیم سلفیت ضرورت دارد
•    یولاف به20 – 25 kg فی جریب پــتاشــیم سلفیت در وقت بذر و یا قبل از بذ ر ضرورت دارد.

 

علا ئم قلت ســـــــــــــــلفر (S) در غله جات و طروق معالجه آن
مشخصـات ســـــــــــــــلفر (S)
ســلفر S که دارای سمبول  S می باشد . ازلحاظمقدار مورد نیاز نباتات در ردیف پنجم پس از عنصر پر مصرف و کلــسیم قرار دارد قشر زمین دارای  0.06% ســلفرمی باشد سـلفر به صورت معدنی و عضوی در خاک یافت می شود ولی مقدار کل آن در خاک معمولأ از 0.14% کمتر است   مقدار ســلفر S در نباتات معادل مقدار
سـلفر در نباتات معادل مقدار فــا سفورس می باشد ودر نباتات به اساس وزن خشک 0,1-0.5%  میرسد مقدار سـلفر را که نباتات از خاک حاصل مینماید بین  8-10kgفی هکتار می باشد . ســلفر ازطریق ریشه نباتات عمدتأ به شکل سلفیت و سلفایت و از طریق برگ بشکل سلفر دای اکسایدSo2  جذب میگردد
غلظت زیاد سـلفر دای اکساید برای نباتات زهری تمام می شود نباتات عمدتأ سـلفر
(S) خود را از خاک به شکل محلول جذب می کند . طوری که قبلأ ذکر گردید سـلفر در خاک به شکل عضوی و معدنی وجود دارد در خاک های نواحی مرطوب وهر جای که مواد عضوی د رخاک تجمع کرده باشد قسمت عمده ســلفر به صورت ســلفر عضوی وجود دارد . طوری که مقدار ســلفر عضوی خاک  های چرنیزیم خاک های دارای رنگ سیاه و پرزول به ترتیب 17.73 و49%  مقدار کل سلفر این خاکهای است مطالعات که تا اکنون انجام شده است . نشان میدهد که سلفر عضوی در خا ک به صورت پروتین پولی پیپتاید و امينواسید وجود دارد که این ترکیبات در اجساد باقی ميمانده. نباتات حیوانات وموجودات زره بینی خاک یافت می شوند . مقدار ی در حدود 15% سلفر عضوی خاک را در امینواسید به نام ها سیتین ومتیونین تشکیل مید هد سلفر S غیر عضوی یا معدنی در خاک ها ی نواحی خشک زیاد تر دیده شده و در نواحی مرطوب بسیار کم می باشد سـلفر منرالی در خاک به شکل  کلسیم , مگنیشیم  ,  پـتاشـیم ,  سـودیم ی است امونیم سلفیت وجود دارد در خاک ها ی جبه زار یک اندازه سلفر به شکل سلفاید دیده می شود اشکال سـلفر در خاک بنام Pyrite یاد می گردد 
که در خاک به شکل سلفیت عضوی و در اتومسفیر به شکل So2 و در نبات به شکل So4   میباشد و سلفر هوا عبارت از فرا ر گازات سلفر از مرکبات عضوی بحری و گازات سـلفر غیر عضوی که از احتراق مواد نفتی و ذغال سنگ به وجود میباشد  که به هوا فرار می کند سـلفر در نبات غیر متحرک بوده ولي درخاک متحرک میباشد

نقش ســـــــــــــــلفر در نباتات :
1.   ســـلفر در بکیل کلوروفیل رول داشته وبنا بر این رشد و نموی نبات را تحریک می کند ولی ســلفر جز تر کیب کلوروفیل نیست .
2.   ســــلفر جز مهم ساقه و دیگر اعضای نباب بجز ساختمان گلی میباشد .
3.  تشکیل نادیول را در ریشه نباتات لیگیومی انکشاف مید هد
4.   نموی ریشه را سرعت بخشیده و باعث  برانگیختن تشکیل دانه در نبات می گردد
5.  در استقلاب نایتروجن و کاربوهایدریت نقش دارد .
6.   ســلفر جز بعضی  امینواسید و اسیتین ستاین وپتایون و بعضی پروتین ها ی دیگر میباشد
7.   ســـــــــــــــلفر سبب فعالیت بعضی انزایم ها مثل Papainase میشود
8.   سـلفر دربعضی نباتات مثل زغر و سایبین سبب زیاد شدن تيل و شحم می گردد .

علا ئم عمومی کمبود ســـــــــــــــلفر در نباتات :
 مهمترین علا مت کمبود ســلفر در نباتات رنگ پرید کی و کوتاهی وکوچک ماندن بوته می باشد ساقه های بته ها مبتلا کوتاه ترونازکتر از معمول بوده و بیشتر چوبی میشود سطح برگ کوچک و تعداد برگ ها کم می شود تعداو وزن میوه کاهش پیدامی کند علا ئم ذکرشده تاحد زیادی باکمبود نایتروجن نیز شبا هت دارد شاید علت آن روابط نزدیک این دوعنصر درنبات باشد به هر حال تفاوت های نیز بین این دروعنصر از نظر علا ئم کمبود وجود دارد که در بخش علا ئم کمبود در غله جات میتوانیم مشاهده کنیم .

علا ئم کمبود ســـــــــــــــلفر در غله جات :
در غله جات درابتدا در برگ ها ی جوان خطوط طولی زرد سبز مایل به زرد ظاهر میشود رگ بزگ و سطی آن زرد تر می شود این تغیر زنگ ابتدا در بزگ های جوان مشاهده می گردد . ودر صورت شدت آن کمبود با زر د شدن کامل برگ نمايان می گردد اگربا کمبود نایتروجن مقایسه شود گفته ميتوانيم که زرد ی برگ ها در کمبود نایتروجن از برگ ها ی پیر شروع می شود و هم چنان برخلاف کمبود نایتروجن در کمبود سـلفر رنگ سرخ انتوسیانین تشکیل می شود کمبود ســلفر رسید نباتات و پخته شدن غله جات را به تاخیر می اندازد

معالجه کمبود ســـــــــــــــلفر :
در افغا نسـتان استعمال کود ســلفر به منظور افزایش مقدار این عنصر درخاک به کار نمی رود و بسیا ر کم اتفا ق می افتد که کمبود  این عنصر برو ز کند
در صورت کمبود فوق می توانیم کودهای امونیم سلفیت و امونیم تایو سلفیت و پــتاشــیم  سلفیت را مورد استفاده قرار بدهیم مقدار مورد استعمال آن نظر به ضرورت 28 – 112 kg  فی هکتار میباشد.
کود دیگری که به منظور کود سـلفر مورد استعمال دارد Gypsum بوده که مقدار 200 -500 Lb فی ایکراستعمال می گردد Gypsum شامل 23%Ca و 18%S بوده ویک کود اصلاح کننده خوب برای کمبود CaوS می باشد
باید یاد آوري شود که یک پوند سـلفر برا ی ده پوند نایتروجن ضرورت است طوری که قبلأ اشاره گردید که کودهای سـلفر به منظور افزایش مقدار سلفر  تا هنوز در افغا نســتان معمول نگردید ه بخاطر ی که یک مقدار زیاد کود های نایتروجن فــا سفورس و پــتاشــمی یک مقدار سلفر در خود دارد که با استعمال آن مقدار سلفر مورد ضرورت در خاک اضافه می گردد وبر علاوه یک مقدار کودهای کیمیاوی عناصر کم مصرف یک اندازه سـلفر در خود دارد  و هم چنان یک مقدار سـلفر توسط بعضی از آفت کش ها نیز اضا فه می گرد

علا ئم قلت کلــــــــــــــــسیم( (Ca در غله جات وطروق معالجه آن:
مشخصات کلــــــــــــــــسیم(Ca):
کلــــــــــــــــسیم   ازجمله فراوان ترین عناصر روی زمین است . کلــــــــــــــــسیم با رقم 3.6% وزن قشر زمین بعد از    Fe,  Al ,Si , O2 در ردیف پنجم قرار می گیرد
کلــــــــــــــــسیم در خاک و نبات متحرک نیست تنها در خاک وقتی که به شکل منحل با شد متحرک می باشد . نباتات کلــــــــــــــــسیم a را به شکل آیون آن Ca جذ ب می شود.
منبع اصلی کلــــــــــــــــسیم در خاک عبارت از همان منرالها و سنگ های است که خاک قشر زمین از آن ساخته شده بعضی منرالهال مثل کلسایت و دو لومایت  اپتایت فلدسپارهای کلیمدار یک اندازه کلــــــــــــــــسیم دارند وقتی که منرالهای مذکور تجزیه و تخریب گردند کلــــــــــــــــسیم در خاک آزاد می گردد و یک آندازه آن توسط نباتات جذ ب  گریده و همچنان یک مقدار آن به شکل تعویضی توسط چارچ های منفی خاک گرفته می شود به  صورت عمو م درخاک های مرطوب وریگی که درمواد اصلی
آنها اندازه کلــــــــــــــــسیم کم باشد به مقدار بسیار کم کلــــــــــــــــسیم دارند ولی خاک ها ی مقدار زیاد سلت و کلی دارد به پیمانه زیاد کلــــــــــــــــسیم دارند و به طورعموم خا ک  های مناطق خشک که بارندگی کم دارند امکان شستن  کلــــــــــــــــسیم  کم است به پیمانه زیاد و کافی کلــــــــــــــــسیم دارند و برعکس در مناطق دارای اقلیم مرطوب که بارنده گی هم زیاد دارند مقدار کلــــــــــــــــسیم کم دارند.
خاک های افــغــا نســـــــــتــــــان به کلــــــــــــــــسیم آنقدر ضرورت ندارند زیرا خاک های کشور ما
Ca Co3 کلــــــــــــــــسیم کابونیت زیاد داشته دارای Ph بلند می باشد
غلظت کلــــــــــــــــسیم در نباتات 0.2 – 1 % به میرسد نباتات در یک ساله کلــــــــــــــــسیم را از فی هکتار می گیرند مقدار کلــــــــــــــــسیم  در خاک های مناطق حاره 0. – 0.3 % میرسد در خاک های آهکی اضافه تر از30 % می باشد
منابع کلــــــــــــــــسیم عبارت از چونه Cao کلــــــــــــــــسیم هایدروکسایدCa(OH2)2  کلــــــــــــــــسیم کاربو نیتCaco3   کلــــــــــــــــسیم  مـــگنیـــشیم  Mg  کاربونیت Dolomile   CaMg  (Co3) CaS4 2H2o) gypsun ( انورتایت  (CaAl Si2o3) Anorthiteمی باشد.

نقش کلــــــــــــــــسیم در   نـــــــــــباتــــــــــات
1.     کلــــــــــــــــسیم درطویل شدن ریشه تقسیمات حجروی رول داشته که در نتیجه باعیث انکشاف ریشه و نبات می گردد.
2.    باعیث سختی ساقه درنباتات شده که درنتیجه از چپه شدن نباتات جلوگیری میکند
3.    در انتقال قند در نـــــــــــباتــــــــــات کمک مکند.
4.    در نـباتـات لگیومی تشکیل نادیول را افزایش دارد ه و باعیث افزایش فعالیت های رایزوبیا در آنها می گردد . وهم چنان مقاومت نــباتـــات را مقابل امرض زیاد می مسازد
5.    یک عنصرفعال کنند ه یک تعداد انزایم ها  LiposeوApyrase میباشد.
6.   کلسیم   در نـباتـات منحیث یک بفر نقش بازی می کند و اثرات زهیری دیگر عناصر اصلاح و خنثی میکند . در صورت که عناصر مذکود به پــیمانه ای وجود داشته باشد. که برا نـــباتـات زهری باشد.

علا ئم عمومی کمبود کلــــــــــــــــسیم در نـــــــــــباتــــــــــات:
در هنگام قلت کلسیم انساج فعال نبات رشد کرده نمی تواند و پندک های آخری از رشد بازمی ماند و تعداد پندک های جوان کم می باشد و برگ  ها کوچک باقی میاند و هم چنان یک مقدار داغ ها در بالای برگ ها پدیدار می آید برگ های جوان میمرد وبرگ های سابقه به طورعادی معلوم می گردد مقدار کلـسیم برگ ها پائین نظر به برگ های جوان زیاد می باشد . در هنگام قلت همچنان چروکیده گی و پیچیده گی در کنار برگ ها به مشاهده میرسد ریشه کم و انشعابات آن نیز محدود است روی ریشه لکه های قهوئی یا مرده  نیز مشاهده مـی شود.

علا ئم کمبود  کلــــــــــــــــسیم در غله جات
در موقع بروز کمبود  کلــسیم برگ های جوان نزدیک انتهای به شکل چروکیده کج و معوج شده و نوک برگ به طرف بالا وحاشیه آنها به طرف بالا یا پائین لوله مـی شود. حاشیه برگ نامنظم و پاره  پاره شده رشد ریشه کم و انشعا بات آن نیز محدود است روی ریشه لکه های قهوی ای یامرده نیز دیده می شود .
•    علا ئم فوق درجواری دیده شده  است و لی در گندم علا ئم قلت به حال در جهان مشاهده نشده است درافغا نسـتان کمبود کلسیم با امروز راپور داده نشده است زیرا خاکهای افغا نسـتان دارا ی Ph بلند بوده و مقدار CaCo3 آن زیاد میباشد.

معالجه کمبود کلــــــــــــــــسیم :
اصولأ در افــغــا نســـتـان هیچگاه نیازی به مصر کلـسیم به عنوان عنصر غذای نبوده است و در آینده هم تصور نمی رود که احتیاجی به کود ها کلـسیم دار باشد . زیرا خاکهای افــغــا نســـتـان نظر به مقدار زیاد کلــسیم کاربونیت ضرورت به این عنصر ندارد . در صورت ضروت و موجودیت کمبود کلـسیم آنرا به شکل چونه(CaO2) و Ca(OH)2 کــسیم هایدروکساید  سنگ آهک یه CaCo3 که به نام Culcite هم یاد میگردد (gypsum) CaSo4 .2H2o (dolomite) Caco3 Mg Co3 گچ وAnorthite) CaAlSi2 O3  ) مقدا استعمل سفارش شده.

مـــگنیـــشیم  (Mg) در غله جات وطروق معالجه آن:
مشخصات مـــگنیـــشیم  (Mg):
مگنیـشیم  دارای سمبول Mg بوده تقربأ 2.1% وزن قشر زمین تشکیل داده پس از Ca Na  پتاشیم رقم هشتم را دربین کلیه عناصر قشر زمین را تشکیل مید هد نبات مگنیـشیم را به شکل آیون آن Mg جذ ب میکند.در خاک و نبات متحرک است قابل استفاده بودن خوب مگنیشیم  دراPh = 5 – 6 برای نـباتات می باشدPh بلند و پـا ئین کلسیم را کاهش میدهد مقدار زیاد پــتاشــیم و کلسیم بالای جذ ب مگنیشیم 
  تاثیر منفی دارد قلت آن در خاک های تیزابی عضوی و یا خاکهای ریکی و خاک های درآن آهک استعال شده باشد به وجود می آید پس در 5,8>Ph>7,4 قلت آن توقع میرود .اگرمقدار مگنیشیم  درخاک کمتر از 100 kg  فی هتکتارمیباشد قلت مگنیشیم  متصوراست  در انساج نباتات غلظت آن از o,1- 0,4  میرسد . مگنیشیم  در Ph های تیزابی به شکل مگنیشیم    کلوراید مگنیشیم  سلفیت مگنیشیم  نایتریت وجود دارد . در Ph بالا به شکل مگنیشیم اکساید، مگنیـشیم  کاربونیت ،مگنیشیم هایدروکساید،مگنیـشیم  کلـسیم کاربوینت وجود دارد.جذب مقدار زیاد پــتاشــیم .امونیم. کلــسیم . مگنیز در نباتـات با لای جذ ب مگنیشیم  تاثیر منفی دارد .Ph پائین جذب مگنیشیم  را محدود ساخته و افزایش موجودیت جذب فــا سفورس  را افزایش مید هد

نقش مـــگنیـــشیم  در نـــــــــــباتــــــــــات
1.   مـــگنیـــشیم  درتشکیل کلوروفیل کمک نموده وبه برگهارنگ سبز تیره می بخشد برای عملیه فوتو سنتیز ضرور می باشد
2.   برای نــباتـات بخاطر تشکیل شحم و تیل ضرور است
3.   باعیث مقاومت نـــــــــــباتـــــــات در مقابل خشکی و امراض  میشود
4.   در تولید کاربو هایدرید،پرتین، شحم و ویتامین ها نقش داشته و در انتقا ل کاربو هایدرید و شحم کمک میکند
5.   در نـــــــــــباتــــــات  تیلی د ر تولید تیل وشحم رول مهم بازی میکند
6.   جذ ب فــا سفورس توسط نـباتات بدون مگنیشیم  صورت نمگیرد
7.   برای متابولیزم فــا سفورس ضروری است
8.   برای تقسیمات حجرات تشکیل پروتین وتشکیل RNA  ضروری می باشد
9.   برای تنظیم Ph در داخل حجرات ضروری میباشد
10.   برا ی تجذیه نشایسته ضروی میباشد

علا ئم عمومی کمبود مـــگنیـــشیم  در نـــــــــــباتــــــــــات :
علا ئم کمبود مگنیشیم معمولأ در اواخر فصل در نباتات ظاهر می شود این علا ئم ابتداد ازبرگهای پیشروع شده و بتدریج به طرف برگ های جوان تی پیش روی می کند یک از علا ئم باز دکمبود مگنیشیم عبارت از Chlorosis زرد شدن برگ هامی باشد که البته بادرنظرگرفتن اینک مگنیـشیم  یک از عناصر اصلی ترکیب کلوروفیل است . بعید به نظر نمی آید که این Chlorosis  در نـباتات مختلف به صورت گونا گون ظاهر می شود مثلأ زرد شدن رگ برگ ها و سبز ماندن فاصله بین رک برگ ها بو جود آمدن لکه های کوچک کشیده سفید یا زرد بین رگ برگ ها و یازردشدن بین رگ برگ ها می باشد . برگ ریزی یک از علا ئم دیگر کمبود مگنیشیم  است و این حالت بیشتردر درختان میوه مشاهده میشود

علا ئم کمبود مـــگنیـــشیم  در غله جات :
در غله جات برگ ها مخصوص برگ های پیررنگ پریده می باشند لکهای کوچک سبزروشن بین رگ برگ ها دیده می شود .هر چه شدت بیماری زیاد ترشود رنگ این لکها سفید ترمیگردد لکها ممکن است به صورت دانه ها ی تسبیح سفید یا زرد رنگی پیشت سرهم و درطول برکها قرارگیرند
در جو لبهای برگ ممکن است حالت نکروز سفید رنگی  ظاهر نماید که بتدریج به طرف رگ برگ  میانی پیش رود ولی تمام رگ برگ ا  صلی رافرا نمی گیرد  در جواری عوارض کمبود ابتدا از برگ های سن پائین بوته شروع شده ودر آن ابتدا نوارهای تقريبأ بنفش رنگ درقسمت زیر ین برگ ها ودر امتدا رگ برگها مشاهده می شود . رنگ برگهای پیردرقسمت کنار ونوک به رنگ قرمیزی مایل به بنفش در آمده ودر کمبود شدید به صو رت نقاط مرده در میآید توقف رشد ممکن است . یک دیگر از عوارض کمبود این عنصر بوده هر گز به شدت کمبود پتاشيم و فــا سفورس نمیباشد.

معالجه مـــگنیـــشیم  در غله جات  :
مگنیشیم  هم مانند کلـسیم در خاک ها افــغــا نستـان به مقدار کافی وجود داشته و تاحال علا ئم قلت آن در خاک های افغا نسـتان دیده نشده و ولی درخاکها ی ریگی قلت آن متصور اسـت خاک های که دارای Ph بالا تر باشد . دارای مقدار کافی کلـــسیم  مـــگنیـــشیم  بوده و ضرورت به علاوه كردن شان در خاک نسیت قلت این عنصر در خاک های تیزابی عضوی خاکهای ریگی و خاکهای که د رآن آهک استعمال شده باشد به وجود می آید. پس خاککه دارای Ph بزرگ تر 7.5 باشد ویا کو چک تر 5.8 باشد قلت مـــگنیـــشیم  توقع میرود اگر مقدار مـــگنیـــشیم  در خاک کمتر از 100 کیلو گرام فی  هکتار با شد قلت آن توقع میرود . در صورت که علائم قلت مـــگنیـــشیم  در غله جات مشاهده گردد می توانیم مقدار 100  کیلوگرام فی هکتار مـــگنیـــشیم  سلفیت را بکار ببریم مـــگنیـــشیم  سلفیت دارای 18.3 % مـــگنیـــشیم  می باشد ویک کود بسیار خوب است 

زعفران ، فرصت ها ، چالش ها ، مشکلات و راه حل ها

زعفران ، فرصت ها ، چالش ها ، مشکلات و راه حل ها

مقدمه :

کشور عزیز ما افغانستان جزء مناطق خشک جهان بوده که خشکسالی های مکرر همراه با کمبود آب ، یکی از موانع عمده انکشاف زراعتی و مالداری بحساب می آید ، لذا ضرورت دارد تا جهت کم نمودن اثرات سوء خشکسالی ،پیشگیری از خسارت مالی به دهاقین و بلند بردن عایدات سکتور زراعت در کنار کاشت نباتات مروجه ، نباتات جدیدکه تحمل شرائط خشک اقلیمی افغانستان را داشته باشد نیز معرفی و ترویج گردد که تجارب چند سال گذشته نشان داده که زعفران می تواند یکی ازین نباتات ارزشمند باشد.

قدامت تاریخی موجودیت زعفران طبق شواهد مکشوفه در وطن عزیز ما به حدود 2000 سال میرسد ، هر چند که عده معتقدند افغانستان از جمله مناطق جهان محسوب می گردد که زعفران از آن منشاء گرفته است.

چرا زعفران؟

طبق تحقیقات انجام شده ، طی 3 سال گذشته توسط متخصصین افغانی، امریکائی ، هالندی ، فرانسوی و ایرانی اقلیم و خاک بعضی از نقاط افغانستان مانند هرات بهترین شرائط تولید زعفران را داشته که از هر هکتار حداکثر 31 کیلو گرام و بطور اوسط .67 کیلو گرام زعفران درجه یک که بلند ترین میزان تولید زعفران فی هکتار در جهان می باشد ، تولید شده می تواند با در نظر داشت قیمت یک کیلو گرام زعفران که در بازار داخلی در سال جاری به حدود 2000-3000 دالر بفروش رفته است اوسط درآمد حاصله از یک هکتار زعفران را در حدود 17500دالر در سال محاسبه کرد.

همچنین طبق مطالعات انجام شده در سال 2006 ، در مورد مقایسه در آمد زعفران با دیگر محصولات زراعتی ، نتیجه گیری شد که در آمد زعفران از همه نباتات بیشتر می باشد، بطور مثال در آمد خالص یک جریب تریاک در سال 2006 حدود 800 دالر بود در حالیکه یک جریب زعفران حدود 1000 دالر در آمد خالص داشت و در آمد خالص یک جریب گندم در سال 2004 حدود 60 دالر و در آمد زعفران حدود 560 دالر بود . علاوه بر در آمد زیاد زعفران مزایای دیگری دارد که دهاقین افغانی را به کاشت آن علاقمند و معتقد ساخته است . مثلا عدم ضرورت زعفران به آب و آبیاری در فصل تابستان ، آسانی حمل و نقل به دلیل کم حجم بودن ، امکان انجام 80 فیصد از کارهای برداشت وپروسس توسط زنان و دیگر اعضای فامیل ، ایجاد زمینه کار برای مردم قریه جات در فصل بیکاری (عقرب و قوس) زیرا یک هکتار زعفران 270-250 روز کار نیاز دارد ، مقاومت درمقابل امراض و حشرات و افزایش تقاضای بازار جهانی ، از دیگر مزایای زعفران شمرده می شود.

وضعیت فعلی زعفران در افغانستان :

علیرغم سابقه تاریخی زعفران در وطن عزیز ما ، کاشت زعفران توسط دهاقین از سال 1991 ، زمانیکه مهاجرین افعانی از ایران مراجعت نمودند ، در ولسوالی غوریان آغاز گردید ، اما حمایت از ترویج زعفران و تشویق دهاقین به کاشت این نبات ، بشکل رسمی و بصورت آزمایشی از سال 1998 توسط یک موسسه بین المللی بنام داکار در سطح یک جریب به همراه چهار نفر دهقان در ولسوالی پشتون زرغون شروع و امروز در سطح بیشتر از 7 ولایت و چندین ولسوالی با سطح زیر کشت معادل 306 هکتار(1530 جریب)گسترش یافته و حدود بیشتر از 2500 نفر دهقان به کاشت آن اشتقال داشته و حدود 82620 روز کار، فرصت شغلی ایجاد کرده است.علاوتا سالانه حدود 450 تن علوفه برای حیوانات تولید می گردد .

سطح تولید فعلی زعفران در افغانستان وعمدتاً ولایت هرات در سال جاری حدود 1900 کیلو گرام تخمین زده می شود و امکان انکشاف آن تا سطح 15000 هکتار با تولید حدود 100 تن امکان پذیر بوده که در صورت تحقق می توان حدود 4 ملیون روز کار و مبلغ 130 میلیون دالر امریکائی به اقتصاد دهاقین و در صورت صادرات حداقل 200 میلیون دالر به اقتصاد ملی کمک نماید.

در حال حاضر موجودیت یکباب لابراتوار کنترول کیفیت زعفران ، توزیع 16 دستگاه خشت کن زعفران ، احداث بیشتر از 300 بانک پیاز زعفران ، فعالیت در شرکت خصوصی داخلی در بخش تولید ، پروسس و بازاریابی زعفران ، تاسیس 4 انجمن زعفران کاران مردان و 2 انجمن زعفران کاران زنان ، علاقمندی شرکت های بین المللی ، در امریکا و اروپا برای خرید زعفران افعانی و حمایت جامعه بین المللی از جمله فرصت های طلائی می باشد که در صورت استفاده از آنها دور نمای امیدوار کننده برای انکشاف زعفران در افعانستان به تصویر خواهد کشید.

باتوجه به آنچه ذکر گردید از مسئولین محترم دولت جمهوری اسلامی افغانستان و بخصوص وزارت محترم زراعت بعنوان متولی سکتور زراعت توقع میرود  تا در بخش های ذیل ، جهت رشد و انکشاف زعفران در افغانستان ، همکاری نموده و با اقدام عملی ، زراعت عنعنوی مصرفی ما را به زراعتی اقتصادی و تولیدی مبدل و حمایت همه جانبه خود را انشاء الله عنایت فرمائید.

1-    انکشاف صادرات زعفران

2-     بازار یابی

3-     ارتقاء ظرفیت بندی انسانی و آموزش دهاقین

4-     تحقیقات 

1-   انکشاف صادرات زعفران:

در حال حاضر تعدادی از کمپنی های اروپائی و امریکائی اظهار علاقمندی نموده اند تا زعفران افغانستان را خریداری نمایند اما برای صادرات این محصول باید اقدامات ذیل از طریق دولت محترم صورت گیرد.

v     ایجاد استاندارد های ملی و بین المللی برای زعفران افغانی.

v     گرفتن مجوز ( ISO) برای زعفران افغانستان

v     ایجاد brand یا نشانی یا علامت تجارتی برای زعفران افغانستان به منظور عرضه در بازارهای جهانی

v     فراهم نمودن تسهیلات برای تولید کنندگان و صادرکنندگان زعفران ،جهت شرکت در نمایشگاه های بین المللی .

v     ایجاد سیستم قرنطینه نباتی جهت کنترول واردات پیاز زعفران به منظور جلوگیری از ورود پیاز بی کیفیت و آفات و امراض مختلفه زعفران.

v     ایجاد مراکز پروسس و بسته بندی زعفران در سطح ولسوالی ها و مراکز ولایات مناطق عمده تولید زعفران.

v     کمک به دسترسی دهاقین به امکانات و تکنولوژی جدید در بخش تولید ، پروسس و بسته بندی زعفران با کیفیت عالی 

2- بازار یابی :

کمک به تنظیم و انکشاف بازارهای داخلی از طریق:

v     بلندبردن سطح آگاهی مردم و ایجاد مراکز فروش و نمایشگاه ها

v     اطلاع رسانی توسط وسائل ارتباط جمعی ( رادیو تلوزیون ها و مطبوعات) در مورد روشهای صحیح  تولید ، پرورش و مصرف زعفران

v     ایجاد ارتباط با کمپنی های اروپائی و امریکائی از طریق مکاتبات ، برگذاری سمینارها و ورکشاپ ها

v      انکشاف ظرفیت ها و آموزش دهاقین

v     تربیه نیروی متخصص در پوهنتون ها در بخش زعفران

v     برگذاری ورکشاپ های آموزشی با استفاده از متخصصین داخلی و خارجی زعفران در افغانستان

v     برگذاری کورس های کوتاه مدت و طویل المدت آموزشی برای متخصصین و اساتید پوهنتون ها در سکتورهای تولید کننده زعفران.

v     فراهم نمودن زمینه عملی برای آموزش زنان که در تولید و پروسس زعفران فعالیت می نمایند.

v     بلند بردن سطح دانش و مهارت دهاقین جهت تولید پیاز با کیفیت زعفران ، از طریق انجمن ها و اتحادیه ها و موسسات بین المللی .  

3-تحقیقات :

در حال حاضر متاسفانه هیچگونه طرح تحقیقاتی در مورد زعفران در افغانستان اجرا نگردیده و عموما جهت تولید و پروسس زعفران از نتایج تحقیقات کشورهای دیگر استفاده می شود که طبعا بدلیل تفاوت های جغرافیائی و امکاناتی که آن کشورها دارند ، برای دهاقین ما چندان مفید نیست .

برنامه ریزی و کمک به  اجرای طرح های تحقیقاتی در مورد نیازهای اگرونومیکی ، آفات و امراض ، مسائل اقتصادی ، تاثیرات اجتماعی ، بازاریابی ، پروسس و بسته بندی زعفران از طریق پوهنتون ها و فارمهای تحقیقاتی دولتی ، شرکت ها ی خصوصی و حتی انجمن های زعفران کاران

4-همکاری و هماهنگی:

v   اخیرا کمیته ملی هماهنگی و انکشاف زعفران در سطح وزارت محترم زراعت با عضویت نمایندگان وزارت خانه های مختلف و موسسات بین المللی و نمایندگان زعفران کاران و متخصصین تشکیل گردیده که متاسفانه غیرفعال می باشد که امید است در جهت فعال ساختن کمیته مذکور اقدامات اساسی صورت گیرد.

v     ایجاد دیپارتمنت زعفران در وزارت محترم زراعت جهت کمک به حل مشکلات تولید و انکشاف زعفران در افغانستان ضروری به نظر می رسد.

v     ایجاد سیستم قرضه از طریق بانک های دولتی یا خصوصی یا موسسات بین المللی در حمایت از دهاقین زعفران گام مهم و شایسته به شمار می آید.

v   از آنجائیکه زعفران یک نبات چتد منظوره می باشد لذا ضرورت دارد تا همه وزارت خانه ها خصوصا وزارت های محترم زراعت ، تجارت ، احیا و امکشاف دهات ، مبارزه با مواد مخدر ، صنایع ، صحت عامه ، اقتصاد و مالیه در هماهنگی و تفاهم کامل در انکشاف زعفران در افغانستان همکاری نزدیک داشته باشند.

 

 

 

   

اساسات اگرونومیکی تولید تخم بذری:

اساسات اگرونومیکی تولید تخم بذری:

 بر علاوه اساسات، جنیتکی،تولید معیاری تخم بذری ایجاب تطبیق یک سلسله اساسات اگرونومیکی را غرض تولید تخم بذری با کیفیت و حاصل بلند مینماید که ذیلاً توضیح میگردد:

1. انتخاب یک ساحه مناسب اقلیم زراعتی:

-         توافق ورایتی با شرایط Photo Period  و درجه حرارات همان منطقه

مناطق درای بارندگی و رطوبت نسبتی متوسط برای تولید تخم بذری خیلی مناسب است. تعداد بیشتر نباتات درجه حرارت متوسط و روز های آفتابی را بخاطر گل کردن و گرده افشانی ضرورت دارند. شبنم زیاد و باران مانع گرده افشانی عادی میگردد. به همین طور درجه حرارت بلند سبب تلف شدن اب گرده شده و تخم خراب تولید میشود. هر گاه شرایط اقلیمی خشک در اثنای گل کردن تعداد زیاد نباتات موجود باشد مانند سبزیجات، حبوبات و درختان میوه دار تشکیل تخم صورت نگرفته و میوه های بدون تخم تولید میکند. این نباتات شرایط نسبتاً سرد و رطوبت نسبتی پایین را بخاطر گل کردن و گرده افشانی ضرورت دارند.

در نباتات گرده افشان بادی اقلیم آفتابی روشن همراه با باد های ملایم شرایط مطمئن برای گرده افشانی وتشکیل تخم خواهد بود. باوجودیکه نباتات تیلی میتوانند درجه حرارت بلند را ****** کنند درجه حرارت بسیار بلند باعث گل کردن نا به هنگام و تولید تخم بی کیفیت میشود. هم چنان  درجه حرارت بسیار پایین نیز کیفیت تخم بذری را متاثر میسازد خصوصاً درمراحل اولی پخته شدن تخم.

بصورت عمومی مناطق دارای درجه حرارت بسیار بلند تابستان و سردی زیاد زمستان نباید برای تولید تخم بذری انتخاب گردد مگر اینکه نبات مورد نظر در چنین شرایط توافق کرده و نمو کند.

بارندگی زیاد باعث مرض شده و پخته شدن را به تعویق انداخته و حتی باعث جوانه زدن تخم بالای بته نبات میشود. باد های قوی و شدید و بارندگی در اثنای پخته شدن باعث تلفات زیاد تخم میشود.

بصورت خلاصه باید ذکر کرد که آفتاب کافی، باران نسبتاً متوسط و عدم باد های تند برای تولید تخم بذری خیلی مساعد است که باید در زمان انتخاب منطقه در نظر گرفته شود.

2. انتخاب زمین بمنظور تولید تخم:

-         ساختمان خاک و حاصل خیزی زمین مطابق ضرورت نبات

-         زمین عاری از گیاه هرزه و سایر نباتات باشد

-         خاک عاری از امراض و حشرات داخلی باشد

-         عین نبات در سال گذشته بذر نشده باشد

-         زمین باید هموار باشد

3. فاصله جدا سازی نباتا تخمی:

با در نظرداشت طریقه و خاصیت های متفاوت گرده فشانی در نظر گرفته شود (نباتات القاح خودی و غیر خودی)

تعین فاصله بین مزرعه نباتات تخمی و مزارع ملوث کننده یک اصل مهم در تولید تخم بذری میباشد. در صورتیکه فاصله جدا سازی بصورت فزیکی ممکن نباشد فاصله زمانی کشت راه دیگری است که از ملوث شدن نبات تخمی جلوگیری شده میتواند. حتی بعد از رفع حاصل فاصله جدا سازی بسته های انواع مختلف نیز ضروری دانسته میشود تا از مخلوط شدن میخانیکی ممانعت شود.

4. اماده کردن زمین:

زمین باید بصورت درست اماده گردد تا تخم بذری بدرستی جوانه زده و گیاهان هرزه از بین برود. همچنان در قسمت ابیاری سهولت بوجود خواهد آمد.

5. انتخاب نوع (ورایتی):

-         ورایتی در شرایط اقلیم زراعتی منطقه توافق داشته باشد

-         همچنان دارای خصوصیات دیگر مانند مقاومت در برابر مرض، زود رسی و دارای کیفیت بلند دانه باشد

6. تخم بذری:

خالصیت تخم بذری و صنف تخم بذری معلوم بوده و از یک مرجع رسمی مطمئن خریداری شود. زمانیکه تخم بذری خریداری میشود مراتب ذیل به دقت دیده شود:

-         تخم بذری از صنف مطمئن خریداری شده (بخاطرتولید تخم بنیادی باید از تخم مادری استفاده شود و مانند این)

-         بسته های تخم بذری دارای تگ و سر بوری سرغچ باشد

-         تخم بوری ها از عین نوع باشد

7. تداوی بذری:

تخم بذری قبل از بذر به تداوی نیاز دارند که به اسانی بالای مزرعه تطبیق شده میتواند

8. وقت بذر:

تخم بذری باید همواره در وقت مناسب ان بذر شود. در اثنای بذر باید زمین دارای رطوبت کافی بخاطر جوانه زدن داشته باشد.

9. تخمریز:

مقدار سفارش شده تخم بذری باید کشت شود تا روگنگ و تفتیش مزرعه آسانتر صورت گیرد و تخم سالم تولید گردد.

10. طریقه بذر: (بخصوص برای تولید تخم بذری)

-         خوبترین طریقه قطار است که با استفاده از تخم پاش بذر تخم یکسان بوده و عمق بذر نیز دقیق و یکسان است.

-         کشت پاشکی نیز در اکثر کشور ها تا هنوز رواج دارد. کشت قطار سایر عملیات زراعتی مانند روگنگ، خیشاوه کردن، تفتیش مزرعه، کنترول امراض و آفات و غیره را سهل تر میسازد.

11. عمق بذر:

عمق بذر یک عامل مهم بخاطر بوجود آمدن یک بته خوب نبات است. تخم های کوچک کمتر و تخم های بزرگ به عمق بیشتر بذر میشود. تخم در خاک های ریگی زودتر سبز میشود نسبت به خاک های ****. همچنان سبز شدن تخم در هوای گرم نسبت به هوای سرد زودتر صورت میگیرد.

12. روگنگ:

روگنگ متناوب مزرعه تخم بذری یکی از عوامل مهم تولید تخم بذری با کیفیت است. تمام بته ها مصاب بمرض غیر متجانس و ملوث کننده قبل از تشکیل گل بصورت مکمل از مزرعه دور میشود.

روگنگ در مراحل ذیل صورت گرفته میتواند:

-         مرحله نمو/قبل از مرحله گل کردن

-         در مرحله گل کردن

-         در مرحله پخته شدن

13. گرده افشان کمکی:

موجودیت کندو های زنبور عسل از نزدیکی مزارع نباتات القاح دوگانه (Cross-pollinated) باعث تشکیل تخم خوب و حاصل فراوان تخم بذری میشود.

14. کنترول گیاه هرزه:

گیاه هرزه ******** خطرناک نباتات تخمی بوده و بر علاوه تقلیل در حاصلات نقائص ذیل را بوجود میاورد:

-         مخلوط شدن تخم گیاه هرزه در اثنای رفع حاصل با تخم بذری نبات مورد نظر

-         میزبان خوب امراض بوده میتواند

-         بخاطر جلوگیری ان باید گیاه هرزه قبل از تشکیل گل و تخم از بین برده شود. تناوب زراعتی نیز تا حدود زیادی موثر است

15. کنترول امراض و حشرات:

کنترول موثر امراض و حشرات قدم مثبتی در جهت تولید تخم بذری عاری از مرض میباشد. کنترول نا موفق امراض و حشرات کیفیت تخم بذری را به ******** مختلف متاثر میسازد.

-         یکتعداد امراض systemic اند مانند سیاه قاق گندم (loose smut) در صورتیکه کنترول نشود تخم مورد نظر با spore های مرض ملوث شده و نبات بعدی که از ان بوجود میاید دارای عین مرض خواهد بود.

-         تعداد دیگریکه systemic هم نیستند spore های شان بالای تخم باقیمانده و نهالی های مصاب به مرض را سبب میشود.

-         تولید را پایین اورده و کیفیت تخم خراب میشود.

بخاطر جلوگیری از امراض و حشرات مراتب ذیل در نظر گرفته شود:

1. صرف تخم بذری تداوی شده کشت شود
2. ادویه پاش در موقع مناسب باعث کنترول امراض و حشرات شده میتواند.
3. روگنگ بته های مصاب بمرض تا از انتشار مرض جلوگیری شود

16. تعذیه:

در تغذیه نباتات تخمی نایتروجن، فاسفورس، پوتاشیم و یکتعداد دیگر عناصر رول عمده را در انکشاف نبات و تخم بازی میکنند. بناً مهم است تا نیازمندی نبات را درک نموده و مقدار کافی کود در خاک علاوه گردد. تطبیق درست کود کیمیاوی حاصل فراوان تخم با کیفیت خوب و کیفیت ******** تخم بذری را تضمین میکند.

تطبیق کود نایتروجن دار در نموی سالم نبات خیلی مهم است.زمانبکه با سایر کود های کیمیاوی یکجا تطبیق شود باعث حاصلات بیشتر تخم بذری میشود. تطبیق اضافی کود های نایتروجن دار باعث نموی دوامدار نبات شده و پخته شدن را به تعویق می اندازد و بعضاً باعث ******* در بعضی نباتات میشود که چندان مورد پسند نیست.  بناً ضر.ورت است تا مقدار مورد نیاز نبات در خاک علاوه گردد.

زمانیکه قلت نایتروجن موجود باشد نبات قد کوتاه و دارای رنگ زرد میباشد. این زردی در برگ های پایینی ظاهر شده و برگ های بالایی سبز باقی میماند. در صورت قلت شدید نایتروجن رنگ برگ ها نصواری شده و بالاخره خشک میشود. در سوزن برگ ها تغیر رنگ از نوک برگ شده و به رگ برگ های وسطی انتشار کرده و برگ میمیرد. اینکه برگ های بالایی سبز باقی میماند مبین انتقال و گردش نایتروجن در نبات است. زمانیکه ریشه نبات قادر به جذب مقدار کافی نایتروجن از خاک نباشد مرکبات نایتروجنی قسمت های کهنه نبات تجزیه شده و به بالا انتقال میکند. نایتروجن پروتین به شکل قابل حل تبدیل شده به قسمت های فعال نبات انتقال میکند.و در ساختن پروتوپلازم جدید استفاده میشود.

برعلاوه، زمان تطبیق کود های نایتروجن دار نیز در نبات تخمی بسیار مهم است. مقدار کود نایتروجن در مراحل اولی نموی نبات ضرور نیست زیرا نموی شاخ و برگ فوق العاده زیاد میشود. تشکیل میوه کمتر شده و باعث چپه شدن بته میشود. تطبیق وقتی کود نایتروجن در سوزن برگ های (grasses) و نخود بهتر است.

فاسفورس همراه با نایتروجن و پوتاشیم یک عنصر عمده ماده غذایی است. استفاده خوب از کود های فاسفیت دار باعث نموی خوب ریشه و تقویه بته شده، شکل میوه و تخم را بهبود بخشیده و پخته شدن را سرعت داده مقاومت در مقابل مرض را بیشتر میسازد. قلت فاسفورس نموی کلی نبات را به تاخیر می اندازد. اخذ فاسفورس در مراحل ابتدایی نمو بیشتر است بناً قبل از بذر استعمال شود.

کود پوتاشیم مانند فاسفورس در انکشاف گل و تخم رول عمده دارد. مقدار کافی ان عملیه تعمیر ضیایی را بهبود میبخشد تشکیل پروتین را بهتر میسازد. کمبود ان باعث کمرنگ شدن نبات ، ضعیف شدن و شکستن

ساقه نبات میشود.

17. ابیاری

ابیاری قبل از بذر و نوبتی *** گل کردن ضروری است. یک یا دو ابیاری بعد از گل کردن نیز مهم دانسته میشود. هر قدر خاک فوی باشد به همان اندازه از ابیاری نفع گرفته میشود. اخذ فاسفورس در خاک های نمدار بیشتر است. دو الی سه هفته قبل از درو باید ابیاری قطع شود تا زمین خشک شده و تخم پخته شود.

18. درو کردن:

بهترین وقت درو و رفع حاصل زمانیست که حاصل زیاد و بهترین تخم با کیفیت بدست اید. بهترین وقت رفع حاصل زمانی است که تخم بصورت کل پخته شده باشد. درو کردن نا وقتی باعث ریزش تخم و ضایعات ان میشود. فیصدی رطوبت تخم  معیار خوبی برای رفع حاصل است. هرگاه فیصدی رطوبت تخم بیشتر از 15 فیصد باشد درو کردن توسط کمباین بخوبی صوریت گرفته نمیتواند.

19. میده کردن:

-         استفاده از تریشر

-         بصورت محلی و عنعنوی

20. ذخیره کردن تخم بذری:

-         تخم باید در داخل بوری ها دربین گدام ذخیره شود.

-         تمام بوری ها بصورت درست نشانی شود. نام ورایتی و نام تولید کننده

-         هر انبار(lot) نباید 2.5 الی 3 متر بلند باشد

-         پلیت های چوبی زیر بوری ها گذاشته شود

-         گدام باید خشک، سرد و پاک باشد

-         ادویه پاشی گدام بخاطر جلوگیری از آفات.

شیوه های مختلف آبیاری وتنظیم آب آبیاری

            شیوه های مختلف آبیاری وتنظیم آب آبیاری

مقدمه :

هدف اصلی آبیاری ، تامین آب مورد نیاز تباتات است ، منتها اهداف دیگری نیز از عمل   آبیاری   میتواند مورد نظر باشد که دربررسی روش های گوناگون باید مورد توجه قرارگیرد . این اهداف عبارتند از کنترول درجه حرارت برای رشد بهتر نبات ، شستشوی خاک های شور ، نرم نمودن خاک برای سهولت عملیات زراعتی وغیره . روش های مختلفی برای رسیدن به این اهداف درسراسرجهان وجود دارد وازروش های قدیمی وابتدایی گرفته تا روش های پیشرفته هرکدام فواید و نواقص خاص خود را دارد . برای آبیاری دقیق وموثر بهترین روشی را که مناسب شرایط محلی است باید انتخاب کرد .

شرایط اساسی انتخاب هر روش با درنظر گرفتن عوامل زیر تعین میشود:

خصوصیات خاک ،شرایط آب وهوا ،نوع محصول ،جنبه اقتصادی روش ها ،مقدار و کیفیت آب قابل استفاده در آبیاری ،امکانات تهیه وسایل وماشین آلات ،نیروی بشری .

 آبیاری چیست ؟

آبیاری عبارت از رسانیده آب مورد نیاز نبات با استفاده از دخالت انسان میباشد زیرا آب مورد ضرورت نبات میتواند از طریقه های دیګر نیز تامین ګردد مانند تامین آب مورد نیاز نبات با استفاده از نزولات آسمانی که به آن زراعت للمی میګویند. خلاصه اګر در تامین آب مورد ضررت نبات انسان دخالت نماید به آبیاری ګفته میشود. که آبیاری به سیستم ها و شیوه ها مختلف میباشد که تا حد توان یک تعداد آن را در کتاب رهنما درج نموده ایم.

                                            شیوه های مختلف آبیاری

1. آبیاری سطحی
2. آبیاری تنظیم شده در کرد ها و جویه ها
3. آبیاری بارانی
4. آبیاری قطره ایی
5. آبیاری توسط پایپ هموار پلاستیکی
6. و انواع دیګر آبیاری ها با استفاده از میتود ها و امکانات دست داشته مردم
7. آبیاری به سیستم کوزه

 آبیاری سطحی:

در این سیستم آبیاری آب را از را ه های مختلف  به زمین هدایت مینمایند. مثلا آب را از طریق جوی ها که از نهر ها آب در آن جریان پیدا کرده و یا توسط واتر پمپ از چاه های عمیق و نیمه عمیق در سطح زمین  آورده شده به جوی ها هدایت منمایند که در نتیجه به زمین مورد نظر آبیاری سطحی صورت میګیرد. از آبیاری سطحی در بعضی نباتات که به مقدار آب زیاد نیاز دارند مانند شالی(برنج) حتمی بوده ولی در نباتات دیګر نیاز است تا مزرعه که از این سیستم آبیاری میشود توسط عملیات مختلف زراعتی هموار کاری ګردد در غیر آن اګر زمین مسطح و هموار نباشد آب در ساحات مختلف زمین رسوبات خواهد داشد و حتی جمع شدن آب در یک ساحه در بعضی حالات باعث خشت شده نباتات نیز میګردد. طوریکه ګفته شد در این سیستم به مقدار زیاد آب نیاز است لذا برای دهاقین که با استفاده از واتر پمپ زمین ها شان را آبیاری مینمایند اقتصادی نیست.

 آبیاری به تنظیم شده در کرد ها و جویه ها

لازم به یادآوری است که آبیاری نباتات نظر به نوع نبات ،نوع خاک و مقدار آب مورد ضرورت نبات فرق میکند لذا در این نوع آبیاری باید کرد و جویا ها نظر به توافق آبی نبات تهیه و تظیم شده  و آبیاری در آنها صورت ګیرد. این سیستم نیز نوع از سیستم آبیاری سطحی بوده ولی با تفاوت اینکه که آبیاری سطحی به شکل وحشی در ساحات بزرګ قابل تطبیق بوده و در این سیستم نیاز به هموار کاری کرد ها و ترتیب جویه ها است.

آبیاری بارانی:

این سیستم آبیاری از جمله سیستم های نوین آبیاری در جهان بوده که که از این  سیستم در کشور ما  برای چمن ها و ګل ها در پارک مورد استفاده دارد ولی در کشور دیګر جهان از این سیستم به شکل ګسترده و وسیع استفاده صورت میګیرد. یکی وفواید این سیستم این است که میتوان کود های کیمیاوی مایع و ادوجات ضد آفات نباتی را با استفاده از جریان آب میتوان به نباتات رساند ولی یکی از نواقص این سیستم آبیاری برای مردم ما این است که چون مصرف تیل و برق در کشور ما بینهایت بلند است لذا این سیستم اقتصادی نمیباشد.

 آبیاری قطره ایی:

یکی از سیستم های دیګر آبیاری بوده که دراین سیستم مقدار مصرف آب بینهایت کم بوده و آب مستقیما در دسترس نبات قرار میګیرد و طوریست که آب را در تانکر و ذخیره های آب درساحه نسبتا بلند تر قرار میدهند تا آب فشار حرکت را دریافت نماید بعدا به همین فشار آب را از تانکر و یا ذخیره آب به پایپ نسبتا بزرګتر هدایت نموده که این پایپ در امتداد خود دارای سوراخ های بوده که از آن پایپ های دومی هدایت میشود و در امتداد این پايپ دومی قطره چکان های نصب است که این قطره چکان ها در اطراف ریشه هر نبات هدایت شده است که آب از آنها به صورت قطره ایی در جریان است که نبات بسیار به خوبی میتواند آب مورد نیاز خود را بدست آرد.

از سیستم آبیاری قطره ایی برای نباتات که به صورت لاین یا خطی و جویه یی  کشت میشوند میتوان استفاده کرد ولی موثریت این سیستم در باغداری میباشد.

با استفاده از این سیستم میتوان کود مایع را نیز برای نباتات رسانید.

آبیاری به سیستم پایپ هموار پلاستیکی:

این سیستم آبیاری دارای موثریت زیاد بوده آسان ارزان و موثریت آن بسیار زیاد است. این سیستم طوریست که آب را با استفاده از واتر پمپ ویا بند های ترپالی آبی به این پایپ هدایت مینمایند این پایپ در امتداد خود دارای دروازه ها بوده که این دروازه های اختیار در ابتدا شده و میتوان با آب رای کم ویا زیاد نمود.

آبیاری به سیستم کوزه

1.    درمناطق خشک و کم آب مفید است .

2.    آب کم مصرف میشود .

3.    کوزه ها درنزدیک ریشه نبات دفن میگردد.

4.    کوزه ها به اندازه 7 الی 10 سانتی متر وضخامت کمتر ازیک ملی متر درز ایجادمیشود .

5.     سوراخ کوزه به طرف ریشه نبات قرارمیگیرد.

6.   این سیستم تا زمانی که نبات ریشه خود را درعمق زمین برساند استفاده میشود و بعد از آن ضرورت به آب کمتر میشود یعنی از 3 الی 7 سالگی مورد استفاده قرار میگیرد.

7.     درهربارآبیاری صرف درظرف دفن شده آب ریخته میشود.

8.       کوزه ها باید گنجایش 20 لیتر آب را دارا باشد.

     دراین سیستم آبیاری آب کمتر ضایع شده وآب تنها درنبات یا درختی که مورد هدف است میرسد. وهم میتوان کود راازطریق کوزه هابه نبات انتقال داد. وهمچنان به عوض کوزه میتوانیم ازظرف پلاستیکی مانند بوشکه 20 لیتره روغن  نیز استفاده نمایم .

سیستم کشت بدون آب ( پلاستیک میلچینگ )

     اگرچه این یکی از سیستم های کشت است اما چون دراین سیستم طوری که از نامش پیداست مصرف آب نهایت کم است بدین لحاظ خواستیم در جمله سیستم های آبیاری معلوماتی راجع به این سیستم ارایه کنیم تا باشد که دهاقین محترم با بکارگیری این سیستم از آب کم استفاده بیشتر کنند وسطح حاصلات شانرا بلند ببرند.

     این سیستم طوری اجرا میگردد که ابتدا زمین بیل چپه گردیده ومقدار غذایی زمین که پاروی سبز ویا پاروی حیوانی میباشد قبلاّ درزمین مخلوط میگرددوزمین آبیاری میشود چند روز میگذاریم که زمین به وتر آید زمانیکه زمین به وترآمد بالای زمین پلاستیک هموار میکنیم و اطراف پلاستیک را با خاک محکم مینمایم . بعداّ نظر به فاصله تعین شده بین نبات و قطار ها در پلاستیک به اندازه ساقه نبات که تا ختم تولید چقدر کلان میشود ، سوراخ ها ایجاد مینمایم خاک ساحه سوراخ شده را نرم نموده و دو یا سه دانه تخمیانه را در هر سوراخ می اندازیم و بالای آن به اندازه 2 سانتی متر خاک نرم و مرطوب میاندازیم و میگذاریم تا که نبات جوانه بزند زمانی که نبات سه الی چهاربرگه شد یک مقدار خاک نرم در اطراف ساقه نبات می اندازیم تا از طریق این سوراخ ها در زیرپلاستیک هوا جریان نکند که بعد از این نبات از طریق عرق پلاستیک آبیاری میگردد.  اگر ضرورت شود در قسمت زیرنبات از طریق سوراخ ایجاد شده ذریعه آفتابه در طول ماه 1 الی 2 مراتبه آب میاندازیم درغیر آن ضرور نیست . شده میتواند که درعین سوراخ هم تخم بادرنگ که نبات خوابیده است وتخم بادنجان سیاه ویا مرچ وبامیه بیاندازیم .

     اگرخواسته باشیم که سبزیجات را نهالی کنیم تنها درسوراخ های ایجاد شده ذریعه یک چوب که اندازه دسته تیشه باشد به عمق 10 سانتی متر زمین را سوراخ میکنیم وریشه نهالی را در سوراخ میگذاریم ویک مقدار آب دراطراف ریشه نبات میاندازیم و مجرای آنرا ذریعه خاک نرم و مرطوب بند میسازیم ودو روز ذریعه آفتابه به نهالی آب میدهیم . دراین سیستم آفات نباتی که در خاک وجود دارد قطعاّ فعالیت کرده نمی توانند و میوه که تولید میشود دارای شکل وشیب خوب بوده ولذت آن نسبت به دیگر میوه ها خوب تر است.

                       قوانین استفاده ازآب درافغانستان

      نظربه قانون تصویب شده آب درافغانستان استفاده از آب به استثنایی موارد ذیل بدون اجازه صورت گرفته نمیتواند :

-         به منظور آشامیدن ،معیشت ، رفع سایر ضروریات .

-         به منظورخاموش ساختن حریق .

-         به منظور آبیاری زمین ها مطابق حق آبه تعیین شده .

 وزارت زراعت وآبیاری درمورد استفاده از منابع آب دارای مسوولیت های ذیل اند :

-         اعماروبازسازی ،توسعه وحفاظت شبکه های آبیاری .

-         مراقبت از شبکه های آبیاری به همکاری انجمن استفاده کننده گان آب وتوزیع عادلانه حق آبه درداخل شبکه ها

-         اعماربند ها آبگردان درداخل شبکه آبیاری .

-         اصلاح وبهبود ساحه آبگیری توسط تدابیر زراعتی به منظور کاهش سیلاب ها وحفاظت محیط زیست .

آب طورمجانی مورد استفاده قرارمیگیرد وعرضه کننده گان آب میتوانند به منظور تهیه ؛ ذخیره ،انتقال ،تغیر مسیر

تصفیه آب ومراقبت سیستم های آبرسانی وسایر خدمات مربوط از استفاده کننده گان آب طبق مقررات جداگانه اجرءت اخذ نمایند .

                                   میکانیزم های تقسیم آب یا حق آبه درمحلات

     دردهات وقریه جات میکانیزم های مختلف برای تقسیم آب موجود است. که   این    تقسیمات بنابر قوانین ورسم ورواج های مناطق مختلف متفاوت میباشد.قسمی که تمام مردم  محل یا   بزرگان همان محل یک شخص را به عنوان میرآب باشی تعیین میکنند وبا مشوره هم وظایف ومسؤلیت   هایش را مشخص میکنند تا مطابق همان قوانین آب را به زمین های مردم تقسیم کند . بعضاّ مردم    زورگو و   قدرتمند تقسیمات آب را به نفع خود تنظیم میکردند . طوریکه آب بیشتر به زمینهای خودشان برسد .

بعضاّ نوبت آب را نظربه گردش شبانه روزی تقسیم میکردند وهرکس مالک یک قسمتی از یک سهم میبود. مثلاّ مالک یک هشتم یک سهم بود.یعنی سه ساعت که به آن میگفتند هشت یک ویا مالک یک چهارم یعنی شش ساعت که به آن چهاریک یک شبانه روز میگفتند . ویامالک نصف یک  سهم یعنی دوازده ساعت که به آن یک مجه وشش ساعت را نیم مجه  میگفتند.   چون شب و  روز باهم مساوی نیستند هرکس سهم آبش رادر  گردش     دوازده شبانه روز یک    بار در    روزمیگرفت ودرگردش دیگردرشب .یعنی یک چهارم روز راآب میگرفت وباردیگریک چهارم شب راوبه این   طریق حقش متعادل میگشت .ضمن اینکه درمحلات اعمال نفوذ شده وعدالت درتقسیم آب صورت نمیگرفت. ولی یک نکته درتقسیم آب وجود دارد که آبیاری به صورت پیوسته باغها آبیاری نمیشوند بلکه به صورت پراگنده یعنی طوری نبود که یک مرتبه دریک  محل   ده یا یازده   روز آب نرود.  تقسیم آب معمولاّ ازاوایل بهارآغاز میشد وتا اخیرماه سرطان ادامه میافت .

     وظایف میرآب درمحل :

       میراب شخصی است که مسایل مربوط به آب درسطح قریه وولسوالی را تنظیم واداره میکند .گرچه وظایف میرآب ها درهرمحل ومنطقه مطابق قوانین ساخته شده یی   مردم   همان   محل تعیین میگردد.اما بصورت عموم میرآب باشی ها وظایف ذیل را به عهده دارند:

1. کنترول توزیع آب
2. تنظیم توزیع آب مطابق نوبت آب
3. کنترول نوبت آب درمحل وجلوگیری ازبی نوبتی ها
4. جلوگیری ازضایعات آب
5. کنترول بند ها ومنابع آب

       رهبری آبیاری :

       رهبری آبیاری میتواند درجهت تنظیم تولید   محصول ،    بهبود کیفیت تولید ، افزایش تولید محصول ومتنوع نمودن انواع کشت   نقش اساسی   داشته باشد وتوسط آبیاری دقیق زارعین   میتوانند در   محصولات گیاهان شان

افزایش ایجاد نمایند.مشروط براین که کنترول درسیستم آبیاری خود داشته باشند    تا بتواند اهداف تخنیکی وتولیدی

محصولات خویش دسترسی پیدا نمایند.

      کمیتهاستفاده کننده گان آب کی ها هستند ؟

    کمیته استفاده کننده گان آب عبارت ازافرادواشخاصی اند که دارای تجربه درمورد تنظیم آب درسطح قریه جات

وولسوالی ها میباشد وهدف آنها ایجاد سهولت درمورد استفاده ازآب میباشد وازطرف دیگر درایجاد یک قانون برای

استفاده ازآب تلاش نموده سیستم توزیع آبیاری را بهبود بخشیده تقویت میبخشند .

    نقش ،وظایف وصلاحیت های کمیته مستفیدین آب :

   تقریباّ 80% معیشت زنده گی نفوس افغانستان وسیعاّ وابسته به زراعت بوده که بالا تر از90% آب های موجوده

را استفاده میکنند بنابرین دسترسی کافی به آب زراعتی غرض مصؤنیت غذایی درمناطق روستایی یک امر

قاطع پنداشته میشود .

  دسترسی کامل به آبیاری زراعتی به مدیریت موثر سیستم های آبیاری به   ویژه توزیع    عادلانه   آب دربین تمام استفاده کننده گان میباشد .

سیستم عنعنوی آبیاری تقریباّ 90% آب زمین های قابل زرع وآبیاری را درافغانستان  مهیا میسازد. این  سیستم های

محلی آبیاری بارها توسط جوامع ،دهاقین وافراد واشخاص دیگر تنظیم و  توسعه یافته است   که درآن  میراب باشی بعضاّ مسؤل توزیع وحفظ ومراقبت اززیر بنا های آبیاری مانند سربند ها ، نهرها ، جوی ها وغیره میباشند.

   فواید متوقعه از ایجاد کمیته مستفیدین آب :

    مهمترین منفعت تشکیل یک انجمن مدیریت سالم سیستم آبیاری بوده که تمام دهاقین از طرق ذیل دسترسی کافی وبه موقع به حق آبه شان خواهند داشت .

-         نماینده گی از قریه درانجمن .

-         نماینده گی از جوی های عمومی وفرعی .

-         اشتراک دراتخاذ تصامیم مهم .

-         روابط بهتر بین میراب ودهاقین .

-         اعمال بهتر قوانین تخصیص آب (حق آبه ) وتوزیع آب به زمینهای زراعتی

    سیستم های مختلف تنظیم کننده آب :

       افغانستان یک کشور سنتی میباشد وسیستم های تنظیم آب نیز به شکل سنتی وابتدایی آن رواج دارد که تقریباّ اکثر استفاده کننده گان آب ازاین سیستم راضی بنظر میرسند وتنظیم آب وتقسیمات به وسیله نهر های

بزرگ ،نهرهای کوچک ،جوی ها ،جویچه ها ، توسط  بندهای آبگردان ، بند های  تقسیمات   آب سربند ها 

وغیره صورت میگیرد.

     حفظ ومراقبت ازشبکه های آبیاری :

   تمام سعی وتلاش برای فعال نگهداشتن بهتر یک شبکه آبیاری عبارت از حفظ ومراقبت ازشبکه میباشد.

         اهمیت حفظ ومراقبت ازشبکه های آبیاری :

  حفظ ومراقبت یکی ازفعالیت های مهم ودوامدار درشبکه آبیاری میباشد که اکثرشبکه ها نمیتوانند خدمات

     کافی ودرست به دهاقین انجام دهند که این مشکلات میتواند بسته نشدن دروازه های کانال  نسبت زنگ خورده گی ،کمبود یا شکستن بعضی پرزه جات ویا تخریب قسمی ویا بطورکلی ویا پرشدن آنها ازگل وغیره موضوعات

     دیگر باشد.

      تمام این واقعیت ها نا شی از حفظ ومراقبت ضعیف میباشد . توقع برده میشود تا یک شبکه آبیاری جدید اعمار

   شده ممکن برای 30 الی 75 سال ویا بیشترازآن فعالیت درست نماید مگر درحال حاضردربیشترساحات دیده می

   شود که شبکه های آبیاری بعد ازچند سال محدود غیرفعال ویا تخریب میگردند.

         شیوه های مختلف حفظ ومراقبت ازشبکه های آبیاری را به معرفی میگردد:

 حفظ ومراقبت ازذخایرآب :

     فعالیت های حفظ ومراقبت مخزن ها شامل کارهای ذیل میشود.

-         کنترول علف های آبی.

-         نظارت وتفتیش ازکیفیت آب درداخل مخزن .

-         سروی نمودن مقداررسوبات درکف ذخیره .

-         دورکردن پارچه های بزرگ چوب وخاشاک .

 2.     حفظ ومراقبت سربند ها وپرچاوه ها:

    معمولاّسربند یک شبکه آبیاری متشکل از ساختمان آب ریزه ، سربند ، پرچاوه وتخلیه گاه قعری رسوبات ولای

می باشد. ساختمان سربند درقسمت دخولی شبکه اعمار گردیده که آب را از منابع اصلی به شبکه آبیاری راهنمایی

میکند .

                                 ترمیم دوباره ساختمان سربند

   ضایعات وترواش آب درکانال ها از طریق سوراخ های که بواسطه نقب زدن موش ها ودیگر جونده گان بوجود

میاید ونیز دیده میشود مسیرچنین ضایعات باید بواسطه دست مسیر یابی وکندن کاری شده ودوباره  بشکل   منظم

پرکاری وتپک کاری گردد تا مانع ضایعات وتراوش آب شود.

  حفظ ومراقبت ازساختمان های توزیع آب ویا تقسیم کننده آب :

  تقسیم آب درشبکه های عنعنوی عمدتاّ به سه روش تقسیم شده اند :

1. 1.     روش توزیع نسبی با اساس مقدار جریان آب

    این نوع روش ها عمدتاّ در پایین آبهای یک شبکه آبیاری معمول است دراین توزیع سهمیه ها ویا حق آبه ها از قبل تعیین شده است که به اساس جریان متناسب آب به دهاقین تقسیمات میگردد.

1. 2.     روش توزیع به اساس زمان

 دراین نوع توزیع آب به اساس زمان بین زمینداران تقسیم میگردد که تمام آب دریک دهانه دراختیار یک سهم دار

گذاشته میشود تا ازآن نظر به سهمیه بعدی واگذار شود که دراین سیستم دروازه ها ویا دهانه ها به اساس نوبت باز

بسته میگردد.

1. 3.     روش توزیع ترکیبی

  دراین نوع توزیع تا زمانیکه آب کافی در منبع وجود داشته باشد از روش توزیع به اساس نسبی جریان استفاده و

زمانیکه به کمبود آب مواجه شوند ازتوزیع به اساس زمان استفاده میکنند .

                    طریقه ذخیره کردن آبهای باران واستفاده ازآن درهنگام کم آبی

     درکشورما افغانستان مردم به طریقه های مختلف آب باران را ذخیره کرده وازآن درزمان کم آبی استفاده میکنند. مثلاّ درولایت سمنگان وبلخ درولسوالی های که آب کافی ندارند حتی برای آشامیدن هم آب ندارند.

دراین ولسوالی ها مردم درکنار کوه ها به اندازه یک اطاق جایی راآماده میکنند البته درقسمت های پایان کوه

وتوسط یک جویه کوچک آنرا به کوه ارتباط میدهند وسقف آنرا میپوشانند هرزمانی که باران میبارد آب باران

درآن جمع میشود . وقتیکه بارنده گی ها ختم شد وفصل گرم وکم آبی شروع شد .از آبی که درآنجا جمع شده

استفاده میکنند . که این ذخیره گاه را به نام کنده یاد میکنند که دربعضی مناطق کم آب ازآب این کنده ها برای

آشامیدن هم استفاده میکنند . امکان ذخیره آب به این طریق درمناطق کوهستانی بیشتر است . اما اگر اشخاصی

که میخواهند درمناطق هموارچنین ذخیره گاه بسازند . پس میتوانند درقسمت های پایین آب یک چقری حفر

کرده درروی چقری سنگریزه ها (جغل ) بیاندازند تا از جذب آب توسط زمین جلوگیری کند. به این طریق

درزمان بارنده گی آب دراین چقری جمع شده ومیتوانند درزمان ضرورت از آن استفاده کنند .

                                     آبیاری زعفران

        نیاز آبی زعفرن 300 ملی درطول دوره نمویی آن بوده وحدود 3000 متر مکعب  درهکتار  برای هرفصل نمویی می باشد . بیشترین آب را زعفران درماه حمل وثور نیاز دارد. بهترین زمان اولین آبیاری 15 میزان میباشد

که درصورت عدم موجودیت بارنده گی باید هر 15 روزیکبار آبیاری صورت گیرد.بعد ازاولین ویا دومین آبیاری

زعفران بدلیل آغاز فصل بارنده گی تا ختم دوره نمویی خود یعنی ماه ثور ضرورت به آبیاری ندارد .

     دراواخر ماه ثور برگ های نبات زعفران خشک گردیده ونبات تا شروع فصل جدید خود یعنی ماه میزان درحالت استراحت بوده وباید از آبیاری مزرعه خودداری شود .

     بنابراین زعفران دارای 4 دوره آبیاری می باشد که آب اول درزعفران خیلی مهم است و تمام نقاط   زمین باید بطورکافی ویکنواخت آب بخورد .آبیاری اول باید به موقع ودراوسط ماه  میزان انجام شود. اگرآبیاری   زودتر از

میزان یعنی دراسد یا سنبله انجام شود ،به جای رشد گلها ،اول برگها  سبز میشود ، دراین   صورت    برداشت گل مشکل شده وکیفیت زعفران پایین میاید. بعد ازآبیاری اول تا برداشت   محصول     مزرعه نباید آبیاری شود . اگر باران کافی ببارد اززمان برداشت گلهای زعفران تا برداشت برگها یعنی زمان استراحت زعفران 2 مرتبه آبیاری

میشود .مرحله اول دراوایل عقرب (بعد از برداشت گلها ) مرحله دوم  حدود سه  هفته  بعد ازنوروز (اواخر حمل)

میباشد.                                             

                                                     آبیاری لوبیای سبز

     مدارآبیاری ومقدارآبیاری برای لوبیا سبز به نوع حاک ، ذخیره رطوبت خاک شرایط اقلیمی ومرحله رشد گیاه

بستگی دارد. دردسترس داشتن آب کافی ولوزوم توزیع ازعناصر بسیارمهم میباشد . مقدار آب برای لوبیای سبزبه

نوع خاک . ذخیره رطوبت ،شرایط اقلیمی وفصل ومرحله رشد نبات بستگی دارد معمولاّ لوبیای سبز را 3الی 5

مرتبه میتوان آبیاری کرد درهر باریا هر حالتی 80الی 100 ملی متر آب توزیع میشود . با توجه به اینکه لوبیا ی

سبز دارای ریشه کم عمق میباشد آب زیاد باعث کاهش محصول می شود ومقدار متعادل آن محصول کافی خوب

تولید میکند . مرحله بحرانی آبیاری درنبات شروع گلدهی است که اگر درآن مرحله آب بیش ازاندازه یا خیلی کم

باشد گل ها ریزش میکند .

                                         آبیاری نخود    

       نخود از جمله حبوباتیست که به خشکی مقاوم بوده و نسبت به دیگر حبوبات به آب کمتری نیاز دارد امروزه از نخود بصورت کشت دیمه و هم آبی استفاده می شود که در اگثر قسمت های هرات و افغانستان در صورت بارندگی مورد نیاز بصورت دیمه حاصل فراوان می دهد.

      آب را از اعماق بیشتر از0 15 سانتی متر خاک جذب کند . اما بیشترین جذب آن از عمق 60 سانتی متری خاک که بیشتر ریشه ها در آنجا متمرکز شده اند اجام میشود.  در کشت دیمه در مقایسه با کشت آبی نخود ریشه های عمیق تری تشکیل میدهد. این نبات نسبت به یخبندان بسیار حساس است. و در مناطق یخبندان نبایدکاشت شود. نخود به منظور نموی عادی خود به خاک مرطوب نیاز مبرم دارد. در آبیاری قبل از کشت که رطوبت در خاک زخیره شود حدود 85 – 90 سانتی متر خاک را مرطوب می سازند. که برای این منظور به 800 – 1000 متر مکعب آب در یک هکتار نیاز است. 

                                                         آبیاری ماش

     ماش در فصل مرطوب به آبیاری احتیاج ندارد ولی در فصل خشک تا 5 بار آبیاری 2000 تا 4500 متر مکعب برای تولید کافی محصول ماش نیاز است . در مناطق خشک نیمه گرمسیر مثل افغانستان و اسیای مرکزی ماش را فقط ب

صورت آبی می توان کشت نمود این گیاه در مراحل اولیه رشد ونمو سریع خود نسبت به مراحل بعدی نیاز بیشتری به آبیاری دارد.

                                      آبیاری عدس

     کاشت عدس به طور معمول بدو صورت دستپاش یا ردیفی انجام می گیرد. عدس گیاهی متحمل به خشکی است وغالبا صورت دیمه کشت می شود . اما فراهم نمودن یک یا دو آبیاری تکمیلی مخصوصا در زان که اندازه بارندگی های فصلی نامناسب باشد می تواند محصول خوبی را نوید بدهد. این آبیاری ها بهتر است یکی در 45 روز بعد از کاشت عدس و آبیاری دوم در مرحل پر شدن غلاف ها انجام گیرد . در کشت عدس را 8 تا 10 مرتبه به فاصله هر 10 تا 15 روز یکبار آبیاری می کنند و موقعی که غلاف ها تغیر رنگ داده و محصول در مرحله جمع آوری بود توصیه می شود آبیاری بطورکامل قطع گردد. عدس را می توان در هوای سرد 2 تا 3 درجه سانتی گراد بدون آبیاری کشت نمود عدس تا حدودی خشکی را تحمل می نماید ولی در رطوبت زیاد آسیب می بیند.

                                      آبیاری باقلا

•  طریقه پرورش باقلی مشابه به طریقه پرورش لوبیا و ماش که در زمین های آبی زرع می گردد می باشد. در دوره نشو و نما باقلی را 5 – 6 مرتبه آب می دهند . نورم آب هر هکتار 600 – 700  متر مکعب می باشد.

•     باقلا به تنش رطوبت حساس است و عملکرد آن کاهش می یابد. مطالعات در کانادا نشان میدهد که باقلا در طول فصل رشد به 55 سانتی متر آب مصرف می کند. و حدود 5 تا 20 روز قبل از برداشت آبیاری آن را قطح می کنند.

•     آبیاری مزرعه به ویژه در مرحله بار دهی تا مرحله رسیدن دانه ضروری می باشد باقلا به تنش رطوبت در مرحله گلدهی ویا پیش از رسیدن خیلی حساس بوده و به طور معینی دارای قطع زود هنگام آبیاری باعث کاهش عمل کرد آن می شود. در کشت زمستانی در صورت عدم بارندگی یا آبیاری مزرعه باقلا باید بلافاصله پس از کاشت و مجددا 7 – 10 روز بعد برای سبز شدن مطلوب بوته ها آبیاری شود.

نتیجه گیری

     ازمباحث فوق چنین نتیجه گرفتیم که:

    آبیاری به روش های مختلف صورت میگیرد واز منابع مختلف آبی اجرا می گردد ونیز هر طریقه از خود فواید ونواقص های دارد که باتوجه به این اصل ما باید نوع آبیاری را انتخاب کنیم که برای ما اقتصادی وبه نوع زمین ، نوع خاک ما مطابقت نماید.

وهمچنان از مقدار آبیکه در اختیار ما قرار دارد ، استفاده درست نموده وضرورت آب آبیاری مارا مرفوع  سازد.

برای آبیاری منابع مختلف آب وجود دارد. که مامیتوانیم از هر کدام به صورت درست وعملی آن استفاده اعظمی نماییم  ونیز در حفاظت ونگهداری منابع آب کوشاباشیم.

تا با استفاده از روش های فوق زراعت ما توسعه یافته ونتیجه خوبی از زحمات خود بدست آوریم.

   پیشنهادات :

1. جایگزین کردن روش استندرد آبیاری به جای روش عنعنوی .
2. کشت حبوبات منحیث نباتات کم آب به شکل دیمه وآبی .
3. رونق بخشیدن کشت حبوبات درجامعه .
4. آبیاری نباتات به شکل جویه وپشته .
5. جلوگیری از انتشار علف های هرزه درجریان آبیاری .
6. آبیاری به موقع ومیزان مورد نیاز نبات .
7. کشت نباتات پرنیاز آب درمناطقیکه آب فراوان دارد ونباتات کم نیازبه آب درمناطقیکه کمبود آب وجوددارد.
8. درنظرداشتن مدارآبیاری برای تمام انواع نباتات .
9. حفظ ومراقبت آب ازضایع شدن درجریان آبدهی .

 

 

 

معلومات عمومی در مورد کود های زراعتی

معلومات عمومی در مورد کود های زراعتی

انواع کودها

بصورت عموم دو نوع کود جهت تامین ضروریات ومواد غذائی نباتات وجود دارد که عبارت اند از کودهای کیمیاوی وکود های عضوی که هرکدام از این نوع کود ها دارای انواع واقسام مختلفی میباشند که در سلاید های بعدی بصورت مفصل تشریح میگردد.

کودهای کیمیاوی

در کل سه عنصرعمده ومهم مواد غذائی برای نباتات جود دارد که عبارت اند از نایتروجن، فاسفورس وپوتاشسم میباشد وبصورت اختصاری بنام (N.P.K) یاد میشود، این عناصر عمده ومهم ازجمله مواد غذای عمده نباتات می باشند که بصورت کود کیمیاوی درکارنجات تولید ودراختیارزارعین گذاشته میشود. بعضی ازاین کودها یکی از سه عنصر فوق را دارا میباشد مانند یوریا که تنها ۴۶٪ نایتروجن دارد وبعضی از کودهای DAP یا دای امونیم فاسفیت که مقدار نایتروجن وفاسفورس درآنها متفاوت است بصور مثال.

 کود یوریا  (کود سفید)

کود یوریا عبارت از کود نایتروجن دار میباشد که نایتروجن یکی از سه عنصر عمده غذائی نبات میباشد کود یوریا سبب رشد وانکشاف قسمت های سبز نبات میشود و بصورت کل میتوان گفت که کود یوریا در رشد ونموی علفی نبات رول عمده را بازی میکند.

کمبود نایتروجن در نبات:

در صورتیکه خاک از لحاظ نایتروجن فقیر باشد، و کودهای نایتروجن دار به زمین علاوه نگردد سبب خسارات ذیل به مصحولات میگردد.

• نمو آهسته صورت می گیرد ونبات کوچک می ماند .
• برگ ها کم رنگ بنظر می رسد .
• نباتات کمتر بوته می زنند و تعداد خوشه ها کم می شود .
• تعداد برگ ها کم وپهنه های برگ ها خورد می ماند .
• محصولات قبل از موعد معینه پخته شده وحاصل کم می شود .
• مقدار پروتین و قند دردانه کم گردیده وکیفیت آن پائین می آید .

  کود دای امونیم فاسفیت DAP یا (کود سیاه)

کود دای امونیم فاسفیت یا DAP که بنام کود سیاه نیز معروف است درقسمت تشکیل سیستم منظم ریشه، افزایش محصولات وکیفیت حاصل رول مهمی را بازی میکند، خاک های که از نظر مواد غذائی (فاسفورس) فقیر باشد و کود فاسفرس دار به زمین علاوه نگردد سبب زیان های ذیل به نبات میگردد.

• ریشه ها نموی کافی نمی کنند .
• بوته کم رشد می ماند.
• دانه ها رشد نمی کنند.
•  محصول پائین می آید .
• ساقه برنگ بنفش دیده می شود

 کود پوتاشیم یا کود (گلابی)

کودهای پوتاشیم دار یا کودهای گلابی در افغانستان خیلی معمول نیست بخاطریکه خاک های افغانستان بقدر کافی دارای ماده غذائی K یا پتاشیم میباشد، اما در بعضی کشورها خاک های زراعتی آنها از لحاظ پتاشیم نیز فقیر است بطور مثال کشور ایران علاوه برکود سیاه وسفید از کود گلابی یا کود پتاشیم دار نیز استفاده میکنند، زیرا در اکثر مناطق ایران خاکهای زارعتی از لحاظ مواد پتا شیمی نیز ضعیف میباشد. از مفدیت های این کود اینست که نبات را در مقابل امراض نباتی مقاوم میسازد و کیفیت حاصلات را نیز خوب میکند.

 مقدار وزمان مصرف کود

مقدار مصرف کود درتمام خاک ها وبرای همه نباتات یکسان نبوده بلکه نظر به آب وهوا ،زمان مصرف ،شیوه مصرف ،نوع نبات ونوع خاک تفاوت دارد هرچی شرایط برای رشد ونموی نبات مساعد باشد به همان اندازه کود بیشتر ضرورت است .همچنین درشرایط موجودیت آب وآبیاری کافی که شست وشو بیشتر صورت می گیرد وبه کود زیاد تر نیز ضرورت است. هر نبات نظر به ضرورت خود عناصر غذای را از خاک می گیرد. مقدار مصرف عناصر نظر به مرحله رشد نبات نیز متفاوت است ، مصرف کود پس از گرده افشانی کم می شود. بعضی نباتات به یک عنصر کمتر وبه عنصر دیگر بیشتر ضرورت دارد مثلا فامیل حبوبات که به نایتروجن کمتر نسبت به فاسفورس ضرورت دارند. مقدار کود نظر به نوع خاک نیز تفاوت دارد درخاک های ریگی که شست وشو سریعتر صورت می گیرد نیاز کودی نیز زیاد است ومصرف کود باید در چند مرحله صورت بگیرد تا از دسترس گیاه خارج نگردد. درمقدار وزمان مصرف کود چندین عوامل (نوع نبات ،مرحله رشد، نوع خاک، مقدارآبیاری ومسایل اقتصادی ) دخیل است وهردهقان نظر به تجارب خود با درنظر داشت نوع خاک ونوع گیاه ومقدار آبی که دراختیار دارند مقدار کود را تعین ومصرف می نمایند .

 کود های عضوی

هرماده عضوی که بوسیله موجودات ذره بینی خاک قابل تجزیه باشد، می توان آنرا به عنوان کود عضوی بکاربرد. کودهای عضوی به موادی گویند که از لاشه وبقایای حیوانی، نباتی، فضولات حیوانات وانسان ها وزوائد زندگی آنها بوجود آمده باشد. خاکهای که تا ۲فیصد مواد عضوی داشته باشد فقیر وخاکهای که بیش از ۴ فیصد مواد عضوی داشته باشد خاکهای غنی اند، کودهای تازه حیوانی حاوی موادی اند که بنام امونیاک یاد میشود که برای نبات مضر است باید مرحله اولی پوسیدن وتجزیه شدن خودرا گذشتانده باشد. کود های عضوی از سه منبع (فضولات حیوانی، مواد زائده، بقایای نباتی ) بدست می آید، لذا می توان کودهای عضوی را به سه گروپ (کود حیوانی، کمپوست وکود سبز) تقسیم نمود .

کود حیوانی

کود حیوانی را می توان از منابع مختلف تهیه نمود، کود حیوانی مجموعه از مواد بستری (مدفوع گاو، گوسفند، مرغ ویا هرحیوان دیگر) می باشد که از پرورش ونگهداری حیوانات بدست می آيد، مدفوع حیوانات وپرندگان کود حیوانی می باشد. مخلوطی از مدفوعات حیوانات ومواد داخل طویله کود حیوانی است مقدار عناصر درکود حیوانات مختلف متفاوت است

 کود سبز:

نباتات سبز، تازه ونپوسیده که به مقصد افزایش مواد عضوی خاک کشت شده وبصورت تازه بخاک برگردانده می شود کود سبز گفته می شود. عمل برگرداندن دوباره نباتات سبز را بخاک کود سبز دادن گویند. منظوراز کود سبز قلبه کردن زمین کشت شده از نبات مخصوص و نبات را درخاک پس از رشد کافی وبدون رفع حاصل دفن کردن است. کود سبز قبل از تولید تخم ودرحال شادابی بزیر خاک میگردد. از زمان های قدیم برگرداندن نباتات سبز به منظور تقویت واصلاح مزارع طریقه معمولی دهاقین بوده است درکشور ما برای تقویت خاک فالیزکاری سبزی کاری بوته های اسفند را زیر ریشه نباتات مذکور زیر خاک می کنند. درمزارع شالی از تلخه، خاربزی، خارشتری  وبوته استفاده می کنند. خلاصه کود سبز یعنی استفاده از نباتات زنده وکامل به عنوان کود عضوی میباشد.

 اهداف استفاده از کود سبز

• ازدیاد حجم مواد عضوی درخاک معادل ضایعات مواد عضوی توسط نبات کشت شده.
• ممانعت شست شوی مواد عضوی از خاک .
• ازدیاد نایتروجن ترکیبی (اگر از نباتات لیگیوم جهت کود سبز استفاده شده باشد).
• افزایش ماده عضوی درخاک .
• جلوگیری از فرسایش خاک .
• مبارزه با علف های هرزه .

نباتات کود سبز

نباتاتی که بمقصد کود سبز استفاده میگردد باید دارای خواص ذیل باشد.

1)     سریع رشد کند.

2)     شاخ وبرگ فراوان وپرآب داشته باشد.

3)     درخاک فقیر رشد کرده بتواند.

مهمترین نباتات که به عنوان کود سبز مورد استفاده قرار می گیرند عبارت از

1. سویا بین
2. انواع لوبیا
3. جودر
4. شبدر
5. جو
6. گندم

کمپوست

کمپوست را می توان از کاه وپخل باقیمانده غلات، علف های هرزه، برگ درختان، زباله های شهری، لجن فاضلاب، بقایای چوب بری ها، بقایای کشتارگاها وهرماده که قابل تجزیه باشد تهیه نمود.

  طریق تهیهء کمپوست

تهیه کمپوست به دوشیوه صنعتی وغیر صنعتی صورت می گیرد ودرافغانستان کارخانه تولید کمپوست هنوز رایج نیست. به شیوه غیر صنعتی تهیه کمپوست بطورکلی یکسان است، طوریکه قبلاً نیز تذکر داده شد کمپوست ازبقایای گیاهی، بقایای کارخانجات، لجن فاضلاب، زباله های شهری وبقایای حیوانی تهیه می شود از مواد فوق هرکدام در اختیارما قرار داشته باشد تهیه کمپوست از آنها بطورکلی به طریقه زیر می باشد.

1. مواد کمپوست را به ضخامت ۷ تا ۱۰ سانتی متر روی سطح زمین یا حفره قرار می دهیم .
2. برای هر سطل مواد کمپوست ۱۰۰ گرام کود فاسفورس دار ۴۰ گرام یوریا می پاشیم .
3. روی لایه آب می پاشیم تا خوب مرطوب شود .
4. بطور متناوب روی هرلایه خاک ویا کود حیوانی اضافه می نمایم اگر از کود حیوانی استفاده می شود لازم نیست کود یوریا مصرف گردد اما مصرف کود فاسفورس دار حتمی است .
5. مواد کمپوست شده  را همیشه مرطوب نگهداشته وهر ۲ تا ۴ هفته یکبار زیرورو می نمایم.
6. خیلی زیرورونشود که حرارت آن از بین می رود وعامل بیماریزا زنده می ماند.
   کمپوست وقتی آماده مصرف است  که مواد استفاده شده کاملا پوسیده وپودر شده باشد. مدت پوسیدو وپودر شدن نظر به مواد کمپوست فرق می کند. زباله های شهری مدت شش هفته  وخاک اره ممکن چند ماه را دربربگیرد تا بپوسد وپودر گردد دراثنای تجزیه دراثر فعالیت مایکروارگانیزم ها بوی نامطلوب از کمپوست خارج می گردد وتکثیر مگس وپشه زیاد می شود برای کم کردن بوی آن مواد هوا داده شود وبرای از بین بردن حشرات از حشره کش استفاده گردد.

 

 

اساسات اداره ومدیریت

اساسات اداره ومدیریت

منجمنت ازدوکلمه Manage  به معنی تنظیم نمودن و Men به معنی افرادگرفته شده که مفهوم کلی آن تنظیم واداره نمودن افراد میباشد. یکی ازدانشمندان مشهورمدیریت درقرن بیستم بنام ( ماری پارکرفولیت ) مدیریت را به مفهوم هنرانجام دادن کارها توسط دیگران تعریف نموده است.

مدیریت پروژه چه است ؟

مدیریت پروژه عبارت از پروسهء منظم پلانگذاری ، سازماندهی ، هماهنگی، تطبیق و کنترول میباشد که در جریان پروسه های فوق الذکر بخاطر رسیدن به هدف از منابع معین در اوقات معین استفاده بعمل میآید.

پروژه چه است ؟

   - پروژه عبارت از یکنوع فعالیت مشخص است که دارای یک آغاز و انجام معین میباشد طوریکه با تکمیل پروژه تشکیل آن از بین میرود.

   - پروژه یعنی نیل به هدف مشخص باستفاده ازمنابع مشخص درزمان محدود میباشد.

مدیرکیست؟

مدیردرلغت به معنی اداره کننده وکارگردان میباشد ودر اصطلاح مدیرشخصی است که مسولیت عملکرد تیم خود را بعهده دارد.

مدیریت چیست؟

مدیریت در لغت به معنی اداره کردن وکارگردانی درسازمان، خانواده و امثال آن میباشد ودر اصطلاح مدیریت عبارت از هماهنک ساختن نیروی مادی وانسانی جهت رسیدن به هدف با حد اقل مصرف در کوتاه ترین زمان است.

بعبارهء دیگرمدیریت عبارت ازسازماندهی ارکان سازمان ازقبیل هدف،پلان،وظایف ومنابع میباشد.

سیستم چست؟

عبارت ازیکتعداد روشهای وابسته به یکدیگربوده که با اجرای روشهای مذکوربخش ازهدف یک سازمان برآورده میشود.

بعبارهء دیگرسیستم عبارت است ازیک مجموعهء که ازچندین جزمرتبط به هم که مشترکاباهم کارمیکنند تشکیل یافته طوریکه با ایجاد مشکل دریک جزتمام سیتم متاثرمیگردد.

اما ازنقطه نظراداره ومنجمنت سیستم عبارت ازمجموعه ارگانها ودیپارتمنت های مختلف داخلی یک سازمان میباشد که بخاطررسیدن به اهداف مشخص ومشترک ازیک سلسله قواعدومقررات مشخص پیروی نموده ومشترکا باهم فعالیت مینمایند.

سیتم بدونوع است یکی سیستم بازودیگری سیستم بسته. سیستم بازبامحیط خارجی ارتباط دارد اما سیستم بسته برعکس آن میباشد.

 ستراتیژی جیست؟

     - ستراتیژی عبارت از برنامهء جامع،واحد وکاملی است که برمبنای آن نیل به اهداف اساسی سازمان تعیین میگردد.

     - ستراتیژی عبارت از پلان جامع پالیسی ها وفعالیت ها جهت نیل به هدف کلی سازمان میباشد.

پلان چیست؟

 پلا ن یک دید قبلی ا ست برا ی رسیدن به هد ف به شکل منظم وسییتما تیک درمقا طع مختلف زمانی یعنی کوتا ه مدت، میان مدت وطویل ا لمدت. درپلان را ه د ومی وسومی وجود ندارد.

پلان ازلحاظ مدت زمان به سه نوع است:

• پلان کوتاه مدت
• پلان میان مدت
• پلان دراز مدت

تشکیل چیست ؟

عبارت از تقسیم بندی وظایف ، تعین حدود صلاحیت و مسولیت ،  تعیین روابط منطقی واحد ها وسلسله مراتب در یک اداره میباشد یعنی سه نکتهء ذیل درتشکیل مهم است:

1. تقسیم وظایف در تشکیل. 
2. تعیین و تثبیت صلاحیت ها ومسولیت ها .
3. روابط منطقی واحد ها.

اداره و منجمنت

تعریف :

          اداره عبارت از نظام اجتماعی وطرح روشها وشالوده های خاص که درآن عده کثیری ازافرادبه منظوررسیدن به یک سلسله اهداف نسبتاٌ مشخص به انجام وظایف پیچیده ودقیق مشغول اند.

دراداره پروسه قراردادن اشخاص درکنارهم بخاطرایجاد سهولت درکارها ورسیدن به اهداف مشخص مورد نظراست تا درآن ازمنابع مختلف بشکل موثرومثمراستفاده بعمل آید ودرنتیجه قناعت ورضایت جوانب ذیدخل برآورده میگردد.

عناصرمهم اداره ومنجمنت:

• ·        هداف
• ·        منابع
• ·        موثریت یا  Effectiveness
• ·        مثمریت یا    Efficiency
• ·        جوانب ذیدخل  (Stakeholders)

١- هدف :

 عبارت از انجام ویا نتیجه ء مطلوب است که تمام  فعالیت ها اداره به سوی آن سوق داده میشود.

مشخصات هدف:

هدف باید دارای مشخصات ذیل باشد

-         واضع ومشخص باشد

-         قابل سنجش باشد

-         قابل حصول باشد

-         واقع بینانه باشد

-         دارای محدوده زمانی باشد

٢- منابع :

عبارت از سرمایهء مادی ومعنوی سازمان میباشد که به انواع ذیل تقسیم میگردد :

-         منابع فزیکی

-         منابع مالی

-         منابع انسانی

-         منابع غیرغیرمحسوس

٣ - موثریت یا Effectiveness

 عبارت از انجام دادن فعالیت های است که در جهت دستیابی به اهداف سازمان به ما کمک کند .در موثریت مسلهً که بیشتر مطرح است عبارت از کیفیت میباشد .

  ٤ - مثمریت یا     Efficiency

عبارت ازانجام دادن فعالیت های است که با استفاده از آن از سرمایه کم محصول ویا نتیجه زیاد بدست آید یعنی نسب محصول برسرمایه (Output: Input) زیاد باشد.

      درمثمریت نقاط ذیل قابل بحث میباشد.

• ·        مقدار
• ·        قیمت
• ·        وقت

 ٥ - جوانب ذیدخل:

عبارت از اشخاصی اند که درسازمان ویا فعالیت های آن سهم , منفعت ویا علاقمندی داشته باشند . ویا اینکه فعالیت های سازمان به نحوی ازآنها بالای شان هم درنفع وهم درضرر اثرگذارباشد.

      جوانب ذیدخل شامل کتگوری های ذیل میباشد.

-         سهم گیرندگان

-         کارمندان یامامورین

-         مشتریان / تمویل کننده گان

-         عرضه کننده گان

-         افراد محل

اهمـــیت اداره و منجمنت:

• حصول اهداف به شیوهء درست .
• کاهش مصارف .
• تکمیل فعالیت با درنظرداشت محدودیت های وقت , پول وکیفیت .
• قناعت و رضایت مشتریان/تمویل کنندگان و ....

منجمنت درتمام انواع سازمانها قابل تطبیق میباشد .

سازمان یا Organization

عبارت از یک ترتیب خاص و سنجیدهء افراد جهت حصول مقاصد واهداف خاص میباشد که شامل مشخصات ذیل اند:

• هدف خاص
• تشکیل خاص
• افراد

اداره چیست ؟

- اداره عبارت از یک نظام اجتماعی است  که به اساس روش های خاص بنا نهاده شده است که عده از افراد به منظور حصول یک سلسله اهداف معین و مشخص گرد هم جمع شده و با هم همکاری و تشریک مساعی مینمایند.

- اداره عبارت از قرار دادن اشخاص د رکنار هم برای ایجاد سهولت در کارهاو رسیدن به هدف توافق شده با اجرای وظایف و قبول مسئولیت ها .

- اداره عبارت از ترتیب بخش های که با هم ارتباط کاری داشته باشد طوریکه بتوانند بطوردسته  جمعی مانند یک واحد عمل نمایند.

مشخصات یک ادارهء سالم:

1. در اداره پیروی از تمام اصول ، قواعد و مقررات اداری لازم میباشد.
2. باید تشکیل با ضروریات اصلی اداره سازگار بوده و با اهداف و وظایف اصلی اداره همآهنگ و از تورم تشکیلاتی جلوگیری بعمل آمده باشد.
3. در انتصاب ، انتخاب ، تغییر ، تبدیل و تادیات کارکنان از اصول مهم اداری مانند اصل تعادل ، تخصص ، موثریت و مثمریت ، روابط انسانی و سلسلهء مراتب اداری مراعات بعمل آمده باشد.
4. اداره عاری  از تقلب کاری ، استفاده جوئی ، رشوه ستانی ، و بیروکراسی (کاغذ پرانی) باشد.
5. سپردن کار به اهل آن .
6. در اداره همآهنگی ، سیستم خوب کنترول و رهبری و پیروی از اصول مدیریت صورت گیرد.

اصول اساسی اداره :

1. اصل همآهنگی و وحدت هدف
2. اصل سلسلهء مراتب
3. اصل تخصص
4. اصل وحدت دستور دهی
5. اصل حیطه نظارت
6. اصل صلاحیت و مسئولیت
7. اصل تعادل
8. اصل انعطاف پذیری و مداومت
9. اصل کار آئی. .

 وظایف عمده مدیریا منیجر :

• ·        پلانگذاری
• ·        سازماندهی
• ·        استخدام
• ·        رهبری
• ·        کنترول

پلانگذاری :

    عبارت است ازپروسه تشخیص وتعریف اهداف ، تعین فعالیت ها توام بانیازمندی تطبیق آن ، طراحی وضعیت مطلوب وتدارک اقدامات ووسایل جهت تحقق اهداف وسنجش دقیق مصارف وترتیب شرح مصارف میباشد.

پلانگزاری ایجاب تصمیم گیری مناسب را مینماید. درحقیقت امربدون تصمیم گیری ، پلانگذاری تحقق یافته نمیتواند درمرحله پلانگذاری باید به حدکافی ازتوانائی های ذهنی استفاده صورت گیرد.

سازماندهی : Organizing

  عبارت است از :

• تشخیص و تنظیم فعالیت های مورد ضرورت .
• گروپ بندی فعالیت های که جهت دستیابی به اهداف به آن ضرورت میباشد.
• تخصص هرگروپ فعالیتها بیک مدیر یا اداره چی که صلاحیت های لازم به وی واگذارشده باشد.
• زمینه سازی برای هماهنگی و انسجام فعالیتها , چه بشکل عمودی وچه بشکل افقی در سازمان

موضوعات عمده :

• واضح ساختن این موضوع که چه شخص کدام وظایف را انجام میدهد.
• کدام شخص مسولیت بدست آوردن کدام نتایج را بعهده دارد.
• زمینه سازی برای ارتباطات و تصمیم گیری خوب درجهت رسیدن به اهداف سازمان .
• تعیین سیستم و مقرارات کاری مثلأ تصمیم گیری برای تامین ارتباطات، حل منازعات و غیره .

 استخدام یا Staffing

تعریف : عبارت از پرکردن و پرنگهداشتن پست های خالی درتشکیل سازمانی میباشد

 و شامل مسایل ذیل میگردد:

• تشخیص ضروریات قوای بشری
• بررسی افراد موجود
• مقرری
• انتخاب
• انکشاف
• ارزیابی

 رهبری یا Leading

تعریف :

عبارت از پروسه تاثیرگزاری برفعالیت های گروهی ازافراداست که دروضعیت معین برای تحقق اهدافی تشریک مساعی مینمایند. دررهبری نفوذداشتن بردیگران به نحوی که آنها را درراستای تحقق اهداف بکشاند حایزاهمیت زیاد میباشد.

خصوصیات ومهارتهای لازم یک رهبرعبارت ازدوراندیشی ، اجتماعی بودن ، ابتکارعمل ، اراده قوی ، اعتماد به نفس ، آگاهی ازنحوه انجام وظایف ، دانش وبینش نسبت به موقعیت ها ، همکاری ، محبوبیت ، انحطاف پزیری ، سلامت روانی وامثالهم.

رهبری بادیدگاه خلاقیت ، انگیزش ، هدایت ، توصیه وتشویق وایجاد تغیرات مثبت به اداره مینگرد. مدیران یامنیجران دراداره علاوه بروظایف پلانگذاری ، سازماندهی ، استخدام ، کنترول وظیفه رهبری این نوع عملیات اداری را نیزبرعهده دارند.

 کنترول:

کنترول عبارت ازپروسه ای است که مطابقت فعالیت های انجام شده را بافعالیت های پلانگذاری شده تحت غوروبررسی میگیرد. کنترول یکی ازوظایف مهم منیجران است که ضمن ارتباط باسایروظایف آنها، عامل موثردرتحقق اهداف پلان های اداره تلقی میشود وبرای اصلاح متداوم فعالیت های اداره بکارگرفته میشود.

کنترول میزان پیشرفت درراستای تحقق اهداف اداره را نشان میدهدوپروسه آن ازنخستین مراحل اجرای برنامه ها آغازوتا آخرین مراحل وحتی پس ازخاتمه آن ادامه میابد.

مفاهیم پلانگذاری وکنترول معمولاً توام بایکدیگرمطرح میشوند زیرامسولین درپروسه کنترول وضع موجود( فعالیت ها ) را باوضع مطلوب (پلانها) مقایسه میکنند وبه اساس آن درصورت لزومدید به پلانگذاری مجدد ( اصلاحی ) مبادرت میورزند یعنی باتشخیص فاصله بین وضع موجود ووضع مطلوب یابعباره دیگرباتطبیق ( فعالیت ها بااهداف) به اصلاح نواقص ( انحرافات ازمسیراهداف ) میپردازند. روی همین دلیل است که کنترول باتمام وظایف عمده مدیریت ارتباط دارد ولی ارتباط آن باپروسه پلانگذاری ازاهمیت خاصی برخورداراست.

اداره برای نیل به اهداف تعین شده به پلانگذاری وسازماندهی میپردازد مزیدبرآن به استخدام ورهبری مبادرت میورزد که درنتیجه تشکیل اداره شکل میگیرد.

انواع کنترول:

-         کنترول آینده نگر ( کنترول قبل ازعمل)

درین نوع کنترول برمبنای پیشبینی نتایج فعالیت ها ، قبل ازاجرای آن برنامه های اصلاحی مناسبی تعیین میگردد. این نوع کنترول فقط زمانی قابل استفاده است که بتوان تغییرات احتمالی درشرایط محیطی ومیزان پیشرفت احتمالی فعالیت هارا به موقع پیشبینی کرد.

-         کنترول حال نگر( کنترول حین انجام عمل )

درین نوع کنترول عملیات هرمرحله ازبرنامه درزمان اجرای آن تحت کنترول قرارمیگردوکوشش میشود تا حین اجرای عملیات فعالیت های ناقص اصلاح گردد وازایجاد نواقص بیشترجلوگیری شود.

 -         کنترول گذشته نگر ( کنترول پس ازانجام عمل )

این نوع کنترول پس ازپایان یافتن فعالیت ها بابررسی نتایج آن ومیزان انحراف ازاهداف برنامه ها صورت میگیرد.

معمولاً نتایج حاصله ازین نوع کنترول برای بهبود اقدامات وپلانگذاری های بعدی مورد استفاده قرارمیگیرد.

اهمیت کنترول آینده نگربرای مدیران نسبت به کنترول حال نگروگذشته نگربیشتراست.

 سـطــوح مــدیریت

مدیریت دارای سطوح ذیل میباشد:

• مدیران سطح پائین (First line managers)

آن مدیرانی اند که در پائینترین سطح مدیریت قرار داشته و مستقیما مسولیت کارگران را به عهده میداشته باشند.

• مدیران سطح متوسط (Middle managers)

آن مدیرانی اند که در سطح پائینتر از مدیریت عالی قرار داشته و مسولیت کار مدیران سطح پائین را به عهده دارند.

• مدیران سطح عالی (Top managers)

آن مدیران که درسطح عالی قراردارند.

 

 

 

 

احیای محیط برای سلامتی انسان

شواهد وجود دارد که فعالیت موثر زراعتی در مناطق که حاصل کم امکان پذیر بوده و منابع طبیعی تخریب شده نیز باید احیای دوباره صورت بگیرد البته برای رسیدن به این هدف باید گام های ضروری گذاشته شود  .

-        سرمایه گذاری در  جهت تحقیق و بدست آوردن تکنالوجی زراعتی .

-        بهبود روستاها .

-        تنظیم خانواده ها .

-        تعلیم و تربیه .

-        مواظب های الیه صحی.

-        پالسی مناسب برای امحای فقر و عدم تأمین غذایی .

 تحقیقات زراعتی که بهبود و تکنالوجی لازمه را نیز با خود ضمیمه دارد ،در عین حال که تولید غذا را ازدیاد می بخشد و مالداری را تقویت می نماید در حفاظت محیط زیست هم کمک می کند . از این رو اساس انکشاف معقول منابع طبیعی می باشد دهاقین در عرصه های مختلف ضرورت به دست آوردهای مدرن دارند عبارتند از نوعیت های بهتر نباتات ،کود رزاعتی ،تدابیر مجادلوی ضد آفات ،وسایل زراعتی آب و غیره ،همه این ها از طریق کمک های تخنیکی و اعطای کریدیت های میسر شده میتواند .

در پهلوی آن تعلیم و تربیه ،کسب معلومات توسعوی و تطبق اداره درست نیزموثر واقع می شود به این ترتیت عایدات دهاقین بهتر شده تأمین غذا در روستاها صورت گرفته و فشار از منابع طبیعی کاسته می شود که محیط زیست هم از تخریب حافظت می گردد.البته کمک های لازمه در زمینه موثر واقع شده ولی در پهلوی آن وضع مقرارت و کنترول آن از طرف یک مرجع مسؤل نیز ضروری میباشد .

نقش زنان ولایت بلخ در زراعت

نقش زنان در زراعت

 نظر به پلان عملکرد ملی زنان در افغانستان، زنان میتوانند در بخشهای زراعت، مالداری و صنایع دستی نقش فعال داشته باشند تا بتوانند در تولید عواید خانواده سهم بگیرند. در اين پلان چالشهای برای موفق شدن زنان جهت بهبود سهمگيری شان نيز ذکر گرديده است. اين چالش ها شامل دست رسی زنان به منابع (دارائی) ، مارکيت ، قرضه و کمک های تخنيکی ميباشد. 

ولايت بلخ تصمیم دارد که اين چالش ها را با کمک وزارت های مربوطه و شورای ولايتی اداره کنند. ولايت بلخ آگاه است که دست رسی زنان به عايدات مشروع ايشانرا از اشتراک در کشت ترياک باز ميدارد. همچنان ولايت بلخ با رياست امور زنان يکجا جهت بهتر شدن کيفيت بازار قالين کار مينمايد  و زنان بیشتری را تشويق مينمايند تا تجارتهای کوچک را آغاز وبرای  توليد ات شان مارکيت يابی نمايند.

سيستم قرضه دهی در قرأ و ولسوالی ها بايد بیشتر توسعه داده شود تا زنان بيشتری به قرضه ها دسترسی پيدا نموده و توليدات شانرا بيشتر نمايند.

 ولايت بلخ از نورم ها  و موانع فرهنگی برای دسترسی زنان به قرضه ها و مارکيت آگاه  ميباشد و اينرا يک ضرورت مبرم ميداند که بايد افرادی تربيه شوند که بتوانند به منابع درست دسترسی پيدا نمايند. مارکيت يابی مربوط به کيفيت جنس توليد شده ميباشد که در اين صورت زنان نقش کليدی دارند.

 حمايت تخنيکی که مشتمل به پروگرام های تربيوی  مخصوصاً برای خانم ها بايد در ساحات کاری اجرا گردد. ولايت بلخ اين را يک امر کلی دانسته که  بايد پروگرام های آموزشی برای زنان  که در فعاليت های زراعتی مشغول هستند طرح و تطبيق گردد.  ولايت بلخ پلان دارد که  پروگرام های آموزشی را برای زنان که در فعاليت های زراعتی شامل هستند سازماندهی نمايد تا تعداد دیگری زنان از اين نمونه ها آموخته و زندگی بهتری را نصيب گردند.

فعالیت های زنان در بخش زراعت

 

تعداد شوراهای زنان	تاریخ ایجاد شوراها	تعداد کورسهای سواد آموزی	نوعیت پروژه	تعداد پروژه ها	پروژه های در حال جریان	تمویل کننده گان
4 شورا در ولسوالی دهدادی	1384/1385		تربیه مواشی و مالداری	4 پروژه	مواشی دو پروژه مالداری 2 پروژه	JICA
ولسوالی بلخ	1385
1 شورا در ولسوالی خلم	1385	3 کورس 105 شاگرد	خیاطی و خبازی	2 پروژه	2 پروژه خیاطی و خبازی	SP
مزار شریف	1384/1385	38 کورس 1621 شاگرد	سواد آموزی، قالین بافی، رادیو رابعه بلخی و دو پروژه ساختمانی	مرکز آموزشی زنان باغ زنانه 2 پروژه، رادیو یک پروژه قالین بافی یک پروژه	دو پروژه قالین بافی و مرکز اموزشی زنان	JICA   و WFP
1 شورا در ولسوالی چمتال	1385	9 کورس 290 شاگرد	سواد اموزی، خیاطی و گلدوزی	دو پروژه	جریان دارد	WFP
1 شورا در ولسوالی دولت آباد	1385	8 کورس 243 شاگرد

منبع: ریاست امور زنان ولایت بلخ

 نوت: 25 کمپاین تبلیغاتی و ورکشاپها در بخش های حقوق، صحت، اقتصاد، تعلیمی و تحصیلی و تساوی حقوق براه انداخته شده است همچنان نشر اوراق تبلیغاتی به مناسبت های مختلف، تدویر میز های مدور، مصاحبه ها توسط بخش نشرات و تبلیغات صورت گرفته است.

 

نوعیت خاک های زراعتی در ولایت بلخ

نوعیت خاک های زراعتی در ولایت بلخ

 یگانه منبع موجوده  معلومات از نوعیت خاک های  زراعتی ولايت بلخ  بررسی نياز های خاک و آب سال 2002 که توسط دفترتحقيقات  بين المللی زراعتی در مناطق خشکه (ICARDA) صورت گرفته بود موجود است . اين تحقيقات درفارم انتخابی در  سه ولسوالی (کلدار ، بلخ و شولگره) تطبيق گرديده بود. 

طبق تحقيقات سروی خاک در سه ولسوالی ذکر شده ريگی و شن آلود  بوده و دارای مقدار زيادی  فاسفورس ، کمی بورون و  مقدار کافی از پوتاشيم و زينک ميباشد.   

مطالعات فوق سفارش مينمايد که تحقيقات بيشتر در اداره ماده مغذی اين خاک صورت بگيرد  و مطالعات در برگیرنده تخنیکهای درست استفاده از آب، تعین ضرورت مناسب کود کیمیاوی برای زمین، دسترسی به مواد کیمیاوی بورون و ایجاد سهولت ها برای تحقیقات بالای خاک میباشد.

همچنان ولایت بلخ ضرورت به توسعه سروی ها در مورد نوعیت خاک و تجزیه آن در تمام ولسوالیهای چهارده گانه خود دارد. این سروی باید توسط کارمندان زراعت پیش برده شود و در ابتدا ضرورت به بلند بردن ظرفیت کاری این کارمندان بوده تا بتوانند خدمات درست را در مورد ارزیابی خاکها عرضه و سیستم استفاده از کود کیمیاوی را برای دهاقین آموزش بدهند. علاوه تاً موجودیت یک اداره برای تحقیق در ولسوالی دهدادی یگانه جای مناسب برای بلند بردن سطح دانش در مورد خاک درصفحات شمال میباشد.

محصولات

 ميوه جات

وزارت زراعت از محصول عمده در ولايت بلخ بررسی و نظارت مينمايد. در سال 1384 (2005)  محصولات ذيل در ولايت بلخ مورد بررسی قرار گرفته بود :

کشت محصولات انتخابی ميوه در سال 1384

محصولات به تُن	فيصدی	منطقه کشت شده به هکتار	نوع ميوه
5،600	14.16%	550	بادام
6،300	10.30%	400	سيب
4،200	12.87%	500	زرد آلو
3،473	8.75%	340	انگور
7،878	26.25%	1،020	خربوزه
4،900	4.38%	170	شفتالو
472	2.96%	115	آلو
700	4.38%	170	چارمغز
2،800	15.96%	620	تربوز
36،323	100.00%	3،885	مجموع

منبع:ریاست عمومی زراعت ولایت بلخ

کشت خربوزه و تربوز بخش عمده محصولات میوه  در ولايـت بلخ بوده که تقريباً 42% تولید ميوه را تشکيل میدهد. محصولات ميوه های چون انار ، انجير، آلوبالو و توت توسط ریاست زراعت بررسی نگرديده است. 

نظر به ارقام بالائی ، جدول ذيل محصولات ميوه جات را در يک هکتار نشان ميدهد:

حد اوسط محصولات ميوه نظر به کشت در يک هکتار

حد اوسط محصولات در جريب	حد اوسط محصولات در هکتار	نوع ميوه
2،036 کیلو گرام در فی جریب	10.18 تن در فی هکتار	بادام
کيلو گرام در فی جريب 3،150	تن در فی هکتار 15.75	سيب
کيلو گرام در فی جريب 1،680	تن در فی هکتار 8.40	زرد آلو
کيلو گرام در فی جريب 2،042	تن در فی هکتار 10.21	انگور
کيلو گرام در فی جريب 1،544	تن در فی هکتار 7.72	خربوزه
کيلو گرام در فی جريب 5،765	تن در فی هکتار 28.82	شفتالو
کيلو گرام در فی جريب 821	تن در فی هکتار 4.10	آلو
کيلو گرام در فی جريب 824	تن در فی هکتار 4.12	چارمغز
کيلو گرام در فی جريب 903	تن در فی هکتار 4.52	تربوز

نظر به ارقام جدول فوق ، شفتالو  بلند ترين محصولات را در ولايـت بلخ داشته که به تعقيب آن سيب، انگور و بادام نيز حاصلات خوب دارند و پايینترين محصولات را در سطح ولايـت  آلو دارد.

محصولات غله:

آمار و ارقام سال 1384 غله جات مانند گندم ، جو، نخود و برنج کشت شده در ولایت بلخ در جدول ذيل نشان داده شده است:

کشت و محصولات غله جات در ولايـت بلخ در سال 1384                            

محصولات به تن	فيصدی	زمين کشت شده به هکتار	نوع غله
193،379	% 85.44	113،500	گندم
13،177	% 9.63	12،800	جو
10،500	% 3.76	5،000	برنج
612	% 1.16	1،540	نخود
217،668	% 100.00	132،840	مجموع

منبع: ریاست عمومی زراعت ولایت بلخ

گندم يک محصول عمده ولايت بلخ بشمار ميرود که درحدود  85.44 فیصد کشت را در بر ميگيرد و همچنان برنج در ولسوالی شولگره ولايت بلخ کشت ميگردد.

محصولات غله جات نظر به زمين کشت شده  و حد اوسط حاصلات : 

حد اوسط محصولات غله نظربه منطقه  کشت آن

حد اوسط محصولات در فی جريب	حد اوسط محصولات در فی هکتار	نوع غله
341 کیلو گرام	1.70 متریک تن	گندم
کيلو گرام 206	1.03 متریک تن	جو
کيلو گرام 420	2.10 متریک تن	برنج
کيلو گرام 80	0.40 متریک تن	نخود

برنج بلند ترين حاصل و نخود پائین ترین حاصل را دارد.

سبزيجات و محصولات علوفه

شش نوع سبريجات و دو نوع علوفه تحت بررسی و نظارت ریاست زراعت قرار دارد که جدول ذيل بیانگر محصولات سبزيجات و علوفه در ولايت بلخ میباشد.

محصولات و ناحيه کشت سبزيجات و علوفه در سال  1384

 

محصولات ميتريک تن	فیصدی %	ناحيه کشت شده (هکتار)	نوع سبزيجات و علوفه
71،200	50.52%	4،107	رشقه
4،082	7.13%	580	زردک
20،900	21.98%	1،787	شپدر
1	0.25%	20	سير
5،144	6.52%	530	پياز
350	1.66%	135	کچالو
8،820	6.15%	500	رومی
3،772	5.78%	470	شلغم
114،296	100.00%	8،129	مجموع

منبع راپور دهنده: ریاست عمومی زراعت ولایت بلخ

کشت علوفه (رشقه و شبدر) 72 فیصد را تشکيل ميدهد. زردک در سبزيجات بلندترين کشت و حاصل را دارد و سير کم ترين کشت و حاصل را دارد.

جدول ذيل حد اوسط کشت و حاصل سبزيجات و علوفه را نشان ميدهد:

حد اوسط محصولات سبزيجات و علوفه جات

حد اوسط محصولات در فی جريب	حد اوسط محصولات در فی هکتار	نوع سبزيجات و علوفه
3،467  کیلو گرام	17.33 متریک تن	رشقه
1،408 کیلو گرام	7.04 متریک تن	زردک
2،339 کیلو گرام	11.70 متریک تن	شبدر
10 کیلو گرام	0.05 متریک تن	سير
1،941 کیلو گرام	9.71 متریک تن	پياز
538 کیلو گرام	2.69 متریک تن	کچالو
3،528 کیلو گرام	17.64 متریک تن	بادنجان رومی
1،605 کیلو گرام	8.03 متریک تن	شلغم

بادنجان رومی بلند ترين حاصل و سير کمترين حاصل را دارد.  رشقه نسبت به شبدر حاصل بیشتر دارد.

محصولات دانه های روغنی

زرع  سه نوع دانه های روغنی تحت بررسی و نظارت ریاست زراعت در ولايت بلخ قرار دارد که معلومات سال 1384 قرار جدول ذيل ميباشد.

کشت دانه های روغنی

محصولات (متريک تن)	فيصدی	ناحيه کشت شده (هکتار)	نوع دانه های روغنی
15،937	50.85%	12،500	جواری
18،900	36.62%	9،000	پخته
1،400	12.53%	3،080	کنجد
36،237	100.00%	24،580	مجموع

منبع راپور دهنده: ریاست عمومی زراعت ولایت بلخ

جواری بلند ترين حاصلات را با داشتن 50 فیصد ساحه کشت نسبت به ديگر دانه های روغنی در ولايـت بلخ دارد.

حاصل و کشت دانه های روغنی قرار ذيل ميباشد:

حد اوسط ساحه کشت و حاصل دانه های روغنی

 

حاصل در فی جريب	حاصل در فی هکتار	نوع دانه های روغنی
225 کیلو گرام	1.28 متریک تن	جواری
420 کیلو گرام	2.1 متریک تن	پخته
91 کیلو گرام	0.45 متریک تن	کنجد

ساحه کشت و حاصل پخته  نسبت به دو دانه ديگر بشتر ميباشد.

 

طریقه های مؤثرآبیاری درزراعت

طریقه های مؤثرآبیاری درزراعت

آب یکی ازنعمت های بزرگ خداونداست که برای ماداده شده است.آب بشکل برف وباران بزمین میرسدکه بواسطه آن تمام اشیای زنده, زنده گی شانراادامه میدهند.وبدون موجودیت آب زنده گی کردن درروی زمین امکان پذیرنیست.استعمال ویااستفاده آب به مقاصدمختلف وطرق مختلف کارزارعین ودیگراستفاده کنندگان میباشد.برای همه مالازم وضروری است که آبرابی جاوبدون موجب به مصرف نرسانیم وبایدتوجه کردکه آب بیجاوبدون استفاده هرطرف جاری نباشد.            

            علم زراعت معاصروتخنیک جدیددرین کوشش است که این نعمت خداوندرابه نفع زنده گی بشربه مصرف رسانیده شود.درکشورعزیزماافغانستان برف وباران درمناطق جنوب غرب افغانستان بارنده گی سالانه بسیارکم بوده وخصوصآدرشهرزرنج مرکزولایت نیمروزبارنده گی سالانه آن 34ملی متر ودرساحات مرکزی ارتفاعت بلندافغانستان بارنده گی سالانه زیاد بوده ودرارتفاعات بلندسالنگ ها بارنده گی سالانه به1212mm بالغ میگردد.

  وضعیت جغرافیایی کشورطوریست که تمام ارتفاعات بلندکه برف وباران زیادداردمربوط مناطق مرکزی میباشدوساحات دشتی وصحرای آن درنزدیک سرحدات موقیعت داردبه این معنی که ماچانس خوبی داریم که آبهای ساحات مرکزی رابااعماربندها وکانال هابه مناطق که بارنده گی کم داردبرسانیم دشت های فراخ راتحت آبیاری درآورده ونباتات پرحاصل ومفیدرادرآن دشت ها کشت وحاصلات بلندبدست آورد.

            درسال های قبل یک تعداد محدودبندهاوکانال هااعمارشده بودکه درنتیجه آن وضعیت اقتصادی مردم منطیقه بهترشده وهم چنان بالای اقلیم منطیقه اثرات مثبت داشته است.مثال های عمده آن بنددروته کانال ننگرهار,هلمند,سردی وغیره میباشد,باوجودآن آب های زیادازکشورمان بدون استفاده به دریاهاوابحارمیریزد.

  

درقدم اول بایدمنابع آبی درراه پیشرفت وانکشاف زراعت مورداستفاده قرارگرفته شود.ودرقدم دوم بفکراستفاده آبهای زیرزمینی شویم.علت آن این است که آبهای زیرزمینی عبارت ازهمان آبهای است که توسط خاک جذب شده ودرقشرپاینترزمین ذخیره میگردد.درشرایط موجودآب های روی زمین بشکل سیلاب هاازسرحدات کشوربه بسیارمدت کوتاه بیرون میرودودرین حالت ذخیره آب های زیرزمینی ازکجاپرشود؟

            بهمین علت است که درسال های آخیراکثرآ چاه ها ,چشمه هاوکاریزهاخشک گردیده است.خبرمهم دیگراین است که طریقه های استفاده واستعمال آب دراکثرمناطق کشورمان بصورت غیرعلمی واقتصادی صورت میگیرد.زارعین محترم فکرمینمایندکه درکشت وزراعت هرقدرآب زیاداستعمال گرددحاصل بلندازآن بدست میآید.درحالیکه اینطورنیست.هرنبات به مقدارمعیین آب ضرورت داردکه دروقت مناسب برایش داده شود.بطورمثال دهاقین محترم که آب وافردراختیاردارندکشت گندم رادرطول یک فصل نمواز13-10 مراتب آبیاری مینمایند.درحالیکه برای کشت گندم دریک فصل نمو4 مرتبه آبیاری کفایت میکندوعین حاصل ازآن بدست میآید.وبایدمزرعه گندم بوقت های مناسب آبیاری گردد. 

   تحقیقات چهار مرحله آبیاری رادرطول فصل نموگندم وسفارش کرده است.

1-     مذرعه گندم21 روزبعدازکشت باید آبیاری گردد.

2-     دربهاردروقت سرکشیدن مزرعه گندم باید آبیاری گردد.

3-     دروقت گل کردن باید مزرعه گندم باید آبیاری گردد.

4-     دروقت شیره گندم بایدآبیاری گردد.

چهارمرحله آبیاری فوق الذکربرای یک فصل نمومزرعه گندم بکلی کافی بوده که حاصل بلندازآن بدست آید.

درصورتکه درمراحل فوق باران کافی باریده باشدمزرعه گندم دیگربه آبیاری ضرورت ندارد.

اهمیت آب درخاک:

آب یکی ازاجزای مرکبات مهم خاک برای نمونبات ضروری میباشدبشمارمیرود.آب وظایف عمده زیادرادرنباتات زنده انجام میدهد.آب یک محلیل است که همراه بامرکبات منحل درآب محلول رادرخاک تشکیل میدهدکه منبع خوب ومهم میباشدکه نبات عناصرضروری خودراازآن جذب مینماید.آب درحدود%90-85 پروتوپلازم نبات راتشکیل میدهدودرعملیه ترکیب ضیائی سهم فعال رادارامیباشد.آب همچنان رول عمده رادرتشکیل,تخریب ,سترکچر,تقویه خاک وحرکت نمکیات موادغذای درداخل خاک را بازی مینماید.جهت فعالیت زنده جان های خورددرخاک آب های ضروری میباشد.همچنان جریان هواوتبادله غازات درداخل خاک مربوط است به مقدارآب داخل خاک .آب درکنترول درجه حرارت هواودرداخل خاک رول عمده واساسی داردبخاطریکه تآثرسردکننده درتابستان وگرم کننده درزمستان دارد.آب همیشه خاک رانرم نگهداشته تاعملیات زراعتی آسانترصورت گیرد.

      آبیاری درکشورمان تاهنوزبشکل عنعنوی وبشکل غیرمنظم جریان داردکه ضایعات آب درجریان آبیاری بسیارزیادبوده ومؤثریت استفاده ازآب خیلی پائین میباشد, میتودهای آبیاری مروجه زارعین قرارذیل است.

1-آبیاری غرقه: ساحه زمین درین نوع آبیاری بزرگ وناهمواربوده درجریان  آبیاری یک مقدارزیادآب اززمین وبهوده به هدرمیرود.ازیک طرف آب ضایع میشود وازطرف دیگریکمقداری زیادی موادغذای موجوددرخاک توسط آب شسته شده وازساحه خارج میگرددکه باعث پائین آمدن حاصل درمزرعه میگرددکه زیان بزرگ برای زارعین میباشد.

2-آبیاری کردکی: درین نوع آبیاری زمین که به کردهای خوردتقسیم شده ونبات مطلوب درآن کشت میگردد.

3-آبیاری جویچه: یک تعدادازنباتات مانندبادنجان رومی,جواری,پخته,کچالووغیره درپشته کشت میگردددرینصورت زمین به جویچه هاتقسیم شده وآبیاری بشکل جویچه صورت میگیرد.مؤثریت آب آبیاری درین دوطریقه بهتربوده ولی بعضآدیده شده که جویجه ها ازحدزیادازآب پرشده وحتی نبات زیرآب میشوددرین حالت نیزمؤثریت استفاده ازآب کم شده وآب درزمین جذب شده ویک مقدارموادغذایی را ازساحه ریشه نبات خارج میسازد.

 همچنان زمانیکه آب آبیاری ازدهنه های که ازکانال عمومی جداشده به جوی های خوردهدایت داده میشودجوی های خوردخاکی بوده ودراثرروئیدن گیاهان هرزه وپرشدن جوی هاتوسط گل ولای آب آبیاری به کندی جریان نموده یک مقداربزمین جذب ومقداردیگری آن سرریزه کرده ازجوی هاخارج میگرددکه درنتیجه آب کمی  بالای زمین مطلوب میرسدکه مؤثریت استفاده ازآب آبیاری کمترازآن است که توقع میرود.

    مشکل دیگرکه زارعین محترم به آن مواجه هستندداشتن قطعات خوردزمین درفاصله های مختلف که دراثرمسأله وراثت بین ایشان صورت گرفته که درین حالت نه تنها زمین های ایشان خوردشده بلکه حقابه آنهانیزبعدازهرنسل کم شده میرودکه این نیزدرمؤثریت استفاده آب اثرات منفی خودرادارد.عوامل فوق باعث میگرددکه مؤثریت استفاده ازآب آبیاری بیشتراز%50 تقلیل یافته وساحات کمترتحت آبیاری قرارگیردودرنتیجه درحاصلات مجموعی نیزتقلیل بعمل می آید.درصورتیکه آب موجوده آبیاری بصورت علمی,فنی وتخنیکی مورداستفاده قرارداده شودمیتوان ساحات بیشترراآبیاری کرده ومحصول بیشترازآن بدست آوردکه باعث تقویه اقتصادزارعین وبالاخره اقتصادملی کشورخواهدشد.ازجانب دیگراگرمیتودهای جدیدآبیاری مانندآبیاری قطره وآبیاری بارانی به زارعین معرفی ومورداستفاده قرارداده شودمیتوان به آب کم محصول زیادراازساحه محدودبدست آورد.به هرحال بااستفاده ازوسایل مدرن میتوانیم که آبراباحداکثرصرفه جوی تقسیم وتوزیع کردودربهبودوبالابردن کیفیت کارنقش مؤثرخواهدداشت(کنترول مقدارآب ,مؤثرافتادن آبیاری,آبیاری درشب وغیره) ودرنتیجه آبیاری بااحتیاط کامل انجام می پذیرد.که این کارازاهمیت خاصی برخورداراست.میدانیم که بعنوان مثاال یک آبیاری غلط بخصوص دردرختان میوه اثرنامطلوب ازخودبجای میگذارد.یعنی کاهش کیفیت میوه وکاهش مدت نگهداری آن.

   آبیاری قطره(موضعی)روشی است که اجازه میدهدتارطوبت ماحول ریشه درحدمطلوب وکافی باقی بماند. مؤثر استفاده ازآب آبیاری میتودقطره درصورتیکه درست اجراگرددتا90 درصدقابل افزایش میباشدمشکل عمده درآبیاری قطره دوعامل عمده میباشد.

            1-درمرحله اول بودجه کافی ضرورت داردتاتهداب گذاری گردد.

            2-کیفیت آب آبیاری درینطریقه خیلی مهم وقابل تشویش میباشد.

آبیاری بارانی: این طریقه جدیدآبیاری که دربعضی ازکشورهامانندکشورفرانسه  که تا%85 ساحه آن توسط این طریقه آبیاری میگردد,مؤثراستفاده ازین طریقه بسیارعالی میباشد.بشرط آنکه وسایل ولوازم آبیاری به نحومطلوب بکارگرفته شده باشد.درافغانستان مخصوصآدرمناطق که کشت للمی مروج است وقبل ازاینکه نبات مطلوب پخته شودباران قطع شودوامکان خشک شدن نبات متصورباشددرین صورت برای بدست آوردن حاصل مطلوب از آن باید ازمیتودآبیاری جدیدبارانی استفاده کرده آبیاری ضمنی برای نبات داده شود.

معلومات درباره آبیاری قطرهء

آبیاری قطرهء تکنالوجی جدیدی است که استقاده ازآن مؤثریت آب رابیشترمی سازدومؤثریت آبیاری قطرهء90% می باشدکه سه برابرآبیاری معمولی می باشد وازآبیاری قطرهءنباتات که به شکل قطارکشت میشود استفاده بعمل می آید نباتات مذکورعبارت اند ازسبزیجات، میوه جات که بااستفاده ازآبیاری هم ازضایع شدن آب جلوگیری می شود وهم ازتخریب خاک هاوعلاوتا ازضایع شدن کودنیزجلوگیری بعمل می آید. بایدتذکردادکه تبخیرآب ازسطح زمین بسیارکم شده وهم پیوستن آب به داخل خاک راآب زیرزمینی نیزجلوگیری صورت می گیرد. بااستفاده ازسیستم آبیاری قطرهء مقدارموردضرورت آب برای نباتات تهیه می گردد.

  ازتخریب خاک ها: ازسیستم قطرهءدرهرنوع اراضی میتوان استفاده نمودبطورمثال درسیستم معمولی آبیاری باید زمین هموارباشد تاآب درآن ایستاده شودوبعدانبات ازآن استفاده نمایدکه هموارکاری زمین همزمان بیشترراگرفته وهم به هزینه بیشترضرورت می باشدبااستفاده ازآبیاری قطرهءنیازبه هموارکاری بیشترزمین نبوده میتوان ازان درزمین کا بشکل طبیعی است استفاده نمودبشرطیکه منبع تامین کننده ویاذخیره آب بالاتراززمین موقیعت داشته باشد.

فوایدآبیاری قطرهء: آبیاری قطرهءبصورت آهسته داخل زمین شده که ریشه نباتات به مرورزمان ازآن استفاده می نماید. ازآبیاری قطرهءدرهرموقع میتوان استفاده نموداگربادهم باشد میتوان ازان استفاده نمودوهیچ نوع ضرری را متوجه نباتات نمی سازد.

لوازم آبیاری قطرهءمعمولاپلاستیکی بوده که میتوان آنراهرطرف انتقال نمودومیتوان درایام که هوابسیارسردباشد جمع آوری ودرموقع استفاده دوباره دوباره درساحه نسب وازان استفاده کردچونکه درسیستم قطره آب بشکل قطره به نبات تهیه میگرددبناءبرای هرباغ باساحه تحت کشت درقسمت منبع آن بایدذخیره ساخته شودکه این ذخیره میتوان ازسنگ وسمنت ویاازذخیره پلاستیکی استفاده نمود.

   درسیستم قطرهءدرختانیکه به آبیشترضرورت داردمیتوان دوقطره چکان رانصب نمودکه آب کافی بدرخت آماده گردد.

  بااستفاده ازسیستم آبیاری قطرهءتسهیلات لازم بیشتربه زمین داران کشوربوجودمی آیدبطورمثال ازآبیاری معمول دهقان مجبوراست که بالای هرکردمراقبت داشته باشدکه باعث ضایع شدن وقت دهقان شده ومصرف بیشتری رابارمی آورد.ولی درسیستم قطرهءتنهایک نفرمی تواند که آب رادرسیستم فعال نموده بعدازوقت معینه آنراقطع نماید.

 

 

 

                  

منابع طبیعی افغانستان

1. پس منظر:

طی چهاردهه گذشته اقتصاد افغانستان ازجهت پالیسی اقتصادی به تغییرات جدی مواجه شده است. اقتصاد افغانستان از یک اقتصاد رهبری شده نیمه بازارآزاد که در 1960 و 1970 بود، طی سالهای دهه 1980 و الی اوایل دهه 1990 به نوع اقتصاد کاملاً منحصر به دولت تغییر کرد که بعداً در جریان حاکمیت طالبان(1996-2001 م) با از بین رفتن نهاد های دولتی به انحطاط و رکود کامل مواجه شد.

با فروپاشی نظام طالبان و ایجاد اداره موقت و حکومت انتقالی اسلامی افغانستان در اخیر سال 2001، ابعاد خرابی و رکود اجتماعی و اقتصادی درکشور بیشتر نمایان شد. بعدازدرخواست جهانی کمک درکنفرانس توکیو درماه جنوری سال 2002تعداد زیاد مؤسسات بین المللی چون ملل متحد، بانک جهانی، بانک انکشاف آسیایی، مؤسسات غیر حکومتی وساﺋر مؤسسات مساعدت کننده به افغانستان آمدند.

با درنظر داشت چلنج های عظیم ملی، دولت نوتشکیل افغانستان ضرورت اصلاحات سازمانی و تغییرات اداری را که بتواند به شکل موثر و سازنده جوابگوی نیازمندی های فزاینده مردم و جامعه افغانستان باشد درک نمود و به همین منظور چارچوب انکشاف ملی را در اپریل 2002 تهیه و پالیسی ملی و موضوعات استراتیژیک بازسازی و احیای مجدد سکتور اجتماعی و اقتصادی افغانستان را مشخص ساخت. دولت چارچوب انکشافی ملی را تائید وبه جوانب ذیدخل ارائه نمود. چارچوب انکشاف ملی وظایف و مسئولیت های سکتور خصوصی وسکتور دولتی را مشخص میسازد. به این ترتیب وظایف دولت عبارت از تامین امنیت، عدالت و سرمایه گذاری روی نیروی بشری وشبکه مصؤونیت اجتماعی بوده و شرایط را برای سکتور خصوصی مساعد میسازد تا فعالانه در امر تولید و بازاریابی سهم بگیرد. چارچوب انکشاف ملی نقش دولت را منحیث یک تنظیم کننده، سیاست گذار، نظارت کننده و ارزیابی کننده و مشوق تشبثات مردم تجویز میکند و تولید و تنظیم امور اقتصادی را تدریجاً به سکتور خصوصی محول میسازد.

با درنظرداشت مسایل فوق مؤسسات دولتی موظف شده اند تا پالیسی ها/استراتیژی ها و ساختار های فعلی تشکیلاتی را طبق رهنمود های کلی چارچوب انکشاف ملی اصلاح و تغیرشکل دهند.

در این راستا وزارت زراعت،آبیاری و مالداری افغانستان در اوایل 2002 یک استراتیژی را تحت عنوان "استراتیژی انکشاف زراعت و مالداری در افغانستان" تسوید نمود. سند متذکره در اختیار جوانب ذیدخل قرارداده شد و در سپتمبر سال 2003 به کابینه ارائه گردید و در اصول روی آن موافقه صورت گرفت. در این ارتباط از همکاران عمده چون موسسات بین المللی که در قبال بازسازی و انکشاف افغانستان با ما سهیم هستند تقاضا بعمل آمد تا به منظور غنامندی بیشتر آنرا مورد تجدید نظر قرار داده و پیشنهادات خودرا ارائه دهند تا به یک پالیسی/ستراتیژی جامع، کاری و مؤثر مبدل گردد.

همکاران پروسه انکشافی یکسلسله نظریات و دیدگاههای استراتیژیک دست داشته خود را مطرح نمودند و به شوری مشورتی وزارت زراعت و مالداری وظیفه سپرده شد که به اشتراک نماینده های وزارت آبیاری و منابع آب و وزارت احیاء وانکشاف دهات چارچوب پالیسی/ستراتیژی سکتور زراعت ومنابع طبیعی را تسوید نمایند، که در برگیرنده پالیسیهای موجوده وتمام پیشنهادات ونظریات همکاران بین المللی ما باشد. برخی از نظریات عمده آنها در برگیرنده موارد ذیل میباشد:

•  سیاست ها/ستراتیژی های آینده باید بر مبنای پالیسی های آساسی باشد که حکومت آنرا مشخص و تائید کرده است
•  باید به بهبود معیشت و رفاه اقتصادی مردم روستا نسبت به تأمین خدمات بیشتر توجه شود.
•  خود کفائی در تولید مواد خوراکه کافی نبوده بلکه مصؤونیت غذایی میتواند به حیث پالیسی طویل المدت در نظر گرفته شود.
•  به عوض خود کفائی در تولید محصولات زراعت تقویه دهاقین وفراهم ساختن زمینه برای آنها جهت مرفوع ساختن نیاز بازار های داخلی و خارجی میتواند جز پالیسی/ستراتیژی جدید باشد.
•  به یک سکتور دولتی کوچکتر ولی مؤثر توجه خواهد شد تا تسهیلات لازم را برای انکشاف سکتور خصوصی فراهم سازد.
•  به عوض اقدامات و فعالیت های یک جانبه حکومت مشارکت تمام مراجع ذیدخل اعم از ادارات دولتی، دهاقین، سکتور خصوصی، شرکاء، سهمگیران داخلی و بین المللی باید در بازسازی و انکشاف افغانستان تشویق شود.
•  اصلاحات تشکیلاتی(اداری) و ارتقای ظرفیت های کاری لازم پنداشته میشود، تا دولت بتواند امور اداره و رهبری بازسازی و انکشاف اقتصاد ملی را مطابق به پالیسی ها/ستراتیژی های جدید بعهده بگیرد.

بناءً هدف از طرح پالیسی/ستراتیژی روی دست، غنامندی و توسعه هر چه بیشتر استراتیژی موجودهء وزارت زراعت و مالداری (تحت نام انکشاف زراعت و مالداری ) میباشد تا تمام عرصه های زراعت و منابع طبیعی چون آب، غله جات، حبوبات، نباتات صنعتی، نباتات طبی، سبزیجات، باغداری، مالداری، جنگلات، علفچر ها و حیات وحش را در برگیرد. برعلاوه این پالیسی به این منظور طرح گردید، تا حمایت و سرمایه گذاری های بیشترداخلی و خارجی را جلب و جذب نماید. به همین دلیل پالیسی/استراتیژی ایکه مورد تجدید نظر قرار گرفته، پالیسی های ملی و سکتوری مربوطه را به شمول پالیسی چارچوب انکشاف ملی بازتاب خواهد داد و به همین ترتیب وظایف و مسئولیت های جوانب عمده ذیدخل یعنی دولت، سکتور خصوصی، جامعه دهقانی، مؤسسات بین المللی و همکاران پروسه انکشافی را واضحاً تعریف و تعیین خواهد کرد.

2. تحلیل و ارزیابی وضع موجوده سکتور زراعت ومنابع طبیعی افغانستان:

ارزیابی وضع موجوده:

• سکتور زراعت افغانستان که در یکتعداد اسناد بنام سکتور"منابع طبیعی" ویا سکتور " زراعت ومنابع طبیعی " نیز یادمیشود بحیث بزرگترین سکتور تولیدی در کشور باقی مانده، بیشتر از 85 فیصد مردم افغانستان برای دوام معیشت شان به آن وابسته بوده و نیز در رشد اقتصاد ملی سهم عمده دارد. سکتور زراعت دارای تقریباً 7.9 ملیون هکتار زمین قابل کشت، تقریباً 34 ملیون حیوان(بشمول طیور) (FAO سال 1382)، 30 ملیون هکتارعلفچر و 1.3 ملیون هکتار جنگلات طبیعی و انواع متعدد حیات وحش میباشد. با وجود چندین سال کوشش های انکشافی در پنج دهه گذشته سکتور زراعت و منابع طبیعی هنوز هم به نسبت سرمایگذاری ناکافی و انتقال ضعیف تکنالوژی بصورت عنعنوی فعالیت نموده و در نتیجه فعالیت در شرایط غیرمؤثرزراعتی از قسمت های بیشتر ظرفیت های تولیدی و بازار گذاری آن بهره برداری مناسب صورت نگرفته است.
•  سکتور زراعت توسط سکتور های عمده فرعی که متشکل از تولید محصولات زراعتی، آبیاری، تربیه حیوانات، جنگلات و علفچر و تنظیم حیات وحش است تقویه و پشتبانی میگردد. علاوه بر خصوصیات بارز عنعنوی زراعت که بوسیله استفاده و تنظیم غیرمؤثرمنابع آب، زمین واستفاده ناچیز از تکنالوژی برجسته میگردد، مؤلدیت سکتور زراعت توسط تقسیمات بارندگی سالانه و خشکسالی های وقفوی که خصوصیات معمول اوضاع جوی را در افغانستان تشکیل میدهد، نیز متأثر میگردد. نتیجتاً محصولات حیوانی و نباتی نظر به شدت وموسم خشکسالی که از خشکسالی ملایم شروع (یکباردرهردو تا سه سال) تا شدید (یکبار در 30 سال) مانند خشکسالی های سال 1970/1971 و 1998/2002) هر سال نوسان میکند.
• در نتیجه جنگهای 23 سال گذشته همرا با چهار سال خشکسالی شدید متواتر (1998-2002) سکتور زراعت و منابع طبیعی افغانستان شدیداً صدمه دیده است. برحسب تخمین های ملل متحد تولیدات زراعتی به اندازه تقریباً کمتر از 50% ؛ مالداری زیادتر از 40% در بین نفوس مسکون و بین 60-70% در بین نفوس کوچی تقلیل یافته است. تعداد زیاد مردم در اطراف و اکناف کشور وابسته به کمک های عاجل غذایی از منابع خارجی گردیده اند و بازگشت تعداد زیاد مردم از خارج به کشورشان و بیجا شدگان وضع را بدتر ساخته است.
• درنتیجه خشکسالی ها، هزاران تن گندم وارد کشور شده تا ضرورت غذایی نفوس روبه افزایش کشور را تأمین نماید. چون ظرفیت تولیدی سکتور زراعت در نتیجه جنگها و اختلافات 23 سال گذشته بطور قابل ملاحظه تقلیل یافته است، ضرورت برای واردات مواد غذایی با گذشت زمان بیشتر شده است و در این آواخر مقدار واردات گندم به سطح بحرانی آن یعنی 1.12 ملیون تن در سال 1998، 2.2 ملیون تن درسال 2001 و 2.3 ملیون تن درسال 2002 رسیده است.
• علاوتاً جنگهای طولانی و خشکسالی های متواتر اثرات ناگوار برمحیط زیست وارد نموده است. بیشتر منابع طبیعی مانند جنگلات قطع شده جهت امورتسخین به مصرف رسیده و حریق گردیده و یا در خارج از کشور به فروش رسیده و مقدار کمی که باقی مانده است یا توسط مردم جهت رفع ضروریات محروقاتی ویا توسط قاچاقچیان داخلی و خارجی به بازارهای منطقه به فروش میرسد. باغ های میوه، تاکستان ها وجنگلات پسته نیز شاهد اثرات ناگوار مشابه میباشد.
• وزارت های سکتوری نیزشدیداً صدمه دیده و قابلیت کاری شان برای عرضه خدمات موثر و کافی به زارعین تضعیف گردیده است. بسیاری از کارمندان لایق و مجرب، یا کشور را ترک نموده اند و یا بخاطر تکافوی ضروریات شان به موسسات بین المللی ملحق شده اند. فقدان امکانات مالی در بودجه انکشافی و مصارف عادی برای پرداخت منظم معاشات سبب شده تا قابلیت مؤسسات دولتی جهت تأمین خدمات بهتر برای جمعیت دهاتی کشور کاهش یابد. آن تعداد از کارمندان که تا هنوز در دولت کار میکنند دسترسی بسیار کم به آموزش و ارتقای مهارت های موجوده خود طی 20 سال گذشته داشته اند و بسیاری آنها طبق روش ها و سیستم های کهنه و از کار افتاده کار میکنند. بسیاری از کارمندان دولت در پهلوی وظایف رسمی بخاطر اکمال حوائج شان در کار های شخصی بیرون حکومت مصروف شده اند تا عاید ناچیز خود را تقویه کنند.
• علاوه بر محدودیت های فوق تجربه نشان داده است که سکتور زراعت ظرفیت تغذیه نفوس در حال رشد کشور، تهیه مواد برای صنایع زراعتی و تقویه رشد و انکشاف اقتصادملی را دارد. این ظرفیت سکتور زراعت در اخیر سال 1960,1973,1977 و دوباره در سال 2003 وقتی شرایط مساعد مانند بارندگی کافی، موجودیت تخم های اصلاح شده، کود کیمیاوی و خدمات کریدتی، دهاقین افغان را قادر ساخت تا مقدار کافی گندم برای مصارف داخلی، میوه جات و محصولات حیوانی برای صادرات و تقویه اقتصاد ملی تولیدکنند، نمایان گردید.
• علاوتاً از مجموع تقریباً 7.9 ملیون هکتارزمین قابل زرع سالانه تقریباً نصف آن تحت کشت قرارمیگیرد. با سعی و کوششس در جهت تأمین آب آبیاری، قسمت اعظم مساحت باقی مانده قابل زرع نیز تحت کشت قرار خواهد گرفت. یک راپور FAO درین آواخر نشان میدهد که ساحه فعلی 2.7ملیون هکتار زمین آبیاری شده میتواند تا 5.3 ملیون هکتار یا 100 فیصد توسعه یابد. یک ظرفیت دیگردرسیستم موجوده زراعتی، اعظمی ساختن درجه استفاده از فارمهای آبیاری شده به مقصد کشت نباتات سود مند ( میوه جات، سبزیجات، نباتات صنعتی و علوفه جات) به مقصد بدست آوردن عاید بیشتر میباشد.

9. مالکیت و تنظیم منابع طبیعی:

• در شرایط فعلی مالکیت ومارکتننگ محصولات زراعتی درسکتور زراعت از اشتراک مالکین مختلف مانند دهقان، سکتور عامه و خصوصی نمایندگی میکند. در سکتور فرعی نباتات وتربیه حیوانات، عوامل تولید (زمین به استثنای 20-30 هزار هکتار فارم های دولتی و مالداری) و مارکتنگ ابتدایی محصولات توسط خود دهاقین تنظیم میگردد. در تهیه و مارکتنگ تخم و نهالی ها، دهاقین ، وزارت زراعت و بعضی متثبثین خصوصی دهاقین راکمک میکنند اگرچه این مشاغل به دلایل کیفیت و دلایل اقتصادی و امنیتی باید تجارتی شوند. مواد کیمیاوی زراعتی (کودها، آفت کشها، ادویه های حیوانی به شمول واکسین) توسط سکتور خصوصی و وزارت زراعت و مالداری تهیه میشود.اما سهمگیری شان هنوز بخاطر عدم حمایت مالی ، عدم مصؤونیت و قدرت خرید ضعیف دهاقین کوچک و متوسط محدود است.
• منابع جنگلات طبیعی، علفچرها و حیات وحش نظر به قانون ملکیت دولت است، اما دهاقین و مردم اجازه دارند که از این منابع در چوکات پالیسی/ستراتیژی وزارت زراعت ومالداری استفاده ببرند. آب بصورت طبیعی تحفه خداداد است، که به مقصد آبیاری توسط گروپ دهاقین، حکومت و دهاقین انفرادی مورد استفاده قرار میگیرد.
•  سکتور خصوصی که یک بخش حیاتی اقتصاد افغانستان است هم به رکود مواجه گردیده و شرکت فعال آن در بازسازی و اعمار مجدد کشورشان به نسبت عدم مصؤونیت و شرایط نامساعد در بسیاری موارد مخطل شده است.
• تخریب زیربنای روستایی و خشکسالی ها دلایل عمده سقوط تولیدات معیشتی و تجارتی نباتی و حیوانی گردیده و مردم را وادار به فروش مواشی و املاک دست داشته و ترک محلات زیست شان جهت یافتن کاروتأمین معیشت نموده است.
• دسترسی مردم دهات به قرضه از جمله ضروریات عمده به شمار میرود تا آنها بتوانند عوامل تولید و سایر ضروریات خودرا خریداری کنند. در این مورد باید گفت که در کشور کدام نهاد رسمی (بجز بانک انکشاف زراعتی) برای عرضه قرضه وجود ندارد و جنگهای طولانی باعث آن شده تا ربح قرضه که از طرف افراد و اشخاص عرضه میگردد بلند برود. آن عده مردم که یکمقدار سرمایه دارند بدلایل امنیتی کشور را ترک کرده یا میکنند. اکثر دهاقین بسیار مقروض اند ولی مشکل اینست که دهاقین به نسبت کاهش حاصلات که سبب کاهش عواید شان میگردد از یکسو نمیتوانند قرضه های عقب افتاده خودرا پرداخت نمایند واز جانب دیگر امکان دسترسی شان به قرضه کاهش یافته و به این ترتیب قسمت زیاد عواید تولیدی شان به پرداخت قرضه های عقب افتاده بکار میرود. کوچک شدن ساحه زمینداری زمینداران با گذشت زمان به مشکل اقتصادی دهاقین افزوده است.
•  باید یاد آور شد که زنان دهات و شهر ها که نصف نفوس و نیروی کار را در کشور تشکیل میدهند طی 23 سال جنگ به صدمه های شدیدتر مواجه بوده اند. دو نسل از درس و تعلیم محروم شده و آنهائیکه تحصیلات عالی دارند کشور را ترک کرده که ممکن است اکثرشان به افغانستان بر نگردند. یکتعداد از زنان تعلیم یافته که در کشور مانده است، اکثراً در مؤسسات داخلی ویا بین المللی مشغول به کار شده اند.

3. موضوعات ومسایل حاد که باید به حل آن اقدام شود:

مهمترین مسایل سکتور زراعت به ترتیب اولویت قرارذیل است:

1. ناکافی بودن وعدم مؤثریت سیستم موجوده آبیاری که باعث محدودیت ساحه کشت و مؤلدیت زراعت آبی شده است. استفاه ناکافی وغیرمؤثرازظرفیت موجوده منابع آبی جهت توسعه ساحه زراعت آبی از طریق اعمار بندها و کانال های جدید، بهبود مؤثریت طریقه های آبیاری و استفاده مؤثرازمنابع آبهای زیرزمینی.
2. عدم موجودیت مؤسسات و پروگرام ها جهت تهیه قرضه های کوتاه مدت و طویل المدت متناسب به افزایش تقاضای دهاقین ومؤسسات خصوصی، وابستگی بیش از حد دهاقین به حمایت مالی وتخنیکی جهت پیشبرد فعالیت های سرمایگذاری و تولیدی بخاطر نبودن تسهیلات کریدتی مورد ضرورت.
3. محدودیت فرصت های به بازارگذاری و موقف ضعیف رقابتی میوه جات و محصولات حیوانی قابل صدور در مارکیت های منطقوی به علت نبودن زیر بنای تجارتی، ضایعات قبل وبعداز رفع حاصل و عدم امکانات تحقیقات و اطلاعات مارکیتی و مصارف بلند مارکتنگ محصولات.
4. توانمندی ضعیف تخنیکی، مالی و سازمانی دهاقین جهت بهبود بخشیدن سیستم زراعتی و ارتقای مؤلدیت،افزایش درآمد دهاقین وایجاد زمینه های استخدام روستایی و سهمگیری مؤثر در نتظیم منابع طبیعی.
5. عدم موجودیت سیستم فعال و مستدام مصؤنیت غذایی تا تنوع زراعتی را بر اساس پرنسیب های منافع رقابتی و مبازه برضد خشکسال اجازه بدهد.
6. عدم کفایت ومؤثریت در سیستم تهیه عوامل تولید/ماکتنگ تا بتواند تخم بذری و اشجار مثمر با کیفیت، مقدار کافی کودهای کیمیاوی، آفت کش، ادویه حیوانی و ماشین آلات زراعتی را توزیع نموده و یک صنعت مؤثر به این مقصد ایجادنماید.
7. عدم موجود یت میکانیزم فعال (مؤثر) و متداوم کنترول کیفیت عوامل تولید و تصدیق نامه ها جهت تقویه سکتور خصوصی و حمایت منافع دهاقین.
8. ظرفیت ضعیف پلانگذاری، تطبیق پلان و رهبری وزارت های سکتوری جهت پییشبرد وظایف آساسی زراعتی غیرتجارتی که خارج چوکات علاقه و مهارت سکتور خصوصی است.
9. سهمگیری محدود سکتور خصوصی و زارعین نسبت مشکلات مالی و عدم موجودیت سازمانهای دهقانی و سطح پایین آگاهی در مورد عوامل تولید و عدم موجودیت شرایط مطمن امنیتی جهت سرمایه گذاری در بخش های مختلف تهیه/مارکتنگ عوامل تولید و فعالیت زراعتی /صنعتی.
10. ضایعات زیاد زراعتی به شمول میزان بلند مرگ ومیرحیوانات (که بعضًا به هفتاد فیصد میرسد) در نتیجه خدمات ضعیف وترنری، افزایش سطح ضایعات قبل و بعد از رفع حاصل در نباتات بخصوص در حاصلات باغداری به نسبت عدم موجودیت تدابیر جلوگیری از امراض، ضایعات در مقدار استفاده تخم و کود کیماوی و گیاه کش های زراعتی ، عدم موجودیت ماشین آلات مناسب، سطح پایین آگاهی دهاقین. بزرگترین ضایعات، وقتی رخ میدهد که ازظرفیتهای تولیدی نباتات وحیوانات استفاده کافی و مناسب صورت گرفته نمیتواند.
11. تقلیل پو شش جنگلاتی، قطح بیرحمانه جنگلات، عدم موجودیت بدیل معیشتی برای فامیل هایکه از محصولات جنگلی تأمین معیشت می نمایند و عدم موجودیت بدیل برای استعمال چوب که بحیث مواد محروقاتی و ساختمانی از آن استفاده میگردد. همچنان نادیده گرفتن آبریزه ها، مشکلات مهم فعلی میباشد، که بالای بقا، استعمال منابع و ارزش محیط زیست سکتور فرعی جنگلات تأثیر دارد.
12. توسعه کشت سریع کوکنار در چندین ولایات کشورکه عامل عمده آن درین آواخر عدم فراهم آوری خدمات حمایتی زراعتی به دهاقین، نرخ مناسب برای محصولات زراعتی، عواید ناچیزوکمبود تسهیلات کریدتی میباشد. کنترول نمودن کشت کوکنار به یکتعداد تدابیر دسته جمعی مانند تدابیراقتصادی، زراعتی، مالی (تسهیلات کریدت) قانونی، امنیتی و تطبیق قوانین ضرورت دارد. انتخاب بدیل که اکثراً از آن سخن بعمل می آید و یا وعده پول نقد به دهاقین که کوکنار نکارند غیر مؤثر ثابت گردیده است.
13. تبدیل نمودن علفچرها به مزارع زراعتی در سالهای آخیر باعث نوسانات مهم در ساحه کشت عرضه و نرخ گندم شده و همچنان باعث چرای بیش از حد و تنظیم ضعیف علفچرها گردیده که بقا و دوام منابع علفچر را جهت حمایت پایدار صنایع مالداری که برای انکشاف اقتصادی ، اجتماعی کشور بسیار ضروری است به خطر انداخته است.
14. شکار نا محدود منابع حیات وحش به شمول پرنده ها، ماهی و انواع مختلف پستانداران تنوع حیات و غنامندی منابع طبیعی را به مخاطره انداخته است.

اقدام به حل مؤثرموضوعات ومسایل فوق ایجاب مینماید تا یک پالیسی/ستراتیژی مناسب ومؤثربرای تنظیم امورسکتور زراعت و منابع طبیعی و تنظیم مجدد ساختار فعلی تشکیلاتی در داخل سکتور و ساختار و وظایف مؤسساتی در هر وزارت سکتوری طرح و به اجرا گذاشته شود.

دیدگاه

دیدگاهی ما یک روش انکشاف اقتصادی واجتماعی همه جانبه است که مولود آن یک سکتور فعال زراعت بر مبنای استفاده پایدار از منابع طبیعی است تا بتواند در راه ترقی، صلح و عدالت اجتماعی در افغانستان سهم ارزنده داشته باشد.

استقامت کاری میان مدت

وزارت زراعت و مالداری همراه با وزارت احیا و انکشاف دهات و وزارت آبیاری و منابع آب و محیط زیست یک پروسه اصلاحات و تعدیل ساختاری را به اکمال خواهند رساند که بتواند زیربنای یک اقتصاد گرداننده روستائی باشد. این پروسه بر مبنای ازدیاد تولید، بهبود حاصلات زراعتی و استفاده پایدار منابع طبیعی تکیه خواهد داشت.

اهداف عمده سکتور زراعت و منابع طبیعی

در ختم 10 سال اکثریت خانواده های روستائی از بهبود معیشت و سطح بهتراقتصادی برخوردار خواهند شد، مصؤونیت غذایی شان تامین خواهد شد و آنها دررشداقتصاد ملی و تقلیل فقراز طریق انکشاف مؤثرو فعالیت پایدار سکتور های فرعی زراعت و منابع طبیعی همچو زراعت، آب ، جنگلات وعلفچر ها برمبنای روشهای مناسب محیط زیستی سهم بارزخواهند داشت.

4. اهداف استراتیژیک

بادر نظر داشت اهداف عمده سکتور زراعت و منابع طبیعی که درچارچوب انکشاف ملی آمده است و آن عبارت از حفاظت، احیا، سرمایگذاری و استفاده معقول و پایدار از زراعت و منابع طبیعی کشور بخاطر بهبود سطح زندگی دهاقین بطورعموم ودهاقین ناداربطورخاص میباشد اهداف دورنمایی ستراتیژی پیشنهاد شده عبارت انداز:

1. توانمند ساختن دهاقین جهت نشان دادن عکس العمل مساعد و کافی به تقاضای روز افزون مارکیت های داخلی و بین المللی برای محصولات زراعتی، مالداری و جنگلات ازطریق انتقال تکنالوژی تحقیقاتی قابل تطبیق، تنظیم دهاقین در سازمانهای فعال دهقانی، تهیه کریدت های مؤسساتی، عرضه و مارکتنگ عوامل جدید تولید وعصری ساختن سیستم زراعتی.
2. بهبود سیستم موجوده آبیاری و توسعه ساحه تحت آبیاری از طریق اعظمی ساختن سطح استفاده ازمنابع آبهای سطحی و زیرزمینی و بهبود بخشیدن طریقه های فعلی آبیاری و سیستم تنظیم آب.
3. انکشاف یک سیستم فعال و پایدار کریدت مؤسساتی بادر نظر داشت ضرورت روز افزون دهاقین، تجار و صنعتکاران زراعتی بخاصر کاهش وابستگی شان به کمک های مالی حکومت جهت پیشبرد فعالیت های انکشاف زراعتی و منابع طبیعی.
4. احیا، ظرفیت سازی و تشریح وظایف مؤسسات عامه در سکتور زراعت ومنابع طبیعی جهت ارتقای ظرفیت پلانگذاری، رهبری وانجام وظایف آنها. بهبود و انکشاف سیستم پایدار تهیه عوامل تولید/مارکتنگ با سهمگیری روبه افزایش سکتور خصوصی.
5. ارتقای مؤلدیت فارم و ایجاد تنوع (محصولات زراعتی و مالداری) و تقلیل بخشیدن مصارف تولید ومارکتنگ عوامل تولید( تخم، کودکیمیاوی وغیره) ومحصولات زراعتی (زراعتی و حیوانی) از طریق استفاده مؤثر از آب، زمین، منابع حیوانی وعوامل تولید.
6. ایجاد یک سیستم ملی و پایدار مصؤونیت غذایی در حمایت از سیاست فعال تنوع سازی (diversification) سیستم موجوده زراعتی متکی بر قانون مزیت نسبی و بخاطر مبارزه با تأثیرات ناگوار خشکسالی های وقفوی بالای تولید زراعتی و منابع طبیعی و حفاظت آنها.
7. طرح و تطبیق یک پلان تنظیم وتقلیل بخشیدن ضایعات به شمول ضایعات حیوانی به علت امراض مهم حیوانی و ضایعات قبل و بعد از رفع حاصلات زراعتی، استفاده اقتصادی و مؤثر از عوامل تولید مزرعه(آب، تخم و کود کیمیاوی).
8. توسعه پوشش جنگلاتی از طریق بسیج کمپاین ملی جنگل شانی و احیای ساحات تخریب شده جنگلات، حفاظت منابع طبیعی، احیای مجدد طبیعی جنگلات و ایجاد بدیل مناسب برای چوب محروقاتی، چوب چارتراش و بدیل معیشتی برای جوامع در اطراف ساحات جنگلی که برای امرار حیات شان متکی بر منابع جنگل میباشند.
9. انکشاف یک سیستم پایدار کنترول کیفیت عوامل تولید، سیستم تصدیق نامه و قرنطین جهت حمایت تولید، واردات و مارکتنگ عوامل تولید ومحصولات زراعتی. تشویق تشریک مساعی در بین شرکای کاری در سکتور زراعت و منابع طبیعی و انکشاف فرصت ها و شرایط مساعد جهت اشتراک فعال سکتور خصوصی در تهیه ومارکتنگ عوامل تولید و محصولات زراعت و تشویق آنها به سرمایگذاری در فعالیت های بازسازی و انکشافی زراعت و منابع طبیعی.
10. طرح پالیسی ها/ستراتیژی ها برای سکتور های فرعی در حمایت از اهداف پالیسی/ستراتیژی سکتوری با هدف توجه مستقیم بر ضرورت های مبرم سکتورهای فرعی.

اهداف عمومی:

با در نظر داشت تحلیل وضع موجوده و چلنج های که به آن مواجه هستیم اهداف ستراتیژیک سکتور زراعت و منابع طبیعی عبارت از تقویه پایدار و مستدام معیشت روستایی و تقلیل فقراز طریق:

•  احیای مصؤونیت حقوقی استفاده از زمین درسکتور دهات که قدم اول در جهت استفاده درست از زمین و رفع نیازمندیهای مردم کم زمین و بی زمین تلقی میگردد
•  بهبود وضع اقتصادی خانواده ها و مردم دهات از طریق تشویق انکشاف زراعت و رشد اقتصادی
•  کاهش میزان آسیب پذیری مردم در برابرخطرات احتمالی، از طریق کمکها، تا آنها توان مقابله با خطرات را پیدا نمایند و در صورت ضرورت ایجاد یک شبکه محافظتی برای آنها، تا درجه آسیب پذیری آنها به حد نامطلوب نرسد با تاکید بیشتر برمصؤونیت غذایی در همه اوقات
•  کاهش محرومیت و سوء استفاده افتصادی، اجتماعی وسیاسی ازمردم از طریق ایجاد و توسعه ساختارهای قابل قبول حاکمیت مبتنی بر عدم مرکزیت، حسابدهی، شفافیت و اشتراک فعال مردم.
•  تشویق، ایجاد و انکشاف سازمانهای مستقل دهقانی که این امر بنوبه خود مشوق انکشاف پایدار و خود کفایی خواهد شد.
•  انکشاف یک پالیسی متکی به رهبری دولتی و چارچوب تشکیلاتی منسجم جهت حل مؤثر آساسی موضوعات و مسایل سکتور منابع طبیعی با همکاری همه مشارکین بسطوح ملی، ولایتی و محلی
•  طرح و انکشاف پالیسیهای مناسب(سکتوری و سکتور فرعی) برای سکتور زراعت متکی به استفاده و تنظیم پایدار منابع طبیعی

•     تعقیب پایدارسیاست سالم اقتصاد زراعتی توأم با استفاده مؤثرازمنابع زراعتی و طبیعی با استفاده از دست آورد های ساینس و تکنالوژی معاصر

5. مسایل مربوط به پالیسی

چارچوب انکشاف ملی پالیسی های کلیدی را برای رشد اقتصادی، بهبود معیشت دهات وتنظیم و استفاده پایدار منابع طبیعی مشخص و برجسته میسازد. همچنان پالیسی ها برمبنای مشارکت کاری همه اشتراک کننده ها، سهمگیری مردم، رشد بر مبنای فعالیت سکتور خصوصی که متضمن مصؤونیت دوامدار غذایی خواهد بود استوار میباشد. در چاچوب رهنمود های کلی اقتصادی رشد سکتور خصوصی که در چارچوب انکشاف ملی به آن اشاره شده، سکتور زراعت و منابع طبیعی بحیث منبع اساسی تأمین معیشت در کشور به حساب میآید. ستراتیژی های مشخص طرح خواهد شد تا شرایط برای احیا و رشد تدریجی اقتصاد ملی مساعد گردیده و از فقر وبیچارگی مردم کاسته شود. همچنان چارچوب انکشاف ملی وظایف و مسؤولیت های بخش دولتی و خصوصی را بصورت روشن قرار ذیل مشخص نموده است:

 

 

 

نقش حکومت:

v     حکومت مسئول تامین امنیت، انکشاف منابع بشری وعدالت اجتماعی در جامعه میباشد

v     حکومت شرایط و زمینه ها را برای تولید و بازاریابی سکتور خصوصی مساعد میسازد و تنها درساحاتیکه سکتور خصوصی آماده فعالیت نباشد ویا درحالاتی که عدالت اجتماعی حکم کند یا بازار به رکود مواجه شود دخالت میکند

v     حکومت امکانات و سیاست های مناسب پولی را معرفی میکند تا از تورم و انفلاسیون جلوگیری گردد و شرایط منظم حسابات بانکی و بیمه جهت حمایه سرمایگذاری حتی الامکان مهیا گردد.

v     حکومت تصدیق نامه ها و طرزالعمل ها را برای تنظیم و استفاده آب، زراعت، زمین، جنگلات، علفچرها و سایرعرصه های زراعت و منابع طبیعی انکشاف و معرفی خواهد کرد.

v     حکومت بیشتر وظایف طرح پالیسی، استراتیژی ، نظارت و ارزیابی پروسه بازسازی و انکشاف را به عهده خواهد داشت

v     در محدوده رهنمود های کلی پالیسی عمومی، پالیسی مشخص برای سکتور زراعت و سکتور منابع طبیعی بر مبنای همکاری با شرکای ذیدخل و سهمگیری مردم در تنظیم منابع طبیعی، رشد اقتصادی ورشد سکتور خصوصی وضع خواهد شد.

v     هرگاه شرایط مستلزم آن باشد تا دولت برای طرح و راه اندازی برنامه ها اقدام کند در تطبیق آن از سکتور خصوصی ، مؤسسات غیر حکومتی و سایر مشارکین که در ساحه عمل فعال اند حد اکثر استفاده خواهد کرد

v     حکومت تحت شرایط لازم زمینهای زراعتی بکروبایر دولتی را با استفاده از نورم ها ی معاصر سانیس و تکنالوژی اصلاح و قابل استفاده ساخته آنها را جهت بهره برداری به دهاقین بی زمین و کم زمین جهت تولید و سرمایگذاری توزیع خواهد کرد.

نقش سکتور خصوصی:

      سکتور خصوصی در قسمت تهیه عوامل تولید و خدمات زراعتی مربوط آن سهم خواهد گرفت

      برای سکتور خصوصی شرایط مساعد خواهد شد تا از املاک دولتی به اساس قانون استفاده نموده و به سیستم معلوماتی بازار دسترسی داشته باشد

      سکتور خصوصی ترغیب و تشویق خواهد شد تا در تولید و بازاریابی محصولات زراعتی و مالداری فعالیت نماید

      برای اینکه اهداف این سکتور برآورده گردد ضرورت به تجدید نظر پالیسی ها و اصلاحات میباشد. روی پالیسی های دست داشته غور خواهد شد واین اصلاحات بر مبنای پالیسی چارچوب انکشاف ملی و براساس یک آجندای اصلاحی همرا با یک پلان کاری در دو سال آینده، صورت میگیرد. مرور و تجدید نظر پالیسی و اصلاحات باید شامل مراتب آتی باشد:

      طرح پالیسی و استراتیژی ها برای تنظیم و استفاده پایدارمنابع آب

      طرح پالیسی ها و استراتیژی ها و انکشاف سیستم منجمنت پایدار بشمول تنظیم سکتور فرعی نباتات، مالداری، جنگلات و علفچرها توسط مردم

      ازنگاه پالیسی زراعتی لازم خواهد بود تا به مسایلی چون تجارتی ساختن زراعت، پالیسی مصؤونیت غذایی، ایجاد ستراتیژی ها و روش های بهبود بخشیدن خدمات زراعتی به شمول سیستم مارکتنگ محصولات زراعتی، پالیسی مالی روستایی، تجارت و مسایل مربوط به استفاده از منابع زمین بشمول شرایط اجاره داری و دهقانی توجه شود.

      طرح و توسعه چارچوب ملی برای محیط زیست که مشتمل بر پالیسی ها ، استراتیژی ها،مقرره ها و ستندرد ها خواهد شد تا دربرگیرنده همه سکتورهاباشد و موضوعات تنظیم امور محیط زیست و منابع طببعی را طور جامع مورد توجه قرار دهد

      طرح استراتیژی ها جهت ایجاد سهولت برای سهمگیری و انکشاف سکتور خصوصی در عرصه زراعت و منابع طبیعی

      انتخاب جهت انکشاف سیستم مؤثر تحقیقات زراعتی، انتقال تکنالوژی و انکشاف جامعه

در تهیه چارچوب پالیسی/ستراتیژی زراعت و منابع طبیعی هماهنگ ساختن پالیسی های سکتورهای فرعی یک اصل مهم میباشد. باتوجه به نیاز شدید به ایجاد یک چارچوب پالیسی، کوشش خواهد شد تا پالیسی های متکی بر مسایل مهم وحاد تهیه گردد که طبق ضرورت درآن تجدید نظر شده بتواند. ظرفیت تشکیلاتی تقویه خواهد شد تا شرایط را برای تطبیق مؤثر مقرره ها مساعد سازد.

دولت اشتراک فعال زنان و پیشرفت آنها را در سکتور زراعت و منابع طببعی متعهد شده است. بمنظور تحقق اهداف ستراتیژیک برنامه، درک مسایل مربوط به نقش مرد و زن و انطباق فعالیت های پلانی آنها در زراعت و منابع طبیعی و تطبیق ستراتیژی های مربوط به مرد وزن وپلان عملی جهت اشتراک فعال آنها در همه پروگرام ها و پروژه ها لازم و ضروری میباشد. گروه های آسیب پذیر و خانم هایی که تنها سرپرست خانه میباشند از جمله اقشارعمده آسیب دیده در دهات اند که باید فعالیت های برنامه های کاری آنها را هدف قرار دهد. حکومت خاطر نشان میسازد که مسایل مرد و زن باید درهمه سکتورها و پروگراها مورد توجه جدی باشد، و اقدامات مؤثر در راه بلند بردن سطح استخدام و استعداد کاری آنها روی دست گرفته شود.

چون سکتور زراعت و منابع طبیعی یک بخش آساسی منابع محیط زیست بشمار می آید، لازم است تا یک تعادل بین محافظه محیط زیست واستفاده آن به مقاصد تجارتی برقرارگردد. ایجاب میکند تا یک روش منسجم و همه جانبه طی یک چارچوب محیطی ملی طرح و رویدست گرفته شود تا دربرگیرنده پالیسی ها/ستراتیژی ها مقررات و ستندردها برای تنظیم مسایل منابع طبیعی و محیطی باشد

اقدامات برای جلوگیری ازتولید مواد مخدره:

جلوگیری از کشت و تولید مواد مخدره مستلزم اتخاذ یک روش همه جانبه است مانند:

v     در یافت بدیل مناسب تا دهاقین معیشت خودرا از طریق آن تامین و کشت خشخاش را ترک کنند

v     رویدست گرفتن اقدامات شدید برای جلوگیری از کشت، تولید، حمل و نقل، فروش و توزیع مواد مخدر و سایر اشکال آن در داخل وخارج کشور و پیگرد قانونی آن از طریق ارگانهای ذیصلاح عدلی و امنیتی.

v     کاهش استفاده از مواد مخدراز طریق وقایه ، معالجه و احیاء مجدد و استقرار اجتماعی از طریق ارگانهای ذیدخل، مخصوصاً مؤسسات ومراکز تربیوی و صحی.

با در نظرداشت وسعت سکتور زراعت و منابع طبیعی مهم است تا همه برنامه های ملی از یک روش همه جانبه و منسجم برخوردار باشد منجمله:

• برنامه خلع سلاح وملکی سازی: باید از روش های مشخص مثل توزیع زمین و فراهم آوری خدمات تخنیکی استفاده نماید تا زمینه بازگشت نظامیان را به جاهایکه قبل از جنگ درآنجا مصروف به کار بودند فراهم نماید. همچنان در چوکات این برنامه یکتعداد افراد در قوای کار وقوای سبز تنظیم خواهند شد.
• برنامه کاریابی عاجل: با آنکه این برنامه فرصتهای کاری را بطورعاجل برای مردم دهات و نظامیان قبلی مهیا میکند، در درازمدت مفاد بیشتراز استخدام در ساحه تولیدات زراعتی بدست خواهد آمد . بطور خاص انکشاف زیربنای آبیاری باعث زیاد شدن زمین های حاصلخیز خواهد شد و ترمیم وتوسعه سرک های فرعی، دهاقین را قادر خواهد ساخت تا به بازارهای منطقوی و ملی دسترسی حاصل نمایند. این کار زمینه را برای کاریابی طویل المدت و بهبود درآمد مردم مساعد میسازد.
• برنامه اصلاحات اداری: برنامه اصلاحات اداری میتواند از طریق ایجاد کار یابی غیر دولتی تسهیل گردد. با یکجا ساختن برنامه اصلاحات اداری همراه با پالیسی های زراعت و منابع طبیعی خصوصاً رشد و توسعه تصدیهای پروسس محصولات زراعتی و مارکتنگ محصولات، دولت قادر خواهد بود قابلیت جذب مامورین دولت را در سکتور خصوصی بلند ببرد.

موقف فعلی سکتور خصوصی

روش پیشنهادی برای تشویق و انکشاف سکتور خصوصی

اقتصاد افغانستان در دوره انتقالی و گذار قرار دارد. کشور تدریجاً در حال حرکت از حالت اظطرار بطرف مرحله بازسازی و انکشاف میباشد. فعالیت و دخالت سکتور خصوصی در جریان مراحل مقدماتی بازسازی محدود بوده است. در حالیکه دهاقین خود گروپ های بزرگ سکتور خصوصی تلقی میگردند ولی عامل عمده بالقوه برای انکشاف سکتور خصوصی که رشد وتوسعه اقتصادی را سبب شود مربوط به تهیه عوامل تولید و پروسس محصولات در زنجیره ارزشی میباشد. نگرانی امنیتی، عدم موجودیت بانک ها و دسترسی به قرضه همراه با عدم موجودیت مقرره های لازم، فعالیت سکتورخصوصی را مشکل ساخته است.

چون به وضع مقرره ها برای تشویق و انسجام فعالیت سکتور خصوصی ضرورت احساس میگردد پس لازم خواهدبود تا وزارتهای سکتوری بخاطر جلب سکتور خصوصی و سهم فعال آن سرمایه گذاری کند و اصلاحات تشکیلاتی را روی دست گیرد.

با توجه به اهداف درازمدت برای سکتور خصوصی ، لازم است دولت در جریان پرداختن به نیازمندی های واقعی و عاجل دهاقین ، تسهیلات را برای سهمگیری سکتور خصوصی نیز فراهم سازد. در جریان مدتی که تشویق وانکشاف سکتور خصوصی زیر دست میباشد، دهاقین باید به عوامل اساسی تولید و خدمات دسترسی داشته باشند. حکومت طبق پالیسی کلی خویش میتواند در حالات بحران و رکود بازار دخالت کند. لازم است تا حکومت حد اقل دخالت را حین بروز مشکلات در بازار اعمال کند و این موضوع را جداً در نظر داشته باشد. چندین راه وجوددارد که حکومت میتواند اقدامات عاجل را در همچو موارد رویدست گیرد.

باتوجه به پالیسی سکتور خصوصی بهترین نمونه دخالت دولت عبارت از مواردی میباشد که منحصر به ترغیب سکتور خصوصی باشد. اینکار در ایجاد وتوسعه بازار ها ممد واقع میشود و فعالیت هایی را که برای جوابگوﺋیی تقاضا صورت میگیرد تقویه میکند و همچنان فشار بر بنیه مالی دولت را به حد اقل کاهش میدهد. هرگاه وادار ساختن و ترغیب سکتور خصوصی کافی نباشد دولت میتواند مستقیماً داخل اقدام شود. درچنین موارد لازم است تا دولت اقدامات خودرا با ماهیت تجارتی و از طریق ایجاد ساختار های تجارتی ادامه دهد که با نورمال شدن فعالیت بازار میتواند آن مراکز تجارتی دوباره به سکتور خصوصی واگذار شود.

6. اقدامات عمده ستراتیژیکی

با توجه به مجموعه پالیسی های متذکره فوق، جهت دستیابی به اهداف آن پالیسی ها در سکتور زراعت و منابع طبیعی به طرح یک مجموعه از استراتیژی ها ضرورت میباشد، لازم به تذکرنیست که مشکلات افغانستان نمیتواند در یک فرصت کوتاه حل شود بناء فرصت کافی و حوصله ضرور است تا تغییرات متداوم پدید آید. اگر قرار باشد که اصلاحات و تغییرات موفقانه صورت گیرد باید عجله نشود چرا که این کار هم به مردم و هم برای حکومت زیانبار خواهد بود. بنا بر آن اگر حکومت توقع دارد که ریفورم های اقتصادی و تشکیلاتی آن مؤفق گردد باید بهترین راه حل پرابلم ها و منابع مالی برای تحقق ریفورم های خود فراهم نماید. بنا برآن اقدامات ستراتیژیکی باید براه بافتد تا اهداف پالیسی ها مرحله به مرحله تحقق یابد.

با توجه به وسعت مشکلات که افغانستان به آن مواجه است، لازم است تا ترتیبات پروسه تطبیق پروگرام ها انعطاف پذیر باشد. حکومت روش های پروژه یی را به شکل پروژه های نمونوی روی دست خواهد گرفت، طوریکه اقدامات به مقیاس کوچک به شکل پروژه های نمونوی زمینه آموزش و تجربه را فراهم ساخته و درصورت مؤفقیت زمینه تطبیق این تجارب درسرتاسرکشور فراهم خواهد شد. درصورت مؤفقیت حکومت قادر خواهد شد تا یک روش مختلط وسیستماتیک تطبیق پروژه ها را در سطح جامعه روی دست بگیرد مثلاً سرمایگذاری روی تأسیسات زیربنایی، انتقال تکنالوژی و تمویل همزمان دریک جامعه نتیجه بهتر به بار خواهد آورد نسبت به اینکه به حل پرابلم یک جامعه اقدامات جداگانه صورت بگیرد.

تغییرات مستلزم وقت، حوصله و ایجاد میکانیزم است تا هم در نهادهای دولت و هم در بین توده های زارعین منتج به موفقیت شود.

نکات ذیل برخی از فعالیت هایی را که سکتور زراعت و منابع طبیعی طی 10 سال آینده رویدست خواهد گرفت مشخص میسازد:

1.6 اصلاحات تشکیلاتی

چنانچه در چارچوب انکشاف ملی بیان شده است نقش دولت از مرجع تطبیق کننده به مرجع تسهیل کننده تغییر میابد. هدف حکومت آن است که با استفاده ازجلب کمک و حمایت وزارت های سکتوری در بلند بردن ظرفیت های کاری کارمندان آنها جهت انجام وظایف عمده وآساسی شان مانند: فعالیتهای تنظیمی، پالیسی سازی، نظارت، ارزیابی، تهیه عوامل تولید و خدمات و تشویق سایر مؤسسات برا ی اشتراک وهمکاری ها به وجه احسن استفاده کند. اهداف طویل المدت اصلاحات تشکیلاتی عبارت از عدم مرکزیت و محول ساختن مسؤولیت ها به مؤسسات عامه و یاخصوصی که به وجه احسن از عهده آن برآمده بتوانند، میباشد. مسایل مهم که در ساحه مسؤولیت تمام وزارتهای سکتوری قرار میگیرد از طریق ایجاد یک کمسیون بین الوزارتی برای منابع طبیعی بطور درست و عملی حل و فصل میگردد. یک روش همه جانبه و منسجم لازم خواهد بود تا سکتور زراعت و منابع طبیعی را با سایر اقدامات و فعالیت های عمده ملی ارتباط دهد. نورم های قابل قبول اجتماعی و مقرره ها توسعه داده خواهد شد تا بین نیروهای بازار و مسئولیت های اجتماعی تعادل ایجاد گردد و حد اکثر منفعت پایدار برای همه مردم تضمین شود.

برای اینکه سکتور زراعت بتواند از برنامه ها و فعالیت های موجود (که عمده تاً از طریق موسسات ملل متحد و مؤسسات غیرحکومتی) حد اکثر بهره برداری نماید، ایجاد یک هماهنگی ساده و موثر خیلی ضروری است. وزارت زراعت ومالداری انسجام را درسه سطح ولی باهم مرتبط در نظر دارد:

1. در سطح ملی ، ایجاد هماهنگی با همکاران پروسه انکشافی و موسسات تطبیق کننده که بتوانند درموضوعات طرح سیاست ها، فعالیتهای استراتیژیک و اصلاحات تشکیلاتی سهیم باشند. اینکار زمینه را مساعد میسازد تا مراجع کمک کننده و موسسات تطبیق کننده بتوانند در طرح پالیسی ها و استراتِیژی های ملی نظرات و پیشنهادات شانرا ارائه دهند. همچنان یک کمسیون بین الوزارتی تنظیم و ادارهء منابع طبیعی کیفیت پالیسی و روند انکشافی را بهبود بخشیده و روش منسجم را برای پروسه احیا و انکشاف تعقیب خواهد کرد.
2. در سطح وزارت ها، با شرکای انکشافی در قسمت طرح پروژه های مشترک و بدست آوردن منابع مالی و همچنان ارتقای ظرفیت ها، هماهنگی و انسجام ایجاد خواهد شد. اینکار از تکرار فعالیت ها و اقداماتی که به منظور ارتقای ظرفیت کاری از طرف جوانب مختلف صورت میگیرد جلوگیری میکند و از صرفه جویی امکانات مالی و نیروی بشری برای طرح پروگرام های جداگانه استفاده میشود. با وجوداین لازم خواهد بود که هماهنگی های ساحوی نیز تامین گردد تا به موضوعات مشخص و مشکلات عام مناطق پرداخته شود مثل موضوعات تحقیقاتی و ایجاد مراکز انتقال تکنالوژی و فارم های ترویج و تکثیر.
3. در سطح ولایات، وزارتهای سکتوری خواهان تامین هماهنگی سکتور زراعت ومنابع طبیعی در سطح ولایات میباشد. با کمک والیان و ایجاد یک سکرتری کوچک، پلانهای انکشافی ولایات در همکاری با تمام جوانب ذیدخل (موسسات ملل متحد، مؤسسات غیر حکومتی و نماینده های وزارت های ذیربط) هماهنگ خواهد شد. با وجوداین پر وسه پلانگذاری درولسوالی ها و در صورت امکان قریه جات شروع خواهد شد و تضمین خواهد کرد تا معلومات جمع آوری شده برای طرح پلانهای کاری موثر و واقع بینانه باشد. نماینده های موسسات ملل متحد، مؤسسات غیر حکومتی و مردم محل در سطح ولسوالی ها در پروسه پلانگذاری و تصمیم گیری سهم خواهند گرفت.

اولین قدم بطرف هماهنگی بهتر مستلزم اصلاحات در گروپ مشورتی منابع طبیعی است. بهبود یک لایحه وظایف این گروپ موارد آتی را در برخواهد گرفت:

• ایجاد یک سکرتریت با کفایت برای تنظیم منابع طبیعی برای این سکتور
• تفکیک تحلیلی و عملی تنظیم منابع طبیعی منحیث وسیله برای استفاده ومحافظه آن
• تشخیص مسایل عمده مربوط به سکتور زراعت و حفاظه محیط زیست در افغانستان
• متنوع ساختن گروپ های کاری تخنیکی
• همکاری با گروپ های مشورتی ذیربط مثل گروپ مشورتی تامین معیشت و گروپ مشورتی تغذیه برای غنامندی بیشتر فعالیت ها

2.6 مساعد ساختن زمینه برای رشد

رشد و توسعه میتواند از ارتباط مستقیم بازارها با تولیدات حاصل شود. یک سلسله اقدامات لازم است تا دهاقین به تکنالوژی،خدمات مالی، واسطه ها و پروسس کننده های زراعتی دسترسی پیداکنند. مفیدیت این روابط زیاد تر مربوط به توانایی مشارکین مورد نظر است که تا چه اندازه بهره مالی تولید میکنند. به این اساس مشارکین در تمام طول پروسه ارزش به ظرفیت های تخنیکی و مالی بهتر ضرورت خواهند داشت.

حکومت زمینه رقابت قوی تولیدات داخلی و سهم آنها را درمارکیت های داخلی و خارجی از طریق ایجاد نهاد های قوی مارکتنگ، واسط ها، صنایع زراعتی و ایجاد میکانیزم مؤثر نظارتی و ارزیابی مساعد میسازد.

سازمانهای دهاقین و مولدین میتوانند بشکل گروپ ها ، اتحادیه ها و کوپراتیف ها در همکاری با واحد های ترویجی نقش حیاتی را در پلانگذاری و تنظیم فعالیت های زراعتی و تشبثات معاملات زراعتی بازی نمایند. انتقال تکنالوژی، میکانیزم موثر برای تهیه قرضه و بازاریابی برای عوامل تولید زراعتی وتولید محصولات، پروسه رشد وتوسعه را بیشتر تقویه خواهد کرد. از آنجائیکه سازمانها براساس نیازمندی های اعضای شان شکل گرفته و مستقلانه در جمله نیروهای بازار عمل میکنند بناً تشکیل و توسعه آنها خود رشد و توسعه سکتور خصوصی را تشویق و ترویج خواهد کرد.

بادرنظر داشت سیاست های جامعترتجارتی، دولت کوشش خواهد کرد تا سرمایه گذاری زیادتر را در این سکتور جلب وجذب کند. اینکار نیاز به یکسلسله اقدامات مالی خواهد داشت که شامل تعدیل و اصلاح فیس ها ومالیات میباشد. با وجود آن انگیزه های مالی برای سرمایه گذاری بایدطوری باشد که توازن وتداوم سرمایه گذاری را تضمین کند و از ایجاد امتیازات خاص برای سرمایه گذاری های جدید جلوگیری نماید. در قدم اول تسهیل این پروسه مستلزم مطالعه و ارزیابی چارچوب انتظامی و محدودیت های اساسی برای انکشاف سکتور خصوصی خواهد بود. به منظورمساعد ساختن زمینه رشد بهتر این سکتور، طرح یک استراتیژی دیگر نیز ضرور است تا مؤسسات غیر حکومتی انتفاعی را به شرکت های سکتور خصوصی تبدیل کند و تصدی های دولتی را برای واگذاری شان به سکتور خصوصی آماده سازد.

یکی از عناصر اساسی برای جلب سرمایه گذاری خصوصی در تمام سکتور ها و منجمله سکتور زراعت و مارکتنگ محصولات زراعتی، عبارت از موجودیت یک چارچوب حقوقی/ قانونی صریح که درآن حقوق و مصؤونیت حقوقی املاک منجمله حق مالکیت برزمین و حق استفاده از منابع طبیعی تسجیل شده باشد، است. موجودیت یک دیوان قضایی برای حل منازعات حقوقی نیزلازم است.

معرفی و بکارگیری تکنالوژی جدید، مؤلدیت و سطح تولید را افزایش خواهد داد و کیفیت آنرا برای رقابت بالا خواهد برد و بازارهای جدید را برای تولیدات باز خواهد کرد.

دولت توجه خودرا روی استخدام حداکثر مردم دهات از طریق کار تشدیدی تولیدی از قبیل تولید نباتات طبی، گل ها، میوه جات و سبزیجات تمرکز خواهد داد. شناسائی بازار های مناسب برای گل ها، مصالحه جات، گیاهان طبی و میوه جات خشک و مغزیات که سبب عواید اضافی میگردد خیلی حیاتی و مهم میباشد.

رشد و توسعه تولیدات با روش عمودی (vertical) مانند ذخیره، پروسس و بازاریابی فرصتهای کاریابی را بیرون مزرعه مساعد میسازد. صنایع تولیدات زراعتی چون باعث درآمد و ایجاد فرصت های شغلی بیشتر میشود از اهمیت زیاد برخوردار است. رشد دهات و استخدام مردم از طریق تصدی های خورد و متوسط سکتور خصوصی تسهیل خواهد شد( بخصوص صنایع محلی) .

بر ای اینکه فعالیت آنها تضمین گردد دسترسی به قرضه های مناسب روستائی از جمله مسائل ارزنده بشمار میرود. درشرایط فعلی دولت باید تصدیها و شرکتهای زراعتی را فعال و آماده سرمایگذاری و سهمگیری در سکتور خصوصی بسازد.

تشویق و ترغیب و انکشاف زیربنا های مارکیتی و پروسس صنعتی تولیدات زراعتی درایجاد کاریابی، ازدیاد درآمد مردم و به حیث محرک رشد اقتصادی دهات رول مهم دارد.

یکی از محدودیت های عمده برای سکتور خصوصی و دهاقین مساله زمین است . مساله دسترسی ومصؤونیت استفاده از زمین، تنظیم علفچر ها مستلزم ایجاد یک کمسیون بین الوزارتی میباشد زیرا این منابع استفاده کنندگان متنوع دارد. همچنان لازم است تا کمسیون متذکره چارچوب قوانین ومقررات جاری استفاده ازمنابع را بررسی نموده، کوشش نماید تا توازن بین مقررات معمول ورایج و قوانین رسمی برقرار گردد تا مورد حمایت کامل قرارگیرد.

3.6 تنظیم واستفاده از منابع طبیعی

اداره و تنظیم آب و آبیاری

آب برای انکشاف سکتور منابع طبیعی بسیار مهم است تمام کارهای بازسازی مربوط به آبیاری و فعالیت های مربوط به زراعت، جنگلات و علفچرها که حکومت برای تنظیم منابع آب مدنظر گرفته است درچارچوب روش اداره و تنظیم حوزه دریایی (River basin management approach) روی دست گرفته خواهد شد. علاوتاً فعالیتهای آبیاری در سیستمهای سنتی حق مالکیت وتنظیم آب را بوسیله مردم تسهیل و تقویه میکند. حکومت قبلا ضرورت واگذاری تنظیم امورآبیاری پروژه های کلان را به سکتور خصوصی مشخص ساخته است که وزارتهای زیربط موضوعات نظارت وتفتیش کیفیت و امور تنظیم آنرا به عهده خواهد گرفت.

علاوتا لازم است تا رابطه نزدیک بین ترویج زراعتی و آبیاری برقرارگردد، تا زمینه را برای ایجاد و توسعه سیستم های مؤثر آبیاری مساعد سازد. ساختار های سنتی تنظیم آب توسط مردم باید تقویه شود و ایجاد اتحادیه های مستفدین آب برای پروژه های بزرگ و مدرن آبیاری باعث تنظیم و انسجام بهترآب و کاهش مسؤولیت های دولت خواهد شد. همچنان اقدامات طویل المدت جهت احیای آبهای زیر زمینی از طریق احیای جنگلات، جلوگیری از حفر چاه های عمیق و ایجاد کادستر(Cadastre) برای چاه ها ، ایجاد حوزه های آبی، ذخیره آب و اصلاح بندها، تانک ها وتسهیلات ذخیره وغیره صورت خواهد گرفت.

تنظیم واستفاده مناسب از زمین:

برای انکشاف سکتور زراعت و رفع نیازمندی های مردم کم بضاعت وکم زمین دهات که تامین معیشت آنها وابسته به تولیدات زراعتی است توزیع زمین و دسترسی به آن خیلی حیاتی است. با درنظرداشت قلت آب همچنان مهم است تا از ز مینهای دست داشته جهت افزایش تولیدات زراعتی حد اعظمی استفاده گردد.

یکی از ایجابات اساسی تعین مالکیت زمینها، سیستم ثبت املاک است تا بتواند اسناد و ارقام مربوط به مالکیت زمین را به شکل مناسب درج دفتر املاک نماید. همچنان لازم است تا یک روش یکپارچه مشتمل بر چگونگی استفاده از زمین و نقشه کشی آن طرح گردد. لازم است، تثبیت مالکیت زمینها با یک روش سیستماتیک صورت گیرد نه اینکه برمسایل تکنالوژی توجه شود. همچو یک سیستم باید به حل مسایل مربوط به مصؤونیت حق استفاده از زمین (اجاره داری) توجه کند نه اینکه یک مجموعه دیگر ارقام مربوط به زمین را ایجاد کند . بصورت مشخص لازم است قوانین موجوده عنعنوی استفاده از زمین در وقت تشخیص محدودیت دسترسی به زمین و سرمایه انسانی مدنظر گرفته شود.

 

 

علفچر های پایدار

موضوع عمده در قسمت علفچر ها به حیث یک منبع تولیدی عبارت از بکارگیری روش های مناسب تنظیم علفچر وتهیه مواد خوراکه برای مواشی است. تهیه علوفه شامل موضوعات مربوط به چراگاه(علفچر و بته ها)، بقایای نباتات وعلوفه میباشد.

برای تقویت کمسیون بین الوزارتی میتوان علفچر ها و چراگاه هارا به حوزه های زراعت طبیعی دسته بندی و نقشه کشی نمود. برعلاوه کشت علف های چندین ساله مانند رشقه به شکل امتحانی در مناطق انتخاب شده امکانات اضافی تولید را فراهم ساخته میتواند.

با توجه به پیچیده گی مسایل وعلاقه جوانب ذیدخل یک استراتیژی جامع طرح خواهد شد. در پروسه طرح استراتیژی، استفاده کننده گان فعالانه دخیل خواهند بود و سهم گیری همه جوانب ذیدخل وایجاد یک دستورالعمل کاری مناسب و اصلاح شده تضمین خواهد شد.

جنگلداری و احیای مجدد جنگلات

احیای مجدد جنگلات از نظر محیطی و اقتصادی حایز اهمیت فراوان است. یعنی اینکه از یکطرف اقلیم را گوارا ساخته رژیم آبهای زیرزمینی و روزمینی را تنظیم نموده از فرسایش و لغزش زمین جلوگیری مینماید. و در جهت دیگر با عرضه محصولات متنوع مانند چوب سوخت و چارتراش، علوفه، میوه وغیره به تأمین معیشت مردم و اقتصاد ملی کمک مینماید. دولت با ارایه طرزالعمل های مناسب تعادل وتوازن را بین جنبه های محافظوی واقتصادی جنگل برقرار خواهد کرد. تشویق و ترغیب تشکیلات محل متکی به مسشارکت مردم وسیله خوبی برای حفاظت جنگلات پنداشته میشود، درین صورت احساس مالکیت بر محصولات جنگل تبارز یافته علاوه بر حفاظت جنگلات در مورد احیاء و گسترش آنها نیز ممد واقع میشود.

تمام استراتیژی ها روی ارتقای ظرفیت تولیدی و مؤثریت زراعت، مالداری و جنگلات در چوکات فعالیت سکتور خصوصی تأکید می ورزد. بنابرآن روش های مناسب ستراتیژیکی باید تدابیری را مشخص ساخته و بکار گیرد تا توازن مطلوب بین مؤثریت تولید محصولات زراعتی وحفاظت، مراقبت و گسترش منابع طبیعی برقرارگردد. این اصل میتواند به طریقه ها و درجه های مختلف در تمامی موارد استفاده اززمین- زراعت آبی، للمی، جنگلات/علفچرها مورد تطبیق قرار گیرد. ممکن است دردرازمدت مصارف حفظ و مراقبت منابع آساسی بدوش تصدی های زراعتی سکتور خصوصی که ازین منابع استفاده میکنند محول گردد. بطور مثال در یک پروژه آبیاری دهاقین مکلف خواهند بودکه حفظ ومراقبت سربند را که متضمن آب کافی برای استفاده کننده های پروژه میباشد، بپردازند اما درکوتاه مدت سکتور خصوصی خاصتاً دهاقین کم زمین در موقعیتی قرار ندارند که بتوانند مصارف حفظ و مراقبت همچو پروژه ها را بپردازند. بنابر آن درکوتاه مدت وزارت زراعت مصارف عرضه همچو خدمات را به عهده خواهد گرفت.

 

4.6 موثریت تولید

تربیه حیوانات

تربیه حیوانات در سکتور زراعت افغانستان نقش مهم را بازی میکند. حیوانات منابع عمده غذایی، مثل گوشت، لبنیات و کار در زمین محسوب میشوند. دولت منحیث یک مرجع تسهیل کننده، نظارت کننده و انسجام دهنده زمینه فعالیت سکتور خصوصی را در قسمت نسل گیری و تکثیر نسل های اصلاح شده حیوانات، تجارت محصولات حیوانی، انکشاف مرغداری، پیله وری و زنبورداری مساعد میسازد.

یک استراتیژی برای این سکتور فرعی طرح خواهد شد که در برگیرنده ارزیابی میزان تولیدات داخلی و تورید محصولات مالداری از خارج باشد تا دولت بتواند سیاست مناسب انکشافی و تجارتی را وضع و رویدست گیرد.

برخی از عرصه های عمده موجود است که عرضه خدمات در آن عرصه ها از طریق سکتور خصوصی به دهاقین ومالداران صورت گرفته میتواند مانند اصلاح نسلهای وطنی حیوانات از طریق القاح مصنوعی ، خدمات وترنری و لابراتواری وصنایع پروسس محصولات حیوانی مانند گوشت، لبنیات، پشم و پوست. مسایل مربوط به القاح مصنوعی وخدمات وترنری ولابراتواری باید جداً از طرف ارگانهای دولتی نظارت و کنترول شده و از کیفیت این نوع خدمات بررسی کامل صورت بگیرد. دولت مصمم است صنایع پروسس تولیدات مالداری را در سکتور خصوصی حمایه و تقویه نماید.

لازم است پرورش ماهی، مرغ پروری و سایر امکانات منحیث طرق بهبود شرایط تغذیه و افزایش درآمد دهاقین مورد ارزیابی قرار گیرد.

وترنری و صحت حیوانات:

خدمات وترنری برای صحت حیوانات از جمله خدمات اساسی برای مالداران مقیم و کوچی میباشد. جلوگیری از مرگ و میر حیوانات(در اثر مریضی های مختلف) در سراسر کشور از جمله نیاز های عاجل بشمار میرود، درحالیکه برنامه های دراز مدت باید روی دست گرفته شود تا از ضایعات زیاد در آینده جلو گیری شود. این مسله نیاز به یک سلسله تدابیرحفاظتی دارد که بتواند از تأثیرات سوء خشکسالی ها، امراض فراگیر و دیگر آفات در آینده کاسته و متضمن مصؤونیت شبکهء مالداری باشد.

احیای مجدد باغداری

باغداری منحیث یک سکتور فرعی حایز اهمیت بوده و برای تامین غذا و عواید مردم نقش حیاتی داشته است. باغداری در افغانستان به علت اختلافات دوامدارداخلی و خشکسالی های چهارسال اخیر شدیداً صدمه دیده است. رشد و توسعه باغداری در برگیرنده تولید و بسته بندی میوه جات، مغزیات، سبزیجات و مصالحه جات میباشد. بکارگیری تکنولوژی مناسب تولید و تسهیلات برای ذخیره، پروسس و بسته بندی، کیفیت محصولات و درآمد باغداران را افزایش خواهد داد. لازم است روی تنوع تولید و خصوصاً با تمرکزروی مساله کیفیت محصولات خاص، مارک گذاری، بازاریابی، ترویج و انکشاف سازمانها و نهادهای تولیدی توجه صورت گیرد.

ایجاد فارم های تولیدی به مقیاس کوچک

ایجاد فارم های کوچک تولیدی خاصتاً زنبور داری، پرورش ماهی، پیله وری، تربیه مرغ ، و صنایع خانگی در سطح قراء و قصبات زمینه کار بیشتر را فراهم خواهد کرد و درآمد اضافی را برای مردم دهات در پی خواهد داشت. علاوه تاً تهیه قرضه های کوچک، دهاقین و متشبثین خصوصی را قادر خواهد ساخت تا به امکانات مالی دسترسی پیدا نموده و فعالیت های متنوع را روی دست بگیرند.

جلوگیری ازکشت خشخاش:

جنگ های دوامدار و عدم مساعدت و توجه به بهبود وضع زراعتی در افغانستان زمینه را برای کشت خشخاش و تولید غیر قانونی مواد مخدر مساعد ساخته است. کشت خشخاش باعث میشود که دهاقین در شرایط نامطمن، عاید بلند و دوامدار بدست بیآورند. یکی از دلایل عمده توسعه کشت خاشخاش این است که دهاقین به قرضه های رسمی عوامل تولید و خدمات تخنیکی دسترسی ندارند و باکشت تریاک میتوانند در شرایط دشوار بطور پیشکی قرضه بدست بیآورند. دلیل دیگر آن بدست آوردن عواید بلند از فی واحد زمین زراعتی به مقایسه سایر محصولات میباشد.

اداره مرکزی مبارزه علیه مواد مخدر در استراتیژی خود خواستار یک روش و اقدام منسجم بخاطر امحا و ریشه کن کردن خشخاش و مخدرات شده است. در استراتیژی آن آمده است: " با توجه به جنبه اجتماعی-اقتصادی خشخاش، ریشه کن کردن آن تنها از طریق تامین شرایط خوب معیشت برای دهاقین نادار و کارگران زراعتی امکان پذیر میباشد..." طبق این روش لازم است برای مردم زراعت پیشه معیشت خوب تامین گردد. این بدان معناست که استراتیژی های آینده باید زمینه را جهت رفع نیازهای مردم بی زمین (که خشخاش منبع کاریابی و درآمد شان میباشد) و زمینداران (خاصتاً دهاقین کم زمین) که با کشت خشخاش به سرحد خود کفائی میرسند، مساعد سازد.

طرح یک استراتیژی جامع برای پرداختن به مساله کشت خشخاش مستلزم اتخاذ یک روش یکپارچه است که در آن تمام جوانب ذیذخل در قضیه و فعالیت های مربوطه منسجم و یکپارچه شود تا اینکه مخدرات بطور موثرتر کنترول شود و خصوصاً کشت خشخاش کاهش یابد. کمسیون پیشنهادی بین الوزارتی برای سکتور زراعت ومنابع طبیعی، باید یک سیاست عملی را وضع کند که هم به مسایل عمده کشت خشخاش و هم به موضوعات مربوط آن بپردازد.

 

 

 

5.6 خدمات تقویتی برای دهاقین

تمویل روستایی وقرضه های کوچک

برای اینکه دهاقین بتوانند از کود کیمیاوی، تخم های اصلاح شده، مواد ضد آفات نباتی وحیوانی و ابزار میکانیزه زراعتی استفاده کنند و سیستم آبیاری شان بهترگردد لازم است بطور عاجل برای شان امکانات مالی (قرضه و کریدت) تامین گردد. به همین ترتیب لازم است قرضه ها برای تاجران افغانی که هم اکنون عوامل تولید را تولید میکنند تهیه گردد تا بتوانند فعالیت های شانرا گسترش دهند. تهیه قرضه به دهاقین باعث میشود تا آنها برای سرمایگذاری و توسعه فعالیت هایشان کمتر به دولت و قرضه دهنده گان محلی (که درحال حاضر از شرایط ناگوار دهاقین سوء استفاده میکنند) وابسته باشند. در طرح پروگرام قرضه باید ضرورت عصری ساختن زراعت و سرمایگذاری در پروسس محصولات زراعتی نیز مدنظر گرفته شود. با تطبیق یک پروگرام جامع قرضه و کریدت اتکای دهاقین به تاجران و سودخوران وکمک های مالی دولت کمتر میگردد.

تحقیقات و انتقال تنکنالوژی

تحقیق و انتقال تکنالوژی برای انکشاف وبهبود مداوم سکتور زراعت خیلی مهم و حیاتی است. ازین لحاظ، لازم است ساختار تشکیلاتی و فعالیتهای تخنیکی وسازمانی مربوطه آن مورد یک تجدید نظر قرار بگیرد تا تنایج و ارزش بهتر برای استفاده کننده گان نهائی و حکومت به ارمغان بیاورد.

مهارت وظرفیت برای تحقیق و انتقال تکنالوژی در افغانستان محدود است. بنابرآن ضروراست تا مجدداً روابط و تماسها با مراکز بین المللی و منطقوی تحقیقات زراعتی در اسرع وقت تأمین گردد. برای اینکه حداعظم بهره برداری ازین تماس ها صورت بگیرد، لازم است نحوه تأمین روابط یکجا با ساختار تشکیلاتی تحقیقات و انتقال تکنالوژی تغیر یابد. همچنان برای ایجاد یک انستیتیوت مرکزی که فعالیت های تحقیقاتی و انتقال تکنالوژی را در محراق توجه قرار دهد نیازمبرم احساس میشود.

آنچه در درازمدت برای موفقیت چنین یک انستیتیوت مهم تلقی میشود اینست که انستیتیوت تا چه حد میتواند فعالیتهای تحقیقاتی خودرا با ضروریات سکتور خصوصی ودهاقین ارتباط دهد. تامین ارتباط بین تحقیقات وضروریات دهاقین وسکتور خصوصی باعث آن میشود که سکتور خصوصی برای سرمایه گذاری بیشتر اطمینان و اعتماد داشته باشد. برای اینکه تحقیقات از موثریت لازم برخوردار باشد بهتر است فعالیتهای تحقیقاتی تا حد امکان روی زمین دهاقین انجام گیرد و دهاقین در فعالیت های تحقیقاتی سهم فعال داشته باشند.

واحدهای ترویج و خدمات ترویجی در انتقال و قبول تکنالوژی جدید نقش عمده دارند بنابرآن تقویه یک سیستم ترویج زراعتی با کفایت ومؤثر که بتواند جوابگوی نیازمندی های فعلی زراعت درحال رشد واهداف مهم پالیسسی/ستراتیژی سکتور زراعت و منابع طبیعی باشد مهم و حیاتی میباشد.

7. پالیسی ها و استراتیژی های سکتور های فرعی

سند هذا یک چارچوب کلی پالیسی/ستراتیژی را برای سکتور زراعت و منابع طببعی طرح و ارائه میکند و به هیچ وجه جنبه انحصاری ندارد. به این ترتیب یکسلسله پالیسی ها و استراتیژیهای دیگری نیزلازم خواهد بود تا بخشهای مختلف این سکتور را مورد توجه قرار دهد. پالیسی ها و استراتیژی های مورد نظر مستلزم ارزیابی و مطالعه دقیق تخنیکی و تحلیلی شرایط میباشد که طی 6 ماه آینده ترتیب خواهد شد که در آن متخصصین با تجربه مسلکی شامل خواهندبود.